در پس پرده اخبار جنگ اخیر همچنان در صدر اخبار جهان قرار دارد و در پس پرده خاموشی دیجیتال درایران که اکنون وارد ۴۹مین روز خود می شود. جنایاتی علیه انسانهای بیگناه تحت حاکمیت جمهوری اسلامی در جریان است. می توان گفت که جنگ و خاموشی دیجیتال نعمتی شده برای حکومتی بشدت ضد حقوق بشر و سرکوبگر که آنچه خواهد در سرکوب به پیش ببرد. و ما مانده ایم که چرا این مسئله در صدر اخبار جهان مربوط به ایران قرار نمی گیرد؟ آیا جهان به نقطه ای رسیده است که دیگر انسانیت فروپاشیده و دیگر چیزی جز پوسته ای از ارگانهایی که برای حفاظت از حقوق بشر بنیان گذاشته شده اند، باقی نمانده است
قتل تحت شکنجه
عباس یاوری، شهروند عرب خوزستانی و ساکن شیراز، در دیماه ۱۴۰۴ در جریان اعتراضات سراسری بازداشت شد. وی پس از مدتی بازداشت، در اواخر بهمنماه همان سال به زندان مرکزی شیراز منتقل شد.
بر اساس گزارشهای رسیده، وی در تاریخ ۶ فروردینماه ۱۴۰۵ به بازداشتگاهی نامعلوم منتقل شد و تنها سه روز بعد، در ۹ فروردینماه، خبر مرگ او به خانوادهاش اطلاع داده شد. البته طبق الگوی همیشگی مقامات قضایی و امنیت علت مرگ وی را «خودکشی» اعلام کرده اند.
به گفته منابع مطلع، عباس یاوری از زمان بازداشت تحت شکنجههای شدید جسمی و روانی قرار داشته تا به اتهام قتل یکی از نیروهای بسیج در جریان اعتراضات شیراز اعتراف کند. این منابع تأکید دارند که وی در نتیجه شدت این شکنجهها جان باخته، اما مسئولان زندان مدعی شدهاند که او در بازداشتگاه اقدام به خودکشی کرده است.
لازم به یادآوری است که :
- قاعده آمره (Jus Cogens): منع شکنجه در حقوق بینالملل یک قاعده «آمره» است؛ یعنی هیچ حکومتی در هیچ شرایطی (حتی جنگ یا وضعیت اضطراری) حق تعلیق آن را ندارد.
انتقال اجباری و ناپدیدسازی قهری
- در روزهای اخیر بین ۱۰ تا ۲۰ تن از زندانیان سیاسی از زندان اوین به قرنطینه زندان قزلحصار منتقل شدهاند؛ انتقالی ناگهانی که با قطع کامل ارتباط این زندانیان با خانوادههایشان همراه بوده است. احتمال دارد این افراد در سلولهای انفرادی یا واحد ۳ زندان قزلحصار نگهداری شوند. نبود اطلاعرسانی شفاف درباره محل دقیق نگهداری و وضعیت این زندانیان، بر ابهامات و نگرانی خانوادهها افزوده است.
- روز دوشنبه ۲۴ فروردینماه ۱۴۰۵، رضا یونسی در شبکه ایکس از انتقال پدرش، میریوسف یونسی، از زندان اوین به مکانی نامعلوم خبر داد و نوشت: «امروز پدرم، میریوسف یونسی، از زندان اوین به مکانی نامعلوم منتقل شده است.» میریوسف یونسی ۷۳ ساله است.
- روز یکشنبه ۲۳ فروردین محسن پیرایش، زندانی سیاسی محبوس در زندان اوین، بههمراه شماری دیگر از زندانیان به مکانی نامعلوم منتقل شده است. در میان افراد منتقلشده، نامهایی چون، وحید سرخگل، علی شیدایی، مهدی وفاییثانی و امین سخنور مطرح شده است.
- با گذشت بیش از یک هفته از بازداشت محیالدین قلاش و بهنام قلاش، دو شهروند کُرد اهل پیرانشهر، همچنان هیچ اطلاعی از وضعیت و محل نگهداری آنها در دست نیست. این پدر و فرزند بدون ارائه حکم قضایی توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شدهاند. آنها تاکنون از دسترسی به وکیل و ملاقات با خانواده محروم بوده اند.
لازم به یادآوری است که طبق کنوانسیون بینالمللی حمایت از تمامی اشخاص در برابر ناپدید شدن اجباری، پنهان کردن محل نگهداری زندانی جنایت محسوب میشود.
