خلاصه اجرایی
از ابتدای شهریور ۱۴۰۵ تا ۲۴ شهریور، جمهوری اسلامی دستکم ۶۱ زندانی را در زندانهای سراسر کشور اعدام کرده است؛ موجی کمسابقه که نشاندهنده افزایش سیستماتیک استفاده از اعدام بهعنوان ابزار سرکوب، ارعاب اجتماعی و پاکسازی سیاسی است. در این بازه زمانی، هر ۹.۶ ساعت یک انسان در ایران اعدام شده است.
در کنار موج اعدامهای غیرسیاسی، دو حکم اعدام سیاسی جدید علیه بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ صادر شده که نگرانیها درباره استفاده از اعدام برای سرکوب اعتراضات و ارعاب نسل جوان را افزایش داده است.
همزمان، حکومت با تخریب زندان گوهردشت کرج و نابودی مزارهای جمعی قربانیان دهه ۶۰ و قتلعام ۶۷ در چندین شهر، در حال از بین بردن شواهد جنایت علیه بشریت و ایجاد مانع در برابر کشف حقیقت است؛ اقدامی که طبق حقوق بینالملل، ادامه جنایت محسوب میشود.
این گزارش خواستار اقدامات فوری، عملی و بازدارنده از سوی ارگانهای سازمان ملل برای توقف ماشین اعدام، جلوگیری از تخریب شواهد جنایت و پاسخگو کردن مسئولان این نقضهای فاحش حقوق بشر است.
مقدمه
در سالهای اخیر، ایران در میان کشورهایی که آمار اعدام آنها بهطور عمومی ثبت و گزارش میشود، بالاترین تعداد اعدام را داشته و در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۰ درصد اعدامهای ثبتشده جهان در این کشور انجام شده است و حکومت از این مجازات بهعنوان ابزار کنترل سیاسی، سرکوب اجتماعی و ایجاد رعب عمومی استفاده میکند. موج جدید اعدامها در شهریور ۱۴۰۵، همراه با صدور احکام اعدام برای معترضان و تخریب شواهد جنایتهای گذشته، نشاندهنده الگوی سیستماتیک نقض حقوق بشر است که شامل:
- نقض حق حیات (اعدام ۸۷ زندانی در ۲۴ روز؛ میانگین هر ۶ ساعت و ۳۶ دقیقه یک اعدام)
- محاکمههای ناعادلانه (بازداشت همراه با ناپدیدسازی قهری، عدم اطلاع خانوادهها، فقدان دسترسی به وکیل؛ نمونه: امیدرضا حیدری)
- شکنجه و اعترافگیری اجباری (گزارش اعمال فشار و شکنجه در بازجوییهای امیدرضا حیدری)
- اعدامهای سیاسی (صدور احکام اعدام برای دو معترض: محمدرضا مجیدیاصل و امیدرضا حیدری)
- نابودی شواهد جنایت علیه بشریت (تخریب زندان گوهردشت، صافسازی قطعه ۴۱ بهشتزهرا، تخریب مزارهای خاوران، تبریز، مشهد و اهواز)
این اقدامات نقض آشکار میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، اصول دادرسی عادلانه، و تعهدات ایران در قبال سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل است.
۱. موج اعدامها از ۱ تا ۲۴ شهریور ۱۴۰۵
میانگین اعدامها
- ۶۱ اعدام در ۲۴ روز
- میانگین روزانه: 2.5 اعدام
- تقریبا هر ۹.۵ ساعت یک اعدام
ویژگیهای موج اعدامها
- گستردگی جغرافیایی (از تبریز تا زاهدان، از مشهد تا اهواز)
- اعدام زنان، جوانان و افراد دارای فرزند
- اعدام شهروندان افغانستان
به دلیل فقدان دسترسی به اطلاعات رسمی و محدودیتهای ساختاری در شفافیت قضایی جمهوری اسلامی، این آمار حداقلی است و احتمال میرود تعداد واقعی اعدامها بهطور قابل توجهی بیشتر باشد.
آمار روزانه اعدامها از ۱ تا ۲۴ شهریور
روز ۱ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۹ نفر
- مجید آدینه – معترض اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
- خانم فاطمه کمالزارع – کرج
- اردلان سبزی – ماکو
- محمدعلی کفاشی – سمنان
- حامد امامی – سمنان
- محمود طالبی – وکیلآباد مشهد
- حسین حصاری – وکیلآباد مشهد
- نوید محمدپور – دهدشت
- علی زیبایی – سمنان
روز ۲ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۷ نفر
- خانم آرزو رستاد – ۲۳ ساله – اصفهان
- صالح زیدآبادی – اصفهان
- مرآت زیدآبادی (برادرزاده صالح زیدآبادی) – اصفهان
- امیر دانایی – اصفهان
- بهرام کشاورزی – شیراز
- مصیب (نام خانوادگی نامشخص) – مشهد
- شفیع شوکتی – ۳۹ ساله – پدر ۴ فرزند – شیراز
روز ۳ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۷ نفر
- سعید نجفی – قزلحصار
- حمید نجفی (برادر سعید نجفی) – قزلحصار
- خانم زهرا عزیزپور – لاکان رشت
- هدایت جمالزاده – لاکان رشت
- علیاصغر سالارزهی – یزد
- امید (علیاکبر) شاهوزهی – زاهدان
- یوسف باوی – سپیدار اهواز
روز ۴ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۳ نفر
- مصطفی وثوقی – خرمآباد
- مسعود همتی – ساری
- اسماعیل عجمی – ساری
روز ۷ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۴ نفر در تبریز
- یاور علیزاده – ۲۸ ساله
- حسین خلیلیان – ۴۰ ساله
- مجتبی واحدی – ۲۸ ساله – پدر یک فرزند
- داوود ترخان – ۴۸ ساله – پدر ۴ فرزند (یکی معلول)
روز ۹ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۲ نفر در قم
- عباس مردانی – ۳۰ ساله
- منصور رحیمینژاد – ۳۸ ساله – پدر یک دختر خردسال
روز ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۲ نفر
- سینا علیپور – ۲۶ ساله – زاهدان
- مجتبی صلاحی لاقانی – لاکان رشت
روز ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۸ نفر
- عزیز روشنایی – عادلآباد شیراز
- علی میررضایی – خواننده – بابل
- امید رخشانی – وکیلآباد مشهد
- یاسر مومنی – عادلآباد شیراز
- انصار نامی – ۵۲ ساله – تبعه افغانستان – وکیلآباد مشهد
- نظیف رسولخوانده – ۴۶ ساله – تبعه افغانستان – وکیلآباد مشهد
- احمد حاجحسنی – ۵۰ ساله – گرگان
- ولیجان نورزای – ۲۹ ساله – تبعه افغانستان – رفسنجان
روز ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۱ نفر
- رضا سلیمی – سمنان
روز ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۳ نفر در مشهد
- محمدرضا محمدپرست
- فاطمه جهانگرد – ۴۰ ساله
- مهرداد مختاری – ۲۴ ساله
روز ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۱ نفر
- عزت عسگری – بهشهر
روز ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۴ نفر
- محمد یوسف عیسیزهی (ریگی) – ۴۰ ساله – پدر ۵ فرزند – اصفهان
- شاهرخ پوراسماعیلی – ۲۷ ساله – اصفهان
- حسین قاسمزاده – ۵۴ ساله – پدر ۳ فرزند – اصفهان
- محمدرضا نیرنگ – ۳۰ ساله – یزد
روز ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۸ نفر
- هاشم رخشانی – ۳۴ ساله – پدر ۲ فرزند – زابل
- امانالله نظرخانی – زابل
- محمد موسیزهی – ۳۴ ساله – پدر ۲ فرزند – ایرانشهر
- اصغر پیشآهنگ – ۳۴ ساله – پدر ۳ فرزند – زاهدان
- یوسف آبیل – ۲۷ ساله – پدر ۲ فرزند خردسال – جیرفت
- فرزاد احمدپور – ۳۵ ساله – جیرفت
- خلیل افغان – تبعه افغانستان – زاهدان
- هوشنگ سلطانی – ۳۷ ساله – اصفهان
روز ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۱ نفر
- عبدالرحیم نارویی روزنه – ۴۷ ساله – پدر ۹ فرزند – اصفهان
روز ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ – اعدام ۱ نفر
- فریدون اکبرزاده – ایلام – پدر چند فرزند
۲. جدیدترین احکام اعدام سیاسی
محمدرضا مجیدیاصل – ۳۴ ساله
- بازداشتشده اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
- محکومیت به اعدام و مصادره اموال
- رد فرجامخواهی توسط دیوان عالی کشور
- اتهام نسبت داده شده: «اقدام عملیاتی برای دولت متخاصم»، «همکاری با گروههای متخاصم»
- دیوان عالی کشور در مرحلهای قبلی، حکم اعدام او و بیتا همتی (همسر محمدرضا) را نقض کرده و پرونده را برای رسیدگی مجدد به دادگاه همعرض ارجاع داده بود. با این حال، در رسیدگی اخیر، فرجامخواهی مجیدیاصل رد شده است.
امیدرضا حیدری – دانشجوی ۱۹ ساله اهل ایذه
- بازداشتشده اعتراضات دیماه ۱۴۰۴
- محکوم به اعدام توسط دادگاه انقلاب اصفهان
- بازداشت همراه با ناپدیدسازی قهری
- گزارش شکنجه و فشار در بازجویی
- اتهامات منتسب: «مشارکت در تخریب عمدی اموال عمومی به قصد مقابله با حکومت اسلامی»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام»، «توهین به رهبری»، «اغوا یا تحریک مردم به جنگ و کشتار برای برهم زدن امنیت کشور» و «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت داخلی و خارجی»
۳. تخریب شواهد اعدام و جنایت علیه بشریت
الف) تخریب زندان گوهردشت کرج
رسانههای حکومتی از جمله تلویزیون شبکه البرز و خبرگزاری سپاه پاسداران (فارس) در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ صحنههایی از تخریب این زندان را با حضور حیدر آسیابی، رئیس سازمان زندانها، بهنمایش گذاشتند. وی تصریح می کند: «با دستور اکید ریاست قضاییه امروز در شهر کرج حضور پیدا کردیم که کلیه دیوارهای دور زندان مورد تخریب واقع بشه و امروز عملاً این کار آغاز شده و کمتر از یک ماه کل دیوارها تخریب میشه و بستر فراهم میشه برای اجرای طرح توسعه داخل شهر کرج چه حوزه مسکونی و چه تجاری.»
زندان گوهردشت در دهه ۶۰ از مهمترین مراکز شکنجه زندانیان سیاسی، بهویژه مجاهدین بود. در قتلعام ۶۷ بعد از اوین، بیشترین زندانیان در تهران در این زندان حلقآویز شدند. راهرو و سالن مرگ، محل هیأت مرگ، محلهای شکنجه و دیگر جزئیات گوهردشت توسط سازمان مجاهدین از ۳ دهه پیش اعلام شده و توسط شاهدان مجاهد در دادگاه حمید نوری در سالهای ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ با جزئیات و کروکیها و تصاویر سهبعدی مستند و ثبت شده است.
ب) تخریب مزارهای جمعی
- تخریب قطعه ۴۱ بهشتزهرا مزار هزاران زندانی سیاسی که اکثریت آنها از هواداران و اعضای مجاهدین خلق ایران بوده اند که در سال ۱۳۶۰ به دستور جمهوری اسلامی اعدام شده اند، در مرداد ۱۴۰۴ به دستور خامنهای
- تخریب مزار خاوران (قتلعام ۱۳۶۷) ، و تخریب مزار زندانیان سیاسی اعدام شده دهه ۶۰ در تبریز، مشهد، اهواز و دیگر شهرها
- صافسازی با ماشینآلات سنگین
- اعتراض ۱۱۱۲ عضو خانواده شهیدان در نامه به دبیرکل سازمان ملل
ج) مستندات بینالمللی
پروفسور جاوید رحمان، گزارشگر ویژه سازمان ملل، در گزارش۲۷ تیر ۱۴۰۳ SR Iran تأکید کرده:
«مقامات ایرانی کمپین سیستماتیکی را برای تخریب گورهای جمعی هزاران زندانی سیاسی که در سال ۱۹۸۸ اعدام شده اند، آغاز کردهاند. این نه تنها درد و رنج خانواده قربانیان را تشدید میکند، بلکه مانع از تلاش برای اثبات حقیقت و پاسخگویی مسئولان میشود….»
این اقدامات طبق حقوق بینالملل، ادامه جنایت علیه بشریت محسوب میشود.
نتیجهگیری
- موج اعدامها در شهریور ۱۴۰۵ سازمانیافته است.
- احکام اعدام سیاسی علیه معترضان، نقض آشکار دادرسی عادلانه و استفاده از اعدام برای سرکوب سیاسی است.
- تخریب زندانها و مزارهای جمعی، نابودی شواهد جنایت علیه بشریت و تلاش برای پاکسازی تاریخی است.
این وضعیت نیازمند اقدام فوری و عملی از سوی سازوکارهای سازمان ملل است.
درخواستها و توصیههای عملی به ارگانهای سازمان ملل
۱. توقف فوری موج اعدامها
- تشکیل جلسه اضطراری شورای حقوق بشر
- اعمال فشار دیپلماتیک برای توقف اجرای احکام اعدام
- ایجاد سازوکار نظارتی ویژه برای ایران
۲. مشروط کردن روابط بینالمللی با ایران
- مشروط کردن هرگونه معامله، توافق یا همکاری به توقف شکنجه و اعدام
- اعمال تحریمهای هدفمند علیه مسئولان قضایی و امنیتی دخیل در صدور و اجرای احکام
۳. جلوگیری از تخریب شواهد جنایت علیه بشریت
- توقف فوری تخریب زندان گوهردشت
- حفاظت از محلهای اعدام و گورهای جمعی بهعنوان صحنه جرم
۴. پاسخگو کردن مسئولان
- ارجاع پرونده اعدامهای سیاسی و قتلعام ۶۷ به سازوکارهای تحقیقاتی سازمان ملل
- بررسی امکان ارجاع پرونده به دادگاههای بینالمللی بر اساس اصل صلاحیت جهانی
۵. حمایت از خانوادههای قربانیان
- تضمین حق دادخواهی
- جلوگیری از تهدید و آزار خانوادهها
- ثبت و حفاظت از شهادتها و مستندات