داراییهای اقتصادی و شبکههای مالی در حلقه نزدیک به بیت رهبری
در شماره نخست این گزارش، نقش مجتبی خامنهای در ساختار امنیتی قدرت در ایران و ارتباط او با شبکهای از فرماندهان سپاه پاسداران و نهادهای اطلاعاتی بررسی شد؛ شبکهای که در سرکوب اعتراضات مردمی در سالهای اخیر نقشی تعیینکننده داشته است.
با این حال، ساختار قدرت در جمهوری اسلامی تنها بر پایه نفوذ امنیتی و نظامی شکل نگرفته است. در کنار این شبکه امنیتی، مجموعهای از بنیادهای اقتصادی، شرکتهای شبهدولتی و مسیرهای پیچیده مالی نیز طی دهههای گذشته شکل گرفتهاند که بخش مهمی از منابع اقتصادی کشور را در اختیار حلقههای نزدیک به بیت رهبری قرار دادهاند.
این شبکه اقتصادی شامل طیفی از بنیادهای بزرگ، شرکتهای وابسته به نهادهای حکومتی، سرمایهگذاریهای خارجی و داراییهای مالی است که در بسیاری از تحلیلها به عنوان یکی از ستونهای اصلی تداوم قدرت سیاسی در ساختار جمهوری اسلامی شناخته میشود.
در این میان، نام مجتبی خامنهای در برخی گزارشها و تحلیلها در ارتباط با بخشی از این شبکه مالی مطرح شده است؛ شبکهای که در کنار نفوذ امنیتی، نقش مهمی در تثبیت قدرت سیاسی حلقه نزدیک به بیت رهبری ایفا میکند.
در ادامه این گزارش، به بررسی ابعاد مختلف این ساختار اقتصادی، مسیرهای شکلگیری آن و نقش نهادهای اقتصادی وابسته به حاکمیت در تمرکز منابع مالی در این شبکه پرداخته میشود.
شبکه مالی مجتبی خامنهای و انتقال ثروت ایران به خارج از کشور
در کنار نقش امنیتی و سیاسی، یکی از ابعاد مهم قدرت مجتبی خامنهای، شبکه مالی گستردهای است که طی دو دهه گذشته در داخل و خارج از ایران شکل گرفته است. این شبکه شامل مجموعهای از سرمایهگذاریهای بینالمللی، املاک لوکس و داراییهای بانکی است.
تحقیقات رسانههای بینالمللی و گزارشهای اقتصادی نشان میدهد حلقههای نزدیک به بیت رهبری از طریق مجموعهای از بنیادهای اقتصادی، شرکتهای پوششی و واسطههای مالی به منابع عظیم اقتصادی دسترسی دارند.
بر اساس تحقیقات رسانههایی مانند بلومبرگ، فایننشال تایمز و گزارشهای تحقیقی منتشر شده در اروپا، شبکه مالی مرتبط با مجتبی خامنهای شامل مجموعهای از سرمایهگذاریهای بینالمللی، املاک لوکس و داراییهای بانکی است که در کشورهای مختلف مدیریت میشوند.
برآوردها نشان میدهد ارزش این شبکه مالی حداقل ۳ میلیارد دلار تخمین زده میشود.
این داراییها از طریق شبکهای از شرکتهای صوری، حسابهای بانکی خارجی و واسطههای مالی مدیریت میشوند و بخش مهمی از آن در بازارهای املاک اروپا و سرمایهگذاریهای بینالمللی متمرکز است.
تمرکز سرمایهگذاری در بازار املاک لندن
یکی از مهمترین مراکز سرمایهگذاری این شبکه مالی در بازار املاک لوکس لندن قرار دارد.
روزنامه دیلی میل گزارش داده است که مجتبی خامنهای مالک مجموعهای از عمارتهای مجلل در خیابان Bishops Avenue در شمال لندن است. این خیابان که به «ردیف میلیاردرها» معروف است، یکی از گرانترین مناطق مسکونی اروپا محسوب میشود.
بر اساس این گزارش:
- حدود ۱۱ عمارت لوکس در این خیابان به شبکه مالی مرتبط با مجتبی خامنهای نسبت داده شده است
- ارزش این املاک بیش از ۱۰۰ میلیون پوند برآورد شده است
علاوه بر این، گزارشهای دیگر از خرید املاک لوکس در مناطق مختلف لندن خبر دادهاند.
از جمله:
- خرید یک عمارت در سال ۲۰۱۴ به ارزش ۳۳.۷ میلیون پوند
- خرید مجموعهای از املاک در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ به ارزش حدود ۷۳ میلیون پوند
همچنین گزارشهایی از خرید آپارتمان لوکس در منطقه کنزینگتون در نزدیکی کاخ کنزینگتون به ارزش ۳۴ میلیون پوند منتشر شده است.
در مجموع، برخی تحقیقات ارزش داراییهای مرتبط با این شبکه در بازار املاک لندن را حدود ۱۵۰ میلیون پوند برآورد کردهاند.
مالکیت این املاک معمولاً از طریق شرکتهای پوششی ثبت شده در حوزههای مالیاتی خارج از کشور انجام شده است.
شبکه املاک و سرمایهگذاری در اروپا
سرمایهگذاریهای این شبکه مالی محدود به بریتانیا نیست و در چندین کشور اروپایی گسترش یافته است.
بر اساس گزارشهای تحقیقی، ارزش شبکه املاک و سرمایهگذاریهای مرتبط با این ساختار در اروپا حدود ۴۰۰ میلیون یورو برآورد شده است.
از جمله مهمترین داراییهای گزارش شده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
آلمان
- مالکیت دو هتل در شهر فرانکفورت
- از جمله هتل پنجستاره Hilton Grevenbroich
گزارش روزنامه فرانکفورتر آلگماینه تسایتونگ (FAZ) فرانکفورت را «موتور اروپایی شبکه مالی رژیم ایران» توصیف کرده است.
این گزارش همچنین به فعالیت شرکتهای مرتبط با ستاد اجرایی فرمان امام در نزدیکی بانک مرکزی اروپا اشاره کرده است.
اتریش
- مالکیت هتل لوکس Schloss Hotel در منطقه کیتزبوهل
- سرمایهگذاری در مجتمعهای اسکی
اسپانیا
- مالکیت املاک و تفرجگاههای ساحلی در مایورکا
امارات متحده عربی
- مالکیت ویلای لوکس در منطقه معروف به بورلی هیلز دبی
کانادا
- مالکیت پنتهاوس در برج Four Seasons Toronto
شبکه بانکی و شرکتهای پوششی
تحقیقات رسانهای نشان میدهد مدیریت این شبکه مالی از طریق مجموعهای از شرکتهای پوششی و حسابهای بانکی در چندین کشور انجام میشود.
کشورهایی که در گزارشها به آنها اشاره شده عبارتند از:
- سوئیس
- بریتانیا
- لیختناشتاین
- امارات متحده عربی
برخی از این شرکتها در حوزههای مالیاتی مانند:
- Isle of Man
- Nevis
ثبت شدهاند.
این ساختار امکان انتقال سرمایه و مدیریت داراییها بدون شفافیت مالی را فراهم میکند.
انتقال درآمدهای نفتی
گزارش تحقیقی بلومبرگ نشان میدهد بخشی از این شبکه مالی برای انتقال درآمدهای نفتی ایران به بازارهای بینالمللی مورد استفاده قرار گرفته است.
با تشدید تحریمها، فروش نفت ایران از طریق شبکهای غیرشفاف از شرکتهای واسطه و حسابهای بانکی خارجی انجام میشد. بر اساس این گزارش، افراد نزدیک به بیت رهبری و سپاه پاسداران در مدیریت بخشی از این شبکهها نقش داشتهاند.
نقش علی انصاری در شبکه مالی
در بسیاری از گزارشهای تحقیقی، نام علی انصاری به عنوان یکی از واسطههای اصلی مالی مجتبی خامنهای مطرح شده است.
او سرمایهدار ایرانی و مالک بانک آینده و مجموعه تجاری ایران مال است.
بر اساس گزارش بلومبرگ:
- انصاری مسئول ایجاد شبکه روابط بانکی در اروپا بوده است
- او از طریق شرکتهایی مانند Birch Ventures و Ziba Leisure سرمایهگذاریهای ملکی را مدیریت میکرد
- انتقال درآمدهای نفتی از طریق شرکتهای پوششی در امارات انجام میشد
انصاری در سال ۲۰۲۵ توسط بریتانیا به دلیل ارتباط مالی با سپاه پاسداران تحریم شد.
پروندههای مالی جنجالی
در کنار این شبکه مالی، گزارشهایی درباره پروندههای مالی بزرگ مرتبط با این شبکه منتشر شده است.
از جمله:
پرونده انتقال طلا به ترکیه (۲۰۰۸)
گزارشهایی از انتقال ۱۸.۵ میلیارد دلار طلا و پول نقد به ترکیه منتشر شد که گفته میشود در آن زمان توسط مقامات ترکیه توقیف شده است.
پرونده فساد مالی ۱.۶ میلیارد یورویی
اسناد نشتکرده در سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ به پروندهای مالی به ارزش ۱.۶ میلیارد یورو اشاره کردهاند که برخی گزارشها آن را به شبکههای مالی نزدیک به بیت رهبری مرتبط دانستهاند.
حساب بانکی در بریتانیا
در سال ۲۰۰۹ گزارشی از مسدود شدن حساب بانکی با موجودی حدود ۱.۶ میلیارد دلار در بریتانیا منتشر شد که گفته میشد تحت کنترل این شبکه مالی بوده است.
تحریمهای بینالمللی
در 4 نوامبر 2019 وزارت خزانهداری آمریکا مجتبی خامنهای را در فهرست تحریمها قرار داد.
در بیانیه رسمی اعلام شد که او با وجود نداشتن سمت رسمی، به نمایندگی از رهبر رژیم عمل کرده و با سپاه پاسداران و بسیج همکاری نزدیک داشته است.
نام او در فهرست تحریمهای SDN ثبت شده است.
جمعبندی
مجموعه شواهد و گزارشهای منتشر شده طی دو دهه گذشته نشان میدهد که مجتبی خامنهای تنها یک چهره سیاسی در حاشیه ساختار قدرت نیست، بلکه یکی از بازیگران اصلی در شبکه امنیتی و اقتصادی وابسته به بیت رهبری محسوب میشود. نفوذ او در سپاه پاسداران، سازمان اطلاعات سپاه و شبکههای مالی مرتبط با ساختار حاکمیت، باعث شده است که نام او در بسیاری از تحلیلها به عنوان یکی از چهرههای کلیدی در مدیریت غیررسمی قدرت در ایران مطرح شود.
در سالهای اخیر، بهویژه در جریان اعتراضات گسترده مردمی در ایران، نقش نهادهای امنیتی و نظامی در سرکوب معترضان بیش از پیش مورد توجه گزارشهای حقوق بشری قرار گرفته است. بسیاری از این نهادها در ساختاری فعالیت میکنند که با شبکه قدرت در بیت رهبری و حلقه نزدیکان آن پیوند دارد؛ ساختاری که در آن مجتبی خامنهای به عنوان یکی از چهرههای مؤثر شناخته میشود.
در چنین شرایطی، بحث درباره احتمال انتقال رهبری به مجتبی خامنهای صرفاً یک موضوع سیاسی داخلی نیست، بلکه پرسشی جدی درباره آینده ساختار قدرت، پاسخگویی در قبال نقض حقوق بشر و سرنوشت آزادیهای مدنی در ایران نیز محسوب میشود. برای ناظران و نهادهای بینالمللی حقوق بشر، بررسی نقش و میزان نفوذ او در شبکههای امنیتی و اقتصادی حاکمیت میتواند در فهم بهتر سازوکارهای تصمیمگیری و مسئولیتپذیری در قبال سرکوب اعتراضات مردمی اهمیت ویژهای داشته باشد.