احکام اعدام
- در ادامه روند صدور حکم اعدام در پروندههای مرتبط با اعتراضات، سه تن از بازداشتشدگان دیماه ۱۴۰۴ در شیراز به اتهام آتشزدن پایگاه و قتل یک مأمور یگان ویژه به اعدام محکوم شدند. هویت دو تن از این افراد مجید نصیری، اهل جهرم، و شهاب دادخواه، اهل شیراز و مکانیک خودرو، احراز شده است. بر اساس اظهارات منبع مطلع، روند رسیدگی به این پرونده با ابهامات جدی همراه بوده است. شهاب دادخواه در تمام مراحل دادرسی هرگونه دخالت در قتل یا حتی حضور در تجمعات را رد کرده و اعلام کرده که در زمان وقوع حادثه تا دیروقت در محل کار خود مشغول فعالیت بوده است.
با این حال، دادگاه بدون توجه به دفاعیات ارائهشده، حکم اعدام را صادر کرده است. گزارشها همچنین حاکی از آن است که روند رسیدگی با شتاب انجام شده و مسیر معمول دادرسی بهطور کامل طی نشده است؛ و اصول دادرسی عادلانه نادیده گرفته شده است.
- در پروندهای جداگانه، دو زندانی دیگر با نامهای منوچهر وفایی، ۲۸ ساله، و نوید نقدی، ۳۲ ساله، به اتهام قتل دو عضو پایگاه بسیج سلمان در سال ۱۴۰۳ به اعدام محکوم شدهاند. این دو زندانی در حال حاضر با خطر جدی اجرای حکم در روزهای آینده مواجه هستند.
بر اساس اطلاعات موجود، این پرونده نیز در شرایطی رسیدگی شده که جزئیات کامل آن منتشر نشده و دسترسی به اطلاعات مستقل درباره روند دادرسی محدود بوده است. نگرانیها درباره سرعت اجرای حکم در حالی مطرح میشود که امکان بازبینی دقیق پرونده مورد تأکید قرار گرفته است. در میان محکومان این پرونده، نوید نقدی پیشتر نیز با سابقهای خانوادگی مواجه بوده است. بر اساس گزارشها، برادر او در سال ۱۳۷۱ با اتهامات سیاسی اعدام شده بود. این موضوع بهعنوان بخشی از پیشینه این پرونده مورد اشاره قرار گرفته است.
نقض حقوق بشر صورت گرفته در این پروندهها:
- نقض حق دادرسی عادلانه: عدم شفافیت در روند رسیدگی، بیتوجهی به دفاعیات متهمان و تسریع غیرمتعارف در صدور احکام
- محرومیت از دسترسی مؤثر به وکیل: گزارشهایی مبنی بر محدودیت در انتخاب و دسترسی آزاد به وکیل مستقل
- استفاده از اعترافات اجباری: شکنجه در اینجا ابزاری برای «تولید دروغ» (اعتراف به قتل مأمور) بوده است. طبق ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR)، هر حکمی که بر اساس شکنجه صادر شود، از اساس باطل است.
- صدور و اجرای مجازات اعدام: بهعنوان مجازاتی غیرقابل بازگشت، بهویژه در شرایطی که روند دادرسی با ابهام همراه بوده است.
یادآوری لازم و مسئولیت جهانی
بار دیگر یادآور می شویم که مقامات بالای جمهوری اسلامی مکررا از رسیدگی سریع به پرونده های معترضی و زندانیان سیاسی و صدور شتابزده احکام اعدام صحبت کرده اند. در یک نمونه محسنی اژه ای، رئیس قوه قضائیه خطاب به معاون اول خود، خلیلی، گفته است: «ما احکام مون جناب آقای خلیلی (معاون اول قوه قضائیه) باید زیادتر صادر بشه. هم در رابطه با مصادره اموال، هم در رابطه با صدور حکم اعدام اینها رو واقعا تسریع بکنید.» این نقلقول سندی برای «مسئولیت ارشد فرماندهی» (Superior Responsibility) است و نشاندهنده «قصد جرم» (Criminal Intent) در بالاترین سطح حاکمیت برای ارتکاب جنایات سیستماتیک است.
انتظار از جامعه جهانی و ارگانهای حقوق بشری شکستن این سکوت کرکننده و بی عملی در قبال چنین نقضهای فاحشی از حقوق بشر تحت حاکمیت جمهوری اسلامی است. اگر سالیان قبل در کشتارهای دهه شصت این رژیم مورد حسابرسی جدی قرار می گرفت و مجبور به توقف سرکوب و کشتار می شد بی شک هزاران جان که در ایران و در سراسر خاورمیانه بخاطر اعمال این رژیم از دست رفته است، نجات پیدا می کرد.
بی عملی را متوقف کنید، حاکمان ایران را مجبور به توقف اعدام و شکنجه و «دست به ماشه» بودن در خیابانها بنمایید. این وظیفه اخلاقی، وجدانی و انسانی شماست.
