ارزیابی روندهای قضایی و اخبار دریافتی نشان میدهد که سرکوب و سلب خودسرانه حق حیات معترضان بازداشتشده در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴، به بازداشتگاهها و دادگاههای انقلاب کشیده شده است. برخلاف تصور خاتمه یافتن سرکوب، شواهد موجود حاکی از تداوم صدور و اجرای احکام اعدام با استفاده از اتهامات مبهم امنیتی و روندهای شتابزده قضایی است.
بخش اول: اجرای احکام اعدام معترضان در ماه مرداد ۱۴۰۵
تنها در ماه مرداد امسال (از ۲۳ ژوئیه تا ۲۳ اوت) ۵ معترض بازداشتشده در جریان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ توسط قضائیه جمهوری اسلامی اعدام شدهاند که دو تن از آنها بهصورت علنی در اصفهان به اجرا درآمده است.
جدول مشخصات معترضان اعدامشده:
| ردیف | نام و نام خانوادگی | تاریخ اعدام (شمسی) | تاریخ اعدام (میلادی) | مکان اعدام | اتهام | منبع / لینک خبر |
| ۱ | امیرحسین صفری | ۶ مرداد ۱۴۰۵ | 28 July 2026 | ملاءعام – اصفهان (میدان علیخانی) | کشتن ۴ بسیجی در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ | خبرگزاری ایرنا |
| ۲ | ابوالفضل سپاهی | ۶ مرداد ۱۴۰۵ | 28 July 2026 | ملاءعام – اصفهان (میدان علیخانی) | کشتن ۴ بسیجی در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ | خبرگزاری ایرنا |
| ۳ | آروین خیرخواهان | ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ | 1 August 2026 | زندان شاهرود | محاربه و افساد فیالأرض | آفتابنیوز |
| ۴ | شهرام صادقی | ۲۵ مرداد ۱۴۰۵ | 16 August 2026 | کرج (دادگاه انقلاب کرج) | اقدام عملیاتی و همکاری با کشورهای متخاصم (ماده ۱ قانون تشدید) | خبرگزاری ایرنا |
| ۵ | قائم حسینی | ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ | 20 August 2026 | زندان دستگرد اصفهان | کشتن ۴ بسیجی در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ – افساد فیالأرض | خبرگزاری SNN |
بخش دوم: صدور احکام اعدام معترضان ادامه دارد (۱۶ پرونده فعال)
از ابتدای ماه مرداد ۱۴۰۵ تا کنون، علاوه بر افراد اعدامشده، مشخص و احراز شده است که دستکم ۱۶ معترض بازداشتشده در دیماه ۱۴۰۴ با احکام اعدام (بدوی یا قطعی) مواجه هستند:
الف) احکام تأییدشده در دیوان عالی کشور:
- بنیامین نقدی (۲۶ ساله – شیراز): قهرمان کیکبوکسینگ و موایتای، بازداشت در ۱۳ دی ۱۴۰۴. حکم اعدام وی با اتهام «افساد فیالأرض» از سوی شعبه ۴۱ دیوان عالی کشور تأیید شد. به گفته وکیل پرونده، علت بازداشت او «شعلهور کردن یک دستگاه کپسول آتشنشانی به سمت مأموران نیروی انتظامی» عنوان شده است.
- مجید نیکاندیش (۲۵ ساله – مشهد): بازداشت در ۲۰ دی ۱۴۰۴ در مشهد، نگهداری در زندان وکیلآباد. محکوم به اعدام در شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد (قاضی غلامرضا اکبری) با اتهام «محاربه». اخذ اعترافات اجباری در دوران بازداشت؛ حکم در دیوان عالی کشور تأیید شده است.
- مهدی ظریف (متولد ۳۰ تیر ۱۳۸۳ – شاندیز): بازداشت در ۲۰ دی ۱۴۰۴. محکوم به اعدام در شعبه پنجم دادگاه انقلاب مشهد (قاضی یزدانخواه) از بابت اتهاماتی از جمله «تخریب اموال عمومی». اخذ اعترافات اجباری در دوران بازجویی؛ حکم در دیوان عالی کشور تأیید شده است.
- رسول رضایی (۲۸ ساله – فریمان): دستفروش، پدر دو کودک ۲ و ۵ ساله، بازداشت در ۱۹ دی ۱۴۰۴. محکوم به اعدام با اتهام «محاربه» در دادگاه انقلاب مشهد، تأیید حکم در دیوان عالی کشور. محرومیت از دسترسی به وکیل انتخابی در دوران بازداشت و رسیدگی، و محدود یا متوقف شدن تماس تلفنی و ملاقات با خانواده.
ب) احکام صادرشده و در مرحله بررسی در دیوان عالی کشور:
- احد شکوهیان (۳۸ ساله – پاکدشت): بازداشتی اعتراضات دیماه ۱۴۰۴. محکوم به ۳ بار قصاص نفس توسط قاضی ایمان افشاری در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران (علنی شدن حکم در ۱ مرداد). پس از انتقال از زندان خورین ورامین به زندان قزلحصار کرج، در معرض خطر جدی و قریبالوقوع اجرای حکم قرار دارد.
- مهدی ناظر: پرونده مهدی ناظر از معترضان بازداشتشده، پس از صدور حکم اعدام در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران، وارد مرحله بررسی در دیوان عالی کشور شده است. این حکم به ریاست ابوالقاسم صلواتی و با اتهام «همکاری و مساعدت با رژیم صهیونیستی» صادر شده؛ در حالی که منابع مطلع تأکید دارند وی تنها در اعتراضات مردمی حضور داشته است. همچنین گزارشهایی از اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل منتخب و فشار بر خانواده متهمان منتشر شده است. وی پدر دو دختر است و خودرو و تلفن او نیز ضبط شده است.
- مهناز چاردولی: پرونده مهناز چاردولی از معترضان بازداشتشده، پس از صدور حکم اعدام در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران، وارد مرحله بررسی در دیوان عالی کشور شده است (همپرونده مهدی ناظر). بر اساس اطلاعات دریافتی، این حکم به ریاست ابوالقاسم صلواتی صادر شده؛ در حالی که منابع مطلع تأکید دارند وی تنها در اعتراضات مردمی حضور داشته است.
ج) احکام صادرشده در محاکم بدوی:
- مجتبی دهبندی (۲۳ ساله – شیراز): بازداشتشده، محکومیت در ۱ مرداد ۱۴۰۵ در شعبه یک دادگاه انقلاب شیراز به اتهام «محاربه از طریق آتش زدن اماکن عمومی و سوزاندن قرآن، و اقدام علیه امنیت ملی از طریق پناه دادن به معترضان». محبوس در زندان عادلآباد شیراز.
- کیانوش همزهای کازرونی (۲۷ ساله – شیراز): همپرونده مجتبی دهبندی، محکومیت در ۱ مرداد ۱۴۰۵ در شعبه یک دادگاه انقلاب شیراز به اتهام «محاربه از طریق آتش زدن اماکن عمومی و سوزاندن قرآن، و اقدام علیه امنیت ملی از طریق پناه دادن به معترضان». محبوس در زندان عادلآباد شیراز.
- مهنام نوابصفوی (۲۲ ساله – اصفهان): خواننده رپ، بازداشت در ۲۰ دی ۱۴۰۴ در منطقه شیخ صدوق اصفهان. محکوم به اعدام در شعبه ۵ دادگاه انقلاب اصفهان (قاضی همتینژاد) به اتهاماتی همچون محاربه از طریق مشارکت در تخریب اموال عمومی، تبلیغ علیه نظام، اجتماع و تبانی و تشویق مردم به کشتار یکدیگر. طبق اعلام منبع مطلع، یکی از مصادیق اتهامی «شعارنویسی» عنوان شده است. محبوس در زندان دستگرد.
- سیکان (مهدی) روشنی (ملکشاهی): معترض کُرد بازداشتشده در ۱۶ دی ۱۴۰۴. نگهداری ۲ ماه در بیخبری مطلق و شکنجههای شدید در بازجویی. صدور حکم اعدام در دادگاه انقلاب ایلام (قاضی فیضی) به اتهام «محاربه» (یکی از اتهامات مطرحشده قتل یک مأمور پلیس است) بر مبنای اعترافات اخذشده تحت شکنجه. محبوس در زندان ایلام.
- سپهر امیرزاده (۲۳ ساله، متولد ۱۳۸۲ – رامهرمز / ساکن اصفهان): دانشجوی پزشکی، بازداشت در ۲۳ دی ۱۴۰۴ در منزل. محکوم به اعدام با اتهام «محاربه» در دادگاه انقلاب. ارائه کمکهای امدادی و پزشکی به مجروحان اعتراضات. محبوس در زندان دستگرد اصفهان.
- محسن تکش (۳۳ ساله – دیزیچه اصفهان): محکوم به ۲ بار اعدام به اتهام «محاربه». بیخبری ۴ ماهه خانواده از محل نگهداری؛ شکنجه شدید در بازداشت و شکستن دست وی زیر فشار جسمی و روانی برای اخذ اعترافات اجباری به عنوان تنها مدرک پرونده.
- پوریا حسینیمفرد (۲۳ ساله – مشهد): بازداشت در ۲۴ دی ۱۴۰۴. محکوم به اعدام در شعبه ۵ دادگاه انقلاب مشهد (قاضی حسین یزدانخواه و مستشار سیدرضا جوادموسوی). مصادیق اتهامی مطرحشده محدود به «شکستن شیشه ایستگاه اتوبوس و آتشزدن شمشادها» است. محبوس در زندان وکیلآباد.
- رضا امیدواری: بازداشتی اعتراضات ۱۴۰۴، محبوس در زندان یزد. صدور حکم اعدام در پروندهای با جزئیات نامعلوم، عدم شفافیت قضایی، فشار بر خانواده جهت عدم اطلاعرسانی و پنهان ماندن وضعیت برخورداری از وکیل انتخابی.
- علی پیشهورزاده: بازداشت در ۱۸ یا ۱۹ دیماه در رشت. محکوم به اعدام در شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت (قاضی محمدعلی درویشگفتار) به اتهاماتی از جمله آتشزدن اماکن عمومی. گزارش شکنجه و فشار شدید برای اعتراف؛ مشاهده آثار آسیب جسمی و لرزش مداوم پاها توسط زندانیان در درمانگاه زندان لاکان رشت.
بخش سوم: تحلیل حقوقی و موارد صریح نقض قوانین
- نقض ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR – سلب خودسرانه حق حیات): صدور حکم اعدام برای مصادیقی مانند شعارنویسی (مهنام نوابصفوی)، تخلیه کپسول آتشنشانی (بنیامین نقدی)، یا شکستن شیشه اتوبوس و آتش زدن شمشاد (پوریا حسینیمفرد)، نقض آشکار اصل «شدیدترین جرائم» است.
- نقض ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (حق دادرسی عادلانه) و ممنوعیت شکنجه مندرج در ماده ۷ میثاق: گزارشهای منتشرشده حاکی از اخذ اعترافات تحت شکنجه و بدرفتاری، از جمله آسیبهای جسمی گزارششده در پروندههایی مانند محسن تکش، علی پیشهورزاده و سیکان روشنی است. همچنین محرومیت از دسترسی مؤثر به وکیل منتخب، از جمله در پروندههای رسول رضایی و مهدی ناظر، و نیز محدودیت در تماس و ارتباط با خانواده، از مصادیق جدی نقض تضمینهای دادرسی عادلانه به شمار میرود.
- جرمانگاری امدادرسانی پزشکی: صