پرونده‌ ‌های زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران

پرونده شماره ۱۵  |  شناسه پرونده: IRN-DP-1404-015  |  آخرین بازبینی: ۴ مهر ۱۴۰۵

اطلاعات کلیدی پرونده

زمینه و پیشینه انسانی

علیرضا سپاهی، متولد ۱۳۸۰ در اصفهان، پسرعموی ابوالفضل سپاهی بادجانی بود که در ۶ مرداد ۱۴۰۵ اعدام شد. بر اساس اطلاعات ارائه ‌شده، این دو از طریق ازدواج نیز پیوند خانوادگی داشتند و پیش از موعد اعلام ‌شده برای اجرای حکم با خانواده ملاقات کردند. اطلاعات مستقلی درباره شغل، تحصیلات و وضعیت تأهل علیرضا در دست نیست.

بازداشت، محاکمه و صدور حکم

علیرضا سپاهی پس از اعتراضات ۱۸ دی ۱۴۰۴ در اصفهان بازداشت شد. گزارش شده مأموران هنگام بازداشت به پای او شلیک کرده ‌اند و او و دیگر متهمان در بازجویی شکنجه شده ‌اند. او در رسیدگی بدوی وکیل تسخیری داشت و بنا بر اطلاعات ارائه ‌شده از وکیل مستقل و دسترسی کامل وکلا به پرونده محروم بود.

مقا م‌ها اعلام کردند چهار عضو بسیج در جریان رویدادهای میدان علیخانی کشته شدند و اتهام محاربه را در پرونده‌ای مرتبط با آن رویدادها علیه علیرضا مطرح کردند. ادله انتساب قتل ‌ها به شخص او در اطلاعات موجود روشن نیست. بنا بر گزارش‌های ارائه ‌شده، او به چهار حکم اعدام محکوم شد و دیوان عالی کشور در ۱۴ تیر ۱۴۰۵ احکام اعدام ۱۲ متهم این پرونده را تأیید کرد.

گزارش شده او قرار بود بامداد ۶ مرداد ۱۴۰۵ همراه با ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسین ‌آبادی اعدام شود، اما پس از عارضه ‌ای که «سکته» توصیف شده به بیمارستان انتقال یافت و دو روز بعد به زندان دستگرد بازگردانده شد. دو زندانی دیگر همان روز اعدام شدند. شهرزاد شهبازی، وکیل علیرضا، در ۱۱ شهریور اعلام کرد شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور اعاده دادرسی را تجویز کرده، اما دادگاه هم ‌عرض انقلاب اصفهان بدون تشکیل جلسه و شنیدن دفاعیات، درخواست را رد و پرونده را دوباره به اجرای احکام فرستاده است.

واکنش و عملکرد حکومت

موضع اعلام ‌شده مقام‌ها کشته ‌شدن چهار عضو بسیج و پیگیری اتهام ‌های مرتبط با آن است. در اطلاعات موجود پاسخی از مقام‌های قضایی به اعتراض وکیل درباره نحوه رسیدگی به اعاده دادرسی یا نتیجه تحقیق درباره ادعاهای شلیک و شکنجه ثبت نشده است.

وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم

آخرین محل نگهداری گزارش ‌شده علیرضا سپاهی زندان دستگرد اصفهان است. آخرین تحول قضایی مشخص، اعلام وکیل در ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ درباره رد اعاده دادرسی و ارجاع دوباره پرونده به اجرای احکام است. نتیجه درخواست تازه ‌ای که وکیل قصد ثبت آن را داشت، وجود احتمالی دستور توقف اجرا و وضعیت پرونده پس از آن تاریخ مشخص نیست.

تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه

حق حیات: پرونده به مرگ چهار نفر مربوط است و باید مستقلاً رسیدگی شود، اما مسئولیت کیفری فردی علیرضا تنها بر پایه ادله قابل بررسی و محاکمه منصفانه قابل احراز است. اجرای حکم پیش از رفع ابهام ‌های جدی دادرسی، با توجه به بازگشت ‌ناپذیری مجازات اعدام، نگرانی جدی ذیل ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی ایجاد می‌کند.

حق محاکمه عادلانه: محرومیت گزارش ‌شده از وکیل مستقل و دسترسی کامل به پرونده، و گفته وکیل درباره رد اعاده دادرسی بدون جلسه، پرسش ‌های جدی درباره فرصت واقعی دفاع و تضمین ‌های ماده ۱۴ میثاق ایجاد می‌کنند.

ممنوعیت شکنجه: ادعاهای شلیک هنگام بازداشت و شکنجه در بازجویی باید مستقل بررسی شوند و هر اظهاری که احتمالاً تحت شکنجه به دست آمده باشد نباید مبنای محکومیت قرار گیرد. وضعیت پزشکی گزارش‌شده او نیز نیازمند بررسی و مراقبت مناسب است.

جمع ‌بندی

بازگشت پرونده علیرضا سپاهی به اجرای احکام در حالی گزارش شده که پرسش ‌های مشخص درباره حق دفاع، رسیدگی دوباره و رفتار با او بی ‌پاسخ مانده‌اند. اجرای حکم باید تا بررسی مؤثر این موارد متوقف شود.

فراخوان اقدام فوری

از نهادهای سازمان ملل، دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری درخواست می‌شود برای حفاظت از حقوق علیرضا سپاهی و جلوگیری از اجرای حکم اعدام اقدام کنند.

• توقف فوری هر اقدام برای اجرای حکم و اعلام رسمی وضعیت قضایی کنونی.

• لغو حکم اعدام و اعلام شفاف نتیجه همه درخواست‌های اعاده دادرسی.

• تضمین دسترسی فوری و محرمانه به وکیل منتخب و تمامی اوراق لازم برای دفاع.

• ارائه متن رأی، ادله و مبانی حقوقی حکم به وکیل و مراجع صالح.

• تحقیق مستقل درباره شلیک و شکنجه گزارش ‌شده و بررسی مدارک پزشکی.

• برگزاری هرگونه رسیدگی مجدد در دادگاهی مستقل و بی ‌طرف، بدون مجازات اعدام.

• تضمین تماس با خانواده و دسترسی به مراقبت پزشکی مورد نیاز.