پرونده‌های زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران

پرونده شماره ۱۴  |  شناسه پرونده: IRN-DP-1404-014  |  آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵

اطلاعات کلیدی پرونده

زمینه و پیشینه انسانی

امیرحسن اکبری منفرد در سال ۱۳۸۱ در کرج متولد شد. او پیش از بازداشت در زمینه تدوین و فیلم‌برداری فعالیت می‌کرد و دانشجوی سال پنجم حسابداری بود. وی مجرد است.
خانواده اکبری منفرد طی چند دهه با فشارهای امنیتی روبه‌رو بوده‌اند. پدر او، محمدعلی اکبری منفرد، در دهه ۱۳۶۰ و بار دیگر در جریان قیام ۱۴۰۱ زندانی شد. او از بستگان رضا و مریم اکبری منفرد و دیگر اعضای اعدام‌شده این خانواده است. هنگام بازداشت امیرحسن، ارغوان فلاحی نزد خانواده زندگی می‌کرد و مأموران در پی یافتن ارتباط احتمالی میان امیرحسن و فرشاد بودند.

بازداشت، محاکمه و صدور حکم

امیرحسن در ۳۰ دی ۱۴۰۳ هنگام یورش مأموران امنیتی به منزل خانواده در کرج بازداشت شد. او ابتدا به مقر اداره اطلاعات کرج در گوهردشت و سپس در اول بهمن به بازداشتگاه‌های امنیتی اوین منتقل شد. وی در بندهای ۲۴۰، ۲۰۹ و ۷ اوین نگهداری شد و پس از حمله به زندان اوین، مدتی به زندان تهران بزرگ در فشافویه انتقال یافت. پدر، خواهر و برادر او نیز بازداشت شدند؛ دیگر اعضای خانواده بعدتر با وثیقه آزاد شدند، اما بازداشت امیرحسن ادامه یافت.

در مراحل اولیه، اتهام‌هایی مانند «تأمین مالی تروریسم»، «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» و «عضویت در گروه‌های معاند» به او نسبت داده شد. شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی سرانجام او را به اتهام «بغی از طریق عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران» به اعدام محکوم کرد. حکم در ۳۰ تیر ۱۴۰۵ ابلاغ شد. نام وکیل او صفرنیا اعلام شده است، اما گزارش‌ها از فقدان دسترسی مؤثر به وکیل در بخش مهمی از تحقیقات حکایت دارد.

متن کامل رأی، ادله مورد استناد و نحوه احراز عناصر قانونی اتهام بغی به‌صورت عمومی در دسترس نیست. وضعیت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام‌خواهی نیز در اطلاعات موجود مشخص نشده است. امیرحسن از زمان بازداشت حتی یک روز مرخصی نداشته است.

شکنجه، انفرادی و اعدام مصنوعی

بر اساس اطلاعات موجود، شکنجه از نخستین روز بازداشت آغاز شد. مأموران در مقر اطلاعات کرج او را مجبور کردند دو پارچ آب بنوشد و سپس با مشت و لگد به‌شدت ضرب‌وشتمش کردند؛ به‌گونه‌ای که دچار خون‌ادراری شد. پس از انتقال به بند ۲۰۹، مأموری منگنه فلزی را در دست او فرو کرد و اثر زخم برای هفته‌ها باقی ماند. در ۲۳ روز بازجویی در بند ۲۴۰ نیز در برابر پاسخ‌هایی که بازجو نمی‌پسندید، با مشت، لگد و سیلی مواجه می‌شد.
از ۲ تا ۶ بهمن ۱۴۰۳، مأموران چهار شبانه‌روز با تعویض کشیک مانع خواب او شدند و هر بار که چرت می‌زد او را می‌زدند. آنان همچنین او را به بازداشت خواهر و برادرش تهدید کردند و این تهدید بعدتر با بازداشت زینب و امیرحسین و بازجویی حدود ۸۰روزه آنان عملی شد.
در یک اعدام مصنوعی، مأموران امیرحسن را با چشمان بسته به تپه‌های اوین بردند و پس از پرسیدن اینکه آیا می‌خواهد بداند قضات هدف تیراندازی چه احساسی داشتند، پنج یا شش گلوله در اطراف او شلیک کردند. محمدجواد شفیعی، بازپرس ناحیه جنایی ۲۷، نیز بنا بر گزارش موجود به او گفته است: «تو بپذیر که فرشاد را به سازمان وصل کردی تا بقیه فعالیت‌ها و ارتباطت با سازمان را ندیده بگیریم.» امیرحسن در مجموع بیش از پنج ماه، شامل ۲۳ روز در بند ۲۴۰ و ادامه آن در بند ۲۴۱، در انفرادی نگهداری شد.

واکنش و عملکرد حکومت

مقام‌های قضایی توضیح عمومی و شفافی درباره ادله حکم اعدام، گزارش‌های شکنجه و ادعای تلاش برای گرفتن اعتراف ارائه نکرده‌اند. شکایت‌های امیرحسن از شرایط ناامن نگهداری در فشافویه و حضور در کنار زندانیان متهم به جرائم خشن نیز، بنا بر اطلاعات موجود، بی‌پاسخ ماند. به‌جای تحقیق مستقل درباره رفتار مأموران، روند قضایی با صدور حکم اعدام ادامه یافت. او از ۱۵ شهریور ۱۴۰۴ در اعتراض به وضعیت بحرانی پدر بیمارش اعتصاب غذا کرد و در واکنش تهدید شد: «آن‌قدر می‌زنیمت تا اسمت را یادت برود.»

وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم

امیرحسن اکبری منفرد هم‌اکنون در زندان اوین نگهداری می‌شود. حکم اعدام او ابلاغ شده و وضعیت فرجام‌خواهی روشن نیست. سابقه شکنجه، انفرادی طولانی، فشار برای پذیرش ارتباط سیاسی و نبود شفافیت درباره ادله و روند اعتراض، نگرانی جدی درباره اعتبار اعترافات احتمالی و عادلانه‌بودن دادرسی ایجاد می‌کند.

تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه

حق حیات: ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، مجازات اعدام را در کشورهایی که آن را لغو نکرده‌اند به «جدی‌ترین جرائم» محدود می‌کند؛ مفهومی که به جرائم با عنصر قتل عمدی محدود است. اطلاعات موجود هیچ ادعای مشخصی درباره ارتکاب قتل عمدی از سوی امیرحسن ندارد. صدور حکم اعدام بر پایه عضویت سیاسی منتسب با این معیار ناسازگار است.

حق محاکمه عادلانه: ابهام درباره دسترسی مؤثر به وکیل، محرمانه‌بودن ادله، فشار برای پذیرش اتهام و احتمال استفاده از اظهارات اخذشده تحت شکنجه، حق دادرسی عادلانه و منع اجبار به اعتراف علیه خود در ماده ۱۴ میثاق را نقض می‌کند.

ممنوعیت شکنجه و رفتار غیرانسانی: ضرب‌وشتم، محرومیت سازمان‌یافته از خواب، تهدید خانواده و اعدام مصنوعی، ناقض ممنوعیت مطلق شکنجه در ماده ۷ است. انفرادی طولانی و نگهداری در شرایط ناامن نیز با الزام رفتار انسانی با زندانیان در ماده ۱۰ تعارض دارد.

جمع‌بندی

امیرحسن اکبری منفرد، دانشجویی جوان و فاقد هرگونه اتهام مشخص درباره قتل عمدی، پس از تحمل بازداشت طولانی، انفرادی و شکنجه، در روندی همراه با نقض‌های جدی دادرسی عادلانه به اعدام محکوم شده است. تا زمان لغو حکم، تحقیق مستقل درباره شکنجه و تضمین رسیدگی منصفانه، جان او در معرض خطر قرار دارد.

فراخوان اقدام فوری

از نهادهای سازمان ملل، دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری درخواست می‌شود برای حفاظت از حقوق امیرحسن اکبری منفرد و جلوگیری از اجرای حکم اعدام اقدام کنند.

• توقف فوری هرگونه اقدام برای اجرای حکم و اعلام رسمی وضعیت قضایی.

• لغو حکم اعدام و اعلام شفاف وضعیت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام‌خواهی.

• تضمین دسترسی فوری و محرمانه به وکیل منتخب و امکانات کافی دفاع.

• انتشار متن رأی، ادله و مبانی حقوقی حکم، در صورت عدم دسترسی عمومی.

• تحقیق مستقل و بی‌طرفانه درباره موارد نقض گزارش‌شده، در صورت وجود.

• برگزاری هرگونه رسیدگی مجدد در دادگاهی مستقل و بی‌طرف، بدون توسل به مجازات اعدام.

• تضمین تماس و ملاقات منظم با خانواده و دسترسی به مراقبت پزشکی مورد نیاز.