پرونده‌های زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران

پرونده شماره ۹  |  شناسه پرونده: IRN-DP-1404-009  |  آخرین بازبینی: ۷ شهریور ۱۴۰۵

اطلاعات کلیدی پرونده

زمینه و پیشینه انسانی

حمیدرضا و عبدالرضا فتحی دو برادر اهل مرودشت در استان فارس هستند. اطلاعات قابل اتکایی درباره سن، تاریخ تولد، تحصیلات، شغل و وضعیت خانوادگی آنان در دسترس نیست. نام این دو برادر پس از بازداشت در اعتراضات دی ۱۴۰۴ و صدور حکم اعدام در یک پرونده مشترک مطرح شد. تصویری از حمیدرضا فتحی در دسترس است، اما تا زمان تنظیم این گزارش، تصویر تأییدشده‌ای از عبدالرضا فتحی به دست نیامده است.

بازداشت، محاکمه و صدور حکم

حمیدرضا و عبدالرضا فتحی در دی ۱۴۰۴ و در ارتباط با اعتراضات مرودشت بازداشت شدند. سعید زارعی کردشولی و حمیدرضا ثابت‌رای نیز در همین پرونده تحت تعقیب قرار گرفته‌اند.

در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ گزارش شد که شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز، به ریاست قاضی سید محمود ساداتی، هر چهار متهم را با اتهام «افساد فی‌الارض» به اعدام محکوم کرده است. در اطلاعات موجود، تاریخ دقیق صدور و ابلاغ رأی، متن کامل حکم، ادله مورد استناد دادگاه، تعداد جلسات رسیدگی و جزئیات دسترسی متهمان به وکیل منتخب مشخص نشده است.

گزارش‌های موجود از تلاش بازجویان برای گرفتن اعتراف درباره مشارکت در قتل یکی از اعضای بسیج حکایت دارد؛ بااین‌حال، روشن نیست آیا «مشارکت در قتل» به‌صورت اتهامی مستقل در کیفرخواست یا رأی دادگاه درج شده است یا صرفاً موضوع بازجویی و اعتراف‌گیری بوده است. به همین دلیل، این ادعا نباید بدون دسترسی به اسناد قضایی به‌عنوان واقعیتی اثبات‌شده تلقی شود.

شکنجه و اعتراف‌گیری گزارش‌شده

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از منابع مطلع، حمیدرضا و عبدالرضا فتحی در دوران بازداشت در معرض فشارهای شدید جسمی و روانی قرار گرفته‌اند. گزارش شده است که متهمان این پرونده مدتی در سلول انفرادی نگهداری شده و با ضرب‌وشتم و شوک الکتریکی، از جمله واردکردن شوک به ناحیه سر، برای بیان اعترافات مورد نظر بازجویان تحت فشار قرار گرفته‌اند.

گزارش‌ها همچنین حاکی است که دست حمیدرضا فتحی بر اثر شکنجه شکسته است. درباره نوع و شدت آسیب‌های جسمی واردشده به عبدالرضا اطلاعات فردی و تفکیک‌شده‌ای در دسترس نیست.

در یک فایل صوتی منتشرشده، ابوذر بارگاهی، زندانی سیاسی پیشین، درباره شکنجه متهمان این پرونده و واداشتن آنان به بیان اعترافات ساختگی سخن گفته است. بااین‌حال، برخی عبارات نقل‌شده در گزارش‌ها به شخص معینی از میان چهار متهم منتسب نشده‌اند و نباید مشخصاً به برادران فتحی نسبت داده شوند.

اگر اعترافات حاصل از شکنجه یا بدرفتاری مبنای اصلی حکم قرار گرفته باشند، اعتبار کل روند قضایی به‌شدت مخدوش خواهد بود و مقامات موظف‌اند این ادله را کنار گذاشته و درباره ادعاهای شکنجه تحقیق مستقل و مؤثر انجام دهند.

واکنش و عملکرد حکومت

اقدام مستند حکومت در این پرونده، بازداشت دو برادر، رسیدگی به اتهام آنان در شعبه اول دادگاه انقلاب شیراز و صدور حکم اعدام است. در اطلاعات موجود، پاسخ رسمی و مشخصی از سوی نهادهای قضایی، امنیتی یا مسئولان زندان عادل‌آباد درباره ادعاهای شکنجه، شکستگی دست حمیدرضا، نگهداری در سلول انفرادی یا اخذ اعتراف اجباری ثبت نشده است.

همچنین مشخص نیست آیا تحقیقات مستقلی درباره این ادعاها انجام شده یا متهمان برای ثبت و مستندسازی آثار جراحات به پزشکی قانونی مستقل دسترسی داشته‌اند. متن کامل رأی و مبانی حقوقی و ادله مورد استناد دادگاه نیز در اطلاعات موجود ارائه نشده است.

وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم

حمیدرضا و عبدالرضا فتحی تا ۷ شهریور ۱۴۰۵ همچنان در زندان عادل‌آباد شیراز نگهداری می‌شوند. حکم اعدام هر دو صادر شده است، اما وضعیت اعتراض، تجدیدنظر یا رسیدگی در دیوان عالی کشور مشخص نیست. ازاین‌رو، نمی‌توان قطعی‌شدن حکم یا قریب‌الوقوع‌بودن اجرای آن را بدون اطلاعات تکمیلی تأیید کرد.

بااین‌حال، وجود حکم اعدام، فقدان شفافیت درباره مرحله کنونی پرونده و گزارش‌های جدی درباره شکنجه و اعتراف اجباری، آنان را در معرض خطری مستمر قرار داده است. مقامات قضایی باید فوراً وضعیت دقیق پرونده، مهلت و مرجع اعتراض و هرگونه اقدام احتمالی برای اجرای حکم را به خانواده و وکلای آنان اعلام کنند.

تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه

حق حیات: ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، مجازات اعدام را در کشورهایی که هنوز آن را لغو نکرده‌اند، به «جدی‌ترین جرائم» محدود می‌کند. این معیار فقط جرائمی با شدت بسیار بالا و متضمن قتل عمدی را در بر می‌گیرد. عنوان کلی «افساد فی‌الارض» به‌تنهایی برای احراز این معیار کافی نیست. اگر مسئولیت فردی هر یک از دو برادر در قتل عمدی، بر اساس ادله قانونی و در یک محاکمه عادلانه اثبات نشده باشد، صدور حکم اعدام با الزامات ماده ۶ سازگار نخواهد بود.

ممنوعیت شکنجه: شکنجه و رفتار بی‌رحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز به‌طور مطلق ممنوع است. ادعاهای مربوط به ضرب‌وشتم، شوک الکتریکی، انفرادی طولانی و شکستگی دست حمیدرضا مستلزم تحقیق فوری، مستقل و بی‌طرفانه است. هر اظهاری که تحت شکنجه یا فشار گرفته شده باشد باید از پرونده کنار گذاشته شود.

حق محاکمه عادلانه: ماده ۱۴ میثاق، دسترسی مؤثر و محرمانه به وکیل منتخب، فرصت کافی برای آماده‌سازی دفاع، رسیدگی توسط دادگاهی مستقل و بی‌طرف و امکان اعتراض مؤثر را تضمین می‌کند. ابهام درباره وکیل، ادله، متن رأی و وضعیت اعتراض، همراه با ادعای اتکا به اعترافات اجباری، نگرانی‌های جدی درباره رعایت این تضمین‌ها ایجاد می‌کند. در پرونده‌ای که به صدور حکم اعدام منتهی شده، نقض اساسی دادرسی عادلانه می‌تواند سلب حیات را خودسرانه سازد.

جمع‌بندی

حمیدرضا و عبدالرضا فتحی با حکمی مواجه‌اند که شدیدترین و جبران‌ناپذیرترین مجازات را در پی دارد، درحالی‌که پرسش‌های اساسی درباره ادله پرونده، اختیاری‌بودن اعترافات، دسترسی به وکیل و وضعیت اعتراض بی‌پاسخ مانده است. گزارش شکنجه، به‌ویژه شکستگی دست حمیدرضا و استفاده ادعایی از شوک الکتریکی، ضرورت توقف فوری هرگونه اقدام اجرایی و بررسی مستقل پرونده را دوچندان می‌کند.

فراخوان اقدام فوری

از نهادهای سازمان ملل، دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری درخواست می‌شود برای حفاظت از حقوق حمیدرضا و عبدالرضا فتحی و جلوگیری از اجرای حکم اعدام اقدام کنند.

• هرگونه اقدام برای اجرای حکم فوراً متوقف و وضعیت قضایی کنونی رسماً اعلام شود.

• حکم اعدام آنان لغو و وضعیت اعتراض، تجدیدنظر یا فرجام‌خواهی شفاف شود.

• دسترسی فوری و محرمانه آنان به وکیل منتخب و امکانات کافی دفاع تضمین شود.

• متن رأی، ادله و مبانی حقوقی حکم در اختیار متهمان، خانواده و وکلای آنان قرار گیرد.

• درباره شکنجه، شوک الکتریکی، انفرادی و شکستگی دست حمیدرضا تحقیق مستقل انجام و هر اعتراف اخذشده تحت فشار از عداد ادله خارج شود.

• هرگونه رسیدگی مجدد در دادگاهی مستقل و بی‌طرف و بدون توسل به مجازات اعدام برگزار شود.

• تماس منظم با خانواده و دسترسی به مراقبت پزشکی لازم تضمین شود.