گزارش تحلیلی-حقوقی از سوابق قاضی محمدرضا توکلی، قاضی احکام اعدام و رئیس دادگاه انقلاب اصفهان
در دو پرونده از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در اصفهان: «پرونده میدان علیخانی اصفهان» و «پرونده میدان شهدای اصفهان» که در اولی ۱۲ معترض حکم اعدام دریافت کرده و دو نفر از آنان به نامهای عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در تاریخ ۲۸ تیرماه ۱۴۰۵ اعدام شدند و در دومی ۱۶ معترض در خطر دریافت حکم اعدام قرار دارند نام یک قاضی در نقض اصلیترین حق هر انسان، یعنی حق حیات برجسته است : قاضی محمدرضا توکلی.
شناسنامه قضایی و سوابق قاضی محمدرضا توکلی، قاضی احکام اعدام در اصفهان در پرونده های معترضان
شناسنامه قضایی و سوابق قاضی محمدرضا توکلی
| اطلاعات و سوابق | عنوان |
| محمدرضا توکلی | نام و نام خانوادگی |
| رئیس شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان | سمت فعلی |
| رئیس شعبه پنجم دادگاه عمومی خمینیشهر، دادستان عمومی و انقلاب نجفآباد، معاون قضایی رئیس کل دادگاههای عمومی و انقلاب اصفهان | سمتهای پیشین |
| ۸ آذر ۱۴۰۲ (با حکم غلامحسین محسنی اژهای) | تاریخ انتصاب به دادگاه انقلاب |
| پرونده خانه اصفهان، توماج صالحی، میدان علیخانی، ، مصطفی صالحی، ۱۵ زن بهایی، ۲۲ فعال سیاسی | مهمترین پروندهها |
| احکام اعدام، حبسهای طولانیمدت و مجازاتهای تکمیلی در پروندههای سیاسی و امنیتی | مهمترین احکام صادرشده |
| پرونده میدان شهدای اصفهان- ۱۶ معترض در خطر جدی دریافت حکم اعدام قرار دارند | ۱۴۰۵ (درحال رسیدگی) |
| گزارشهای متعدد درباره نگرانی از رعایت دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل، سرعت رسیدگی و استفاده از مجازات اعدام در پروندههای مرتبط با اعتراضات | نقض حقوق بشر |
قاضی توکلی زمانی که رئیس شعبه ۵ دادگاه عمومی،حقوقی شهرستان خیمنی شهر اصفهان بود از سوی علی رنجبر، معاون دادسرای انتظامی در امور ارزشیابی قضات کشو، رسول زرگرپور، استاندار اصفهان، احمد خسرویوفا، رئیس کل دادگستری استان اصفهان و محمدرضا حبیبی، دادستان عمومی و انقلاب استان اصفهان، بهعنوان «قاضی نمونه جمهوری اسلامی» مورد تقدیر قرار گرفت. (خبرگزاری ایمنا- ۷ تیر ۱۳۹۳/ تجليل از 30 قاضي نمونه استان اصفهان)
محمدرضا توکلی در آذرماه ۱۴۰۲ با حکمی از سوی رئیس قوه قضاییه به عنوان رئیس دادگاه انقلاب اصفهان منصوب شد. بر اساس گزارشهای دریافتی از روند دادرسیها، وی که فردی کم سواد است، با اتخاذ تصمیمات خودسرانه و سختگیرانه، برای جلب رضایت مقامات بالا و ارتقای مقام، پروندههای امنیتی و سیاسی را مدیریت میکند؛ تا جایی که در پرونده توماج صالحی، عناوین اتهامی وی را از ۳ اتهام به ۱۰ اتهام افزایش داد. وی طی سالهای اخیر با صدور احکام اعدام و حبسهای سنگین در پروندههای سیاسی، امنیتی و عقیدتی به یکی از بیرحمترین قضات دستگاه قضایی ایران تبدیل شده است. نام او با پروندههایی چون «خانه اصفهان»، محکومیت اولیه اعدام توماج صالحی، پرونده «میدان علیخانی» و صدور احکام سنگین برای فعالان سیاسی و شهروندان بهایی گره خورده است. انتصاب قاضی توکلی به ریاست شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان با افزایش رسیدگی به پروندههای امنیتی و اعتراضات سراسری همزمان شد.
کارنامه صدور احکام اعدام و حبسهای سنگین
| نتیجه و احکام صادرشده | پرونده | سال |
| حضور فعال در روند پرونده طی دوران دادستانی نجفآباد؛ مصطفی صالحی در مرداد ۱۳۹۹ اعدام شد. | پرونده مصطفی صالحی | ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ |
| صدور حکم اعدام برای مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی (با انتقادات شدید بینالمللی). | پرونده خانه اصفهان | ۱۴۰۲ |
| صدور حکم اولیه اعدام که بعدها توسط دیوان عالی کشور نقض شد. | پرونده توماج صالحی | ۱۴۰۳ |
| صدور مجموعاً ۷۵ سال حبس و مجازاتهای تکمیلی برای ۱۵ شهروند بهایی. | پرونده ۱۵ زن بهایی | ۱۴۰۳ |
| صدور بیش از ۱۶۱ سال حبس و مجازاتهای تکمیلی برای ۲۲ متهم سیاسی. | پرونده ۲۲ فعال سیاسی اصفهان | ۱۴۰۳ |
| صدور حکم اعدام برای ۱۲ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و احکام حبس برای دهها متهم دیگر. | پرونده میدان علیخانی اصفهان | ۱۴۰۵ |
جزئیات ۴ پرونده کلیدی منجر به صدور حکم اعدام
۱. پرونده «خانه اصفهان» (اعتراضات ۱۴۰۱)
در این پرونده سه معترض به نامهای مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی به اتهام محاربه و در ارتباط با کشته شدن نیروهای بسیج در جریان این اعتراضات محاکمه و به اعدام محکوم شدند. خانوادهها و وکلای پرونده اعلام کرده بودند که متهمان در دوران بازداشت تحت فشار قرار گرفتهاند و فرصت کافی برای دفاع از خود نداشتهاند، همچنین روند دادرسی مخالف استاندارهای یک دادرسی عادلانه بوده است. مجید کاظمی، صالح میرهاشمی و سعید یعقوبی تا واپسین لحظات پیش از اجرای حکم، هرگونه مشارکت در قتل نیروهای بسیج را رد کرده و بر بیگناهی خود تأکید داشتند. با وجود این اعتراضها، احکام اعدام آنان اجرا شد.
۲. محکومیت اولیه اعدام توماج صالحی ( اردیبهشت ۱۴۰۳)
پنجم اردیبهشت ۱۴۰۳، شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی محمدرضا توکلی، این هنرمند را با اتهام «افساد فیالارض» به اعدام محکوم کرد. این در حالی بود که پیش از آن، دیوان عالی کشور رأی قبلی صادرشده علیه او ، ۶ سال و ۳ ماه زندان، را نقض کرده و پرونده را برای رفع نقص به دادگاه بدوی بازگردانده بود.
۳. پرونده «میدان علیخانی اصفهان» (دیماه ۱۴۰۴)
از مهمترین پروندههایی که ریاست آن بر عهده قاضی توکلی بود، پرونده موسوم به «میدان علیخانیاصفهان» است؛ پروندهای که به بازداشت دهها نفر از معترضان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و صدور احکام اعدام برای 12 تن از آنان انجامید. شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان به ریاست قاضی توکلی برای ۵۹ نفر از بازداشتشدگان این پرونده کیفرخواست صادر کرد. در نهایت، ۱۲ نفر از متهمان با اتهاماتی از جمله «قتل» و «محاربه» به اعدام محکوم شدند و ۲۳ نفر دیگر نیز، با وجود تبرئه از برخی اتهامات، به تحمل پنج تا ده سال حبس محکوم شدند. روند رسیدگی به این پرونده تنها در سه جلسه دادگاه، که هر یک حدود یک ساعت به طول انجامید، انجام شد. یکی از ابعاد قابل توجه پرونده میدان علیخانی، حضور چند متهم کمسنوسال در میان محکومان به اعدام است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در میان دوازده نفری که حکم اعدام دریافت کردهاند، افرادی متولد سالهای ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۶ دیده میشوند. همچنین یک شهروند افغانستانی نیز در میان محکومان قرار دارد.
۴. پرونده مصطفی صالحی (اعتراضات دی ۱۳۹۶)
سوابق محمدرضا توکلی در پروندههای مرتبط با معترضان، به سالهای پیش از ریاست او بر دادگاه انقلاب اصفهان بازمیگردد. یکی از مهمترین این پروندهها، مربوط به مصطفی صالحی، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۳۹۶ است.
مصطفی صالحی به اتهام قتل یکی از نیروهای امنیتی در جریان اعتراضات اصفهان بازداشت و پس از چند سال رسیدگی قضایی، در مردادماه ۱۳۹۹ اعدام شد. در آن زمان، محمدرضا توکلی سمت دادستان عمومی و انقلاب نجفآباد را بر عهده داشت و در روند پیگیری این پرونده نقش داشت.
موارد نقض قوانین و معاهدات
موارد نقض قوانین داخلی ایران در پروندههای تحت کفالت قاضی توکلی:
- محروم کردن متهمان از دسترسی مؤثر به وکیل منتخب در مراحل رسیدگی؛
- برگزاری جلسات رسیدگی در مدتزمان محدود و بدون فراهم شدن فرصت کافی برای دفاع؛
- استناد به اعترافاتی که درباره نحوه اخذ آنها ابهام و اعتراض وجود داشته است؛
- عدم انتشار مستندات و ادله اثبات اتهام در پروندههای با مجازات سلب حیات؛
- رسیدگی گروهی به پروندههای متعدد بدون بررسی مستقل وضعیت هر متهم؛
- صدور احکام اعدام در شرایطی که نسبت به رعایت کامل تشریفات دادرسی، اعتراضهای حقوقی مطرح شده است.
موارد نقضشده قوانین حقوق بشر بینالملل در پروندههای تحت کفالت قاضی توکلی:
- ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: هر انسان حق زندگی، آزادی و امنیت شخصی دارد.
- مواد ۹ و ۱۰ اعلامیه جهانی حقوق بشر: بر ممنوعیت بازداشت و محاکمه خودسرانه و حق برخورداری از دادرسی عادلانه و علنی تأکید دارد.
- ماده ۱۱ اعلامیه جهانی حقوق بشر: اصل برائت و حق دفاع مؤثر را به رسمیت میشناسد.
- مواد ۶، ۹ و ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: به حق حیات، آزادی، دادرسی عادلانه، دسترسی به وکیل و تضمین حقوق متهمان در فرایند رسیدگی اختصاص دارد.
- کنوانسیون حقوق کودک (در موارد مربوط به متهمان زیر ۱۸ سال): بر حمایت ویژه از کودکان در فرآیندهای کیفری و محدودیت شدید در اعمال مجازاتهای سنگین نسبت به آنان تأکید میکند.
- اصول اساسی سازمان ملل درباره استقلال قضات و وکلا: بر استقلال دستگاه قضایی، حق برخورداری از وکیل و رعایت کامل تشریفات دادرسی منصفانه تأکید دارد.
جمعبندی و مطالبات عملیاتی از نهادهای بینالمللی و سازمان ملل
کارنامه قضایی قاضی محمدرضا توکلی نشان میدهد که وی نه یک قاضی مستقل، بلکه مجری مستقیم سیاستهای سرکوب، ایجاد ارعاب و صدور احکام اعدام با نقض سیستماتیک اصول دادرسی عادلانه و حق دفاع مؤثر علیه شهروندان معترض در استان اصفهان است. صدور احکام اعدام فلهای در دادگاههای چنددقیقهای، بیتوجهی به شکنجه متهمان و صدور حکم مرگ برای معترضان کمسنوسال، وی را در مقام یکی از اصلیترین ناقضان حق حیات در دستگاه قضایی ایران قرار داده است.
با توجه به خطر فوری و جدی اجرای احکام اعدام برای متهمان پروندههای «میدان علیخانی» و «میدان شهدای اصفهان»، ضروری است نهادهای بینالمللی و سازمان ملل متحد فوراً اقدامات مادی و عملیاتی زیر را علیه قاضی محمدرضا توکلی و کل ساختار قضایی مربوطه به اجرا بگذارند:
- درج نام در لیست تحریمهای بینالمللی حقوق بشری: اقدام عاجل اتحادیه اروپا، دولتهای عضو، بریتانیا، کانادا و آمریکا برای قرار دادن نام قاضی محمدرضا توکلی در لیست تحریمهای اختصاصی حقوق بشر (به دلیل نقض فاحش حقوق بشر و نقض حق حیات).
- اقدام فوری کمیته حقیقتیاب سازمان ملل (FFM): ثبت مستندات احکام صادرشده توسط قاضی توکلی، مستندسازی نام وی به عنوان ناقض ارشد حق حیات و ثبت پرونده وی در گزارشهای رسمی به شورای حقوق بشر جهت پیگرد کیفری بینالمللی.
- اعمال اصل صلاحیت جهانی (Universal Jurisdiction): گردآوری و ارائه پروندههای حقوقی احکام اعدام توکلی به دادگاهها و نهادهای قضایی کشورهای مستقل جهت صدور حکم جلب بینالمللی و تعقیب قضایی وی به جرم جنایت علیه بشریت.
- مطالبه و هشدار رسمی کمیسر عالی حقوق بشر (OHCHR): صدور بیانیه فوری و درخواست توقف اجرای احکام اعدام در پروندههای صادره از شعبه اول دادگاه انقلاب اصفهان و الزام حکومت ایران به اعطای دسترسی ویژه به گزارشگر مستقل حقوق بشر برای بازدید از متهمان این پروندهها.
- دیپلماسی کنسولی قاطع توسط دولتهای عضو سازمان ملل: احضار سفرا و نمایندگان دیپلماتیک جمهوری اسلامی در کشورهای مختلف و منوط ساختن هرگونه تعامل دیپلماتیک به توقف فوری احکام اعدام صادره در شعبه تحت مدیریت قاضی توکلی.