پروندههای زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران
پرونده شماره ۵ | شناسه پرونده: IRN-DP-1404-005 | آخرین بازبینی: ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ / ۱۳ اوت ۲۰۲۶
| محسن اسلامخواه، جوان کُرد اهل بوکان، در ارتباط با اعتراضات سال ۱۴۰۱ تحت پیگرد قرار گرفت؛ زمانی که تنها ۱۶ سال داشت. او پس از بازگشت به ایران بازداشت و در بازداشتگاه اطلاعات ارومیه، بنا بر اطلاعات موثق، ۴۰ روز تحت شکنجه شدید و فشار برای اخذ اعتراف اجباری قرار گرفت. شعبه اول دادگاه انقلاب مهاباد او را با اتهامهای «محاربه» و «افساد فیالارض» به اعدام محکوم کرد. محسن اسلامخواه اکنون در زندان بوکان نگهداری میشود. سن او هنگام وقایع، گزارش شکنجه و هشدار کارشناسان سازمان ملل درباره خطر قریبالوقوع اعدام، وضعیت او را به نگرانیای فوری تبدیل کرده است. |
اطلاعات کلیدی پرونده
| اطلاعات | عنوان |
| محسن اسلامخواه | نام کامل |
| سال ۱۳۸۵؛ بوکان | تاریخ تولد |
| حدود ۲۰ سال؛ هنگام وقایع سال ۱۴۰۱، ۱۶ سال داشت | سن |
| نامشخص | شغل پیش از بازداشت |
| نامشخص | وضعیت خانوادگی |
| ۳ اسفند ۱۴۰۴ / ۲۲ فوریه ۲۰۲۶؛ محل دقیق نامشخص | تاریخ و محل دستگیری |
| محاربه؛ افساد فیالارض | اتهامها |
| شعبه اول دادگاه انقلاب مهاباد | مرجع رسیدگی |
| نامشخص | قاضی |
| نامشخص | وکیل |
| اعدام | حکم |
| زندان بوکان | محل نگهداری کنونی |
زمینه و پیشینه انسانی
محسن اسلامخواه، جوان کُرد اهل بوکان و متولد سال ۱۳۸۵ است. او هنگام اعتراضات سال ۱۴۰۱ تنها ۱۶ سال داشت. نیروهای امنیتی سه بار به منزل پدری او یورش بردند و آن را بازرسی کردند. اطلاعاتی درباره شغل، تحصیلات و وضعیت خانوادگی او در دست نیست.
بازداشت، محاکمه و صدور حکم
محسن اسلامخواه پس از اقامت در اقلیم کردستان عراق، در ۱۰ مرداد ۱۴۰۴، برابر با ۱ اوت ۲۰۲۵، به ایران بازگشت و روز بعد توسط اداره اطلاعات بوکان بازداشت شد. او در بازداشتگاه اطلاعات ارومیه ۴۰ روز تحت شکنجه و فشار برای اعتراف اجباری قرار گرفت. سپس به زندان بوکان منتقل و پس از ۱۱ روز با وثیقه پنج میلیارد تومانی آزاد شد.
شعبه اول دادگاه انقلاب مهاباد در بهمن ۱۴۰۴ او را با اتهامهای «محاربه» و «افساد فیالارض» به اعدام محکوم کرد. حکم در ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، برابر با ۱۷ فوریه ۲۰۲۶، ابلاغ شد. او در ۳ اسفند ۱۴۰۴، برابر با ۲۲ فوریه ۲۰۲۶، مجدداً بازداشت و به زندان بوکان منتقل شد. نام قاضی و وکیل، متن رأی، ادله و وضعیت فرجامخواهی مشخص نیست.
پرونده مشترک و وضعیت همپروندهایها
رئوف شیخمعروفی و محمد فرجی، دو زندانی سیاسی کُرد محکوم به اعدام، همراه محسن اسلامخواه در زندان بوکان نگهداری میشوند. گزارش شکنجه و ابهام در تضمینهای دادرسی، خطر اجرای احکام را افزایش داده است. مسئولیت هر متهم باید جداگانه و در دادگاهی مستقل و عادلانه بررسی شود.
کارشناسان سازمان ملل در ۶ اوت ۲۰۲۶ درباره خطر قریبالوقوع اعدام محسن اسلامخواه، رئوف شیخمعروفی و محمد فرجی هشدار دادند و توقف اجرای احکام را خواستار شدند.
واکنش و عملکرد حکومت
عملکرد نهادهای حکومتی شامل یورش به منزل پدری او، بازداشت توسط اداره اطلاعات، انتقال به بازداشتگاه اطلاعات ارومیه، شکنجه، محاکمه در دادگاه انقلاب و صدور حکم اعدام بوده است. اطلاعاتی درباره تحقیق مستقل پیرامون شکنجه، معاینه پزشکی یا حذف اعترافات اجباری منتشر نشده است.
در ۲۸ مه ۲۰۲۶، دو گزارشگر ویژه سازمان ملل خواستار توقف اجرای حکم و توضیح حکومت درباره بازداشت، محاکمه، شکنجه و سن او هنگام وقایع شدند. پاسخ حکومت در ۱۰ اوت ۲۰۲۶ دریافت شد، اما متن آن تا زمان بازبینی این گزارش منتشر نشده است.
وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم
محسن اسلامخواه در زندان بوکان نگهداری میشود و حکم اعدام او برقرار است. تاریخ اجرای حکم و وضعیت فرجامخواهی روشن نیست. هشدار کارشناسان سازمان ملل، گزارش شکنجه و سن او هنگام وقایع نشان میدهد که وضعیت وی فوری و بحرانی است؛ نبود تاریخ اعلامشده به معنای نبود خطر نیست.
تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه
ممنوعیت اعدام افراد زیر ۱۸ سال: ماده ۶ بند ۵ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی و ماده ۳۷ بند الف کنوانسیون حقوق کودک، اعدام برای جرمی را که فرد هنگام وقوع آن زیر ۱۸ سال داشته ممنوع میکنند. ایران عضو هر دو معاهده است؛ بنابراین حکم محسن اسلامخواه با تعهدات بینالمللی ایران ناسازگار است.
ممنوعیت شکنجه و اعتراف اجباری: مواد ۷ و ۱۴ میثاق، شکنجه و اجبار متهم به اقرار علیه خود را منع میکنند. گزارش ۴۰ روز شکنجه باید مستقلاً بررسی و هر اظهاری که تحت فشار گرفته شده از روند قضایی حذف شود.
حق محاکمه عادلانه: ماده ۱۴ میثاق، رسیدگی نزد دادگاهی مستقل، فرض بیگناهی، فرصت دفاع و دسترسی مؤثر به وکیل را تضمین میکند. نامشخص بودن وکیل، متن رأی، ادله و وضعیت فرجامخواهی، نگرانی جدی درباره حقوق دفاعی او ایجاد میکند.
حق حیات: در پروندهای منتهی به اعدام، هر نقض جدی دادرسی عادلانه میتواند به سلب خودسرانه و جبرانناپذیر حیات بینجامد. عناوین «محاربه» و «افساد فیالارض» جایگزین اثبات روشن رفتار، قصد و مسئولیت فردی متهم نیستند.
جمعبندی
محسن اسلامخواه برای وقایعی در دوران ۱۶ سالگی خود به اعدام محکوم شده است. گزارش شکنجه، نامشخص بودن وکیل و فرجامخواهی و ادامه نگهداری او در زندان بوکان، نگرانی فوری ایجاد میکند. توقف اجرای حکم، لغو مجازات اعدام و رسیدگی مجدد بدون استفاده از اعترافات اجباری ضروری است.
فراخوان اقدام فوری
از نهادهای سازمان ملل، دولتها و سازمانهای بینالمللی حقوق بشری درخواست میشود فوراً برای جلوگیری از اجرای حکم محسن اسلامخواه اقدام کنند.
- توقف فوری هرگونه اقدام برای اجرای حکم اعدام محسن اسلامخواه و اعلام رسمی آن به خانواده و وکیل او.
- لغو حکم اعدام به دلیل ۱۶ ساله بودن او هنگام وقایع و ممنوعیت اعدام افراد زیر ۱۸ سال.
- اعلام شفاف وضعیت اعتراض یا فرجامخواهی و انتشار متن رأی و مبانی حقوقی حکم.
- تضمین دسترسی فوری، مؤثر و محرمانه به وکیل منتخب و امکانات کافی برای دفاع.
- برگزاری دادرسی مجدد در دادگاهی صالح، مستقل و بیطرف، بدون مجازات اعدام و بدون استفاده از اعترافات اجباری.
- انجام معاینه پزشکی مستقل و تحقیق فوری و بیطرفانه درباره شکنجه و اخذ اعتراف اجباری.
- حفاظت از خانواده و منابع مطلع در برابر فشار و تضمین تماس و ملاقات منظم او با خانواده.