مقدمه: بازداشتهای خودسرانه، حکم اعدام و سرکوب زندانیان سیاسی بازوی بقای جمهوری اسلامی
گزارشهای مستند حقوق بشری حکایت از جهش نگرانکننده در آمار صدور حکم اعدام، اعتصاب غذا و موج بازداشتهای خودسرانه در سراسر کشور دارد. دستگاه قضایی و امنیتی جمهوری اسلامی با سوءاستفاده از فضای امنیتی، یورش گستردهای را علیه اصناف و طبقات مختلف جامعه—از جمله دانشگاهیان، وکلا، هنرمندان و زندانیان سیاسی سابق—آغاز کرده است. روند پیشرو نشاندهنده استراتژی ارعاب عمومی از طریق نقض سیستماتیک آیین دادرسی عادلانه و بیتوجهی مطلق به تعهدات بینالمللی است، مکانیزم سرکوبی فراگیر، که همچنان بدون یک پاسخ مادی و بازدارنده از جانب جامعه بین المللی و ارگانهای حقوق بشری رها شده است.
صدور حکم اعدام و بسترسازی قضایی برای سلب حق حیات
دستگاه قضایی با تکیه بر پروندهسازیهای مبهم و اعترافات اجباری، صدور سنگینترین مجازاتها و حکم اعدام را برای فعالان در دستور کار قرار داده است:
- یاسین شهبخش: این زندانی ۲۲ ساله بلوچ از سوی شعبه دوم دادگاه انقلاب زاهدان به حکم اعدام و ۱۰ سال حبس محکوم شده است. این حکم سنگین بر اساس اتهاماتی چون «عضویت در گروههای مسلح» و «درگیری با نیروهای نظامی» صادر شده؛ در حالی که گزارشها از شکنجه شدید و اخذ اعترافات اجباری از او حکایت دارد و وی تمامی اتهامات را رد کرده است.
- مسلم زمانی: دانشجوی دکتری شیمی و از زندانیان سیاسی اهل گچساران، پس از بازداشت توسط وزارت اطلاعات و تحمل سلول انفرادی در یاسوج، با پروندهسازی جدیدی مواجه شده است. طرح موضوعات واهی نظیر کشف سلاح توسط بازجویان، نگرانیها از بسترسازی قضایی جهت صدور احکام سنگین و سلب حیات علیه این فعال سیاسی سابق را تشدید کرده است.
صدور حبسهای طولانیمدت و فرسایشی برای معترضان
بیدادگاههای انقلاب با متهم کردن شهروندان به اتهامات کلان امنیتی، احکام زندان بیتناسب و خردکنندهای را برای زندانیان سیاسی صادر کردهاند:
- مریم باباجانی: از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در ایذه، توسط شعبه اول دادگاه انقلاب اهواز به حکم سنگین و قرونوسطایی ۳۲ سال و شش ماه و دو روز حبس محکوم شده است. این حکم با استناد به اتهامات امنیتی و قانون تشدید مجازات جاسوسی صادر شده است.فعالان حقوق بشر نسبت به استفاده رژیم از فضای جنگی برای تشدید سرکوب معترضان با این عناوین هشدار دادهاند.
- امیررضا پدرام: از معترضان بازداشتشده در اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در مشهد (جواهرساز پیشین)، به ۶ سال حبس تعزیری محکوم شده است. وی در تمام طول بازداشت زیر فشارهای روحی و فیزیکی بوده و از حق دسترسی به وکیل انتخابی محروم مانده است. اطلاع دقیقی در خصوص اتهامات مطروحه علیه وی حاصل نشده است
- اسماعیل شیخینیا و سعید مقصودی: احکام اسماعیل شیخی نیا و سعید مقصودی، از بازداشت شدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، توسط دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان عینا تایید شد. این افراد در یک پرونده قضایی مشترک توسط شعبه اول دادگاه انقلاب اهواز از بابت اتهام اخلال در نظم عمومی با استناد به تبصره ماده ۲۶۸ قانون مجازات اسلامی هر یک به دو سال حبس، دو سال منع خروج از کشور و یک سال حضور در ستاد امر به معروف و نهی از منکر شهرستان ایذه محکوم شده اند.
- لیلا آفرین و مریم آفرین: یک منبع مطلع نزدیک به خانواده این زندانیان با تأیید وضعیت آنان اعلام کرد که لیلا آفرین، حدوداً ۳۰ ساله، و خواهرش مریم آفرین پیشتر توسط دادگاه انقلاب تهران با اتهامات سیاسی هر یک به تحمل یک سال حبس محکوم شدند.
بازداشتهای خودسرانه و بایکوت خبری دانشگاهیان و فعالان مدنی
نهادهای امنیتی در اقدامی هماهنگ، موج جدیدی از بازداشتهای خودسرانه اساتید و دانشجویان را بدون ارائه مجوز قضایی کلید زدهاند:
- آریانا کوچکی: دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع و ورودی سال ۱۴۰۰ دانشگاه صنعتی شریف ، در تاریخ ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ توسط نیروهای امنیتی به طور خودسرانه در تهران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده و هیچ اطلاعی از وضعیت وی در دست نیست.
- امیرحسین باقری علویجه: دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه اراک با سابقه بازداشت قبلی، در در شهر علویجه استان اصفهان بطور خودسرانه همراه با اعمال خشونت فیزیکی شدید و ضبط لوازم الکترونیکی خانواده توسط لباسشخصیها بازداشت شد. تا زمان تنظیم این گزارش، از دلایل اصلی بازداشت مجدد، نهاد بازداشتکننده، اتهامات مطروحه و محل نگهداری دقیق این دانشجو اطلاعاتی در دست نیست.
- امیرحسین سعادت: بامداد روز دوشنبه ۱۱ خرداد ١٤٠٥، امیرحسین سعادت شهروند ۳۴ ساله اهل شهرستان آباده استان فارس، فعال دانشجویی و دبیر پیشین شورای صنفی دانشگاه علامه طباطبایی با توسل به خشونت و ضربوشتم شدید بدون ارائه هرگونه برگه قضایی توسط نیروهای اداره اطلاعات در تبریز بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد. به گفته منابع آگاه، نیروهای اداره اطلاعات، همزمان به منزل شخصی این فعال دانشجویی سابق رفته و ضمن تفتیش کامل خانه، لوازم شخصی وی از جمله تلفن همراه، لپتاپ و گذرنامه (پاسپورت) او را ضبط کرده و با خود بردهاند. تا زمان تنظیم این خبر، کماکان از دلایل بازداشت، روند دادرسی و اتهامات مطروحه علیه این فعال دانشجویی سابق اطلاعاتی در دست نیست.
- مرتضی نعمتی: استاد پیشین دانشگاه چمران اهواز و منتقد حکومت که پیشتر ناچار به ترک دانشگاه شده بود، از گشایش پرونده جدید و دریافت احضاریه دادگاه انقلاب آبدانان به دلیل آنچه رژیم «جرمانگاری حقیقت» میخواند، خبر داد.
- سید صدرا حسینی: فارغالتحصیل دانشگاه تهران، روز دوشنبه ۱۱ خردادماه توسط نیروهای امنیتی در تهران بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد. هیچ اطلاعاتی درباره محل نگهداری، وضعیت جسمی و حقوقی وی در دسترس نیست. تا زمان تنظیم این گزارش، نهادهای مسئول هیچ توضیحی درباره دلایل بازداشت یا اتهامات احتمالی سیدصدرا حسینی ارائه نکردهاند.
کارزار اعتصاب غذا و محرومیت انتقامجویانه در بند زنان اوین
مقامات زندان اوین در واکنشی تلافیجویانه، حقوق اولیه معترضان به حکم اعدام را سلب کردهاند که منجر به آغاز کارزار اعتصاب غذا شده است:
- ۸ تن از زنان زندانی سیاسی: الهه فولادی، فروغ تقیپور، سکینه پروانه، شیوا اسماعیلی، زهرا صفایی، گلرخ ایرایی، مرضیه فارسی و وریشه مرادی به دلیل اعتراض به احکام اعدام و همراهی با کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» ;که در آنروز در اعتصاب غذا بسر می برند، از حق تماس و ملاقات محروم شدهاند.
- نسیم سیمیاری و لیندزی فورمن: نسیم سیمیاری به دلیل همکلامی با همبندی بریتانیایی خود، لیندزی فورمن، ممنوعالملاقات شد. لیندزی فورمن و همسرش کریگ فورمن به دلیل افشاگری درباره وضعیت اعدامها در ایران از تمامی حقوق خود محروم گشته و در اعتراض به این وضعیت دست به اعتصاب غذا زدهاند. همچنین غزل مرزبان نیز در اعتراض به حکم ۹ سال و هشت ماه حبس خود، در اعتصاب غذا به سر میبرد.
هدف قرار دادن هنرمندان، وکلا و اقلیتهای عقیدتی
ماشین سرکوب به موازات بازداشتهای خیابانی، مهندسی حذف شبکههای دفاع حقوقی و جریانهای فرهنگیِ حامی جامعه را پیگیری میکند:
- سمیرا نوروز ناصری: دوشنبه ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ سمیرا نوروز ناصری فیلمساز و کارگردان در تهران، در پی هجوم مأموران به منزل شخصی، بدون ارائه حکم قضایی بازداشت، خانهاش تفتیش و وسایل حرفهایاش ضبط شد. تا زمان تنظیم این گزارش، از دلایل بازداشت، عناوین اتهامی مطروحه و محل نگهداری این هنرمند اطلاعات دقیقی در دست نیست.
- زهرا عارفیمهر: معلم، نویسنده ادبیات کودک و هنرمند، در دادگاه انقلاب سبزوار به دلیل انتشار مطالب و تصاویر مربوط به جانباختگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴در فضای مجازی محاکمه و بدون دسترسی به وکیل، بازداشت و به زندان تربتحیدریه منتقل شد.
- مهران انصاری و مهدی انصاری: مهران انصاری وکیل دادگستری و عضو کانون وکلای فارس به دلیل اتهام تبلیغ علیه نظام به یک سال حبس محکوم شد. وی در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ توسط نیروهای امنیتی در شیراز بازداشت شده بود. پیش از این پسرعموی وی، مهدی انصاری وکیل دادگستری و عضو کانون وکلای فارس و کهگیلویه و بویراحمد است توسط دادگاه انقلاب شیراز به ۵ سال حبس تعزیری و ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور محکوم شده است.
شهروندان بهایی:
- رویا استوار : رویا استوار، شهروند بهائی اهل اصفهان، توسط شعبه ۴۷ دادگاه تجدیدنظر این استان عینا تایید شد. وی پیشتر توسط شعبه ۱۱ دادسرای عمومی و انقلاب اصفهان از بابت اتهام فعالیتهای آموزشی و تبلیغی مخل شرع اسلام از طریق ایجاد و مدیریت یک گروه واتساپی مرتبط با آیین بهایی، به پنج سال حبس، پرداخت جزای نقدی و محرومیت از حقوق اجتماعی به مدت ۱۵ سال و از بابت اتهام تبلیغ علیه نظام از طریق انتشار مطالب در فضای مجازی، به یک سال حبس محکوم شده است.
- برسا مالکی: برسا مالکی، شهروند بهائی ساکن مشهد، توسط دادگاه انقلاب این شهرستان به دو سال و یک روز حبس، پرداخت جزای نقدی و محرومیت از حقوق اجتماعی محکوم شد. بر اساس حکمی که توسط شعبه اول دادگاه انقلاب شهرستان مشهد صادر و به این شهروند بهائی ابلاغ شده، آقای مالکی از بابت اتهام انتسابی مطابق ماده ۵۰۰ مکرر قانون مجازات اسلامی، مبنی بر فعالیت آموزشی و یا تبلیغی انحرافی مغایر و یا مخل به شرع مقدس اسلام، به دو سال و یک روز حبس، پرداخت هشتاد میلیون تومان جزای نقدی و محرومیت از حقوق اجتماعی به مدت شش سال محکوم شده است.
پنهانکاری قضایی، بازداشت نوجوانان و محرومیت درمانی
یکی از هولناکترین وجوه سرکوب جاری، پنهانکاری مطلق در پروندهها، بازداشت نوجوانان و اعمال شکنجه از طریق محرومیت درمانی است:
- جواد علیکردی: برادر وکیل مدافع حقوق بشر (خسرو علیکردی)، ماههاست در زندان وکیلآباد مشهد در بلاتکلیفی مطلق و ممنوعیت از تماس به سر میبرد و پرونده او در خاموشی کامل نگهداری میشود. محرومیت طولانیمدت او از تماس تلفنی و ملاقات با خانواده، در کنار نبود شفافیت درباره وضعیت پرونده و روند رسیدگی قضایی، نگرانیهای گستردهای را برانگیخته است.
- علی رئیسی (نوجوان ۱۷ ساله بلوچ): نزدیک به دو ماه است که این نوجوان در شرایط جنگی و امنیتی توسط مأموران در فنوج بازداشت و به ایرانشهر منتقل شده است. علت بازداشت وی، ارسال پیام، انتشار مطالب در ارتباط با رسانههای مخالف نظام عنوان شده است.
- نادر رودینی (۵۰ ساله) و یونس رودینی (۱۹ ساله): این پدر و پسر بلوچ در روستای قوشسربزی سرخس، طی یورش اطلاعات سپاه بدون ارائه حکم بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده اند. منابع مطلع گفتهاند: «نیروهای اطلاعات سپاه هنگام بازداشت هیچ توضیحی درباره علت بازداشت ارائه نکرده و بدون تفهیم اتهام یا ارائه حکم قضایی، این پدر و پسر را از منزل خارج کردهاند.» تا لحظه تنظیم این گزارش، از دلایل بازداشت، محل نگهداری، وضعیت سلامت و اتهامات احتمالی این دو شهروند بلوچ اطلاعی در دست نیست و خانواده آنان نیز موفق به کسب اطلاعاتی درباره سرنوشتشان نشدهاند.
- میراکبر حسینی (۲۴ ساله): معترض سابق اعتراضات ۱۴۰۱، مجدداً بازداشت و در زندان مرند با اتهام سنگین و واهی «همکاری با رژیم صهیونیستی» بدون ارائه هرگونه مستند قانونی مواجه شده است. نزدیکان وی این اتهامات را بیاساس دانسته و تأکید کردهاند که ادعاهای مطرحشده فاقد مستندات معتبر است.
- مطلب احمدیان (شکنجه درمانی): این زندانی سیاسی پس از انجام چند عمل جراحی سنگین، به دلیل تأخیر سیستماتیک در اعزام به بیمارستان، تودهاش که در ابتدا خوش خیم بوده به کبد و کیسه صفرا سرایت کرده است. محرومیت طولانیمدت این زندانی از درمان و بازگرداندن فوری او به اوین مصداق عیان شکنجه و رفتار غیرانسانی با زندانیان سیاسی است.
ارزیابی حقوقی: نقض سیستماتیک کنوانسیونهای بینالمللی
مجموعه فاکتهای فوق نشاندهنده نقض آشکار معاهداتی است که دولت ایران الزامات حقوقی آنها را پذیرفته است:
- نقض ممنوعیت شکنجه (ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر): اعمال فشارهای روحی بر امیررضا پدرام، محرومیت سیستماتیک درمان مطلب احمدیان و شکنجه فیزیکی یاسین شهبخش مصداق بارز رفتارهای ضدانسانی است.
- نقض حق امنیت فردی و منع بازداشت خودسرانه (مواد ۳ و ۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر): اجرای گسترده بازداشتهای خودسرانه بدون مجوز قضایی، ساقطکننده حق امنیت شهروندان است.
- نقض حق دادرسی عادلانه (ماده ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر): محرومیت از وکیل انتخابی در پروندههای زهرا عارفیمهر، لیندزی فورمن و بلاتکلیفی جواد علیکردی، فرآیند محاکمه منصفانه را به طور کامل نابود کرده است.
انفعال مجامع بینالمللی؛ ابزار تقویتی ماشین سرکوب
این فاکتهای مستند آیینهای از سرکوب چندلایه در ایران است. امروز باید از مدعیان حقوق بینالملل پرسید: اگر ارگانهای جهانی به جای بیانیههای تشریفاتی، روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود با تهران را به توقف فوری حکم اعدام و آزادی زندانیان سیاسی مشروط میکردند، آیا رژیم باز هم جرات میکرد یک نوجوان ۱۷ ساله یا یک استاد دانشگاه را اینگونه تحت چنین بازداشتهای خودسرانه و سرکوبهای غیرقانونی قرار دهد؟ انفعال مجامع بینالمللی به عنوان چراغ سبزی برای تداوم این جنایات که مملو از نقض حقوق اولیه انسانی و حقوق بشر است، عمل میکند. زمان حسابرسی واقعی و اقدام قاطع همین امروز است و نه فردا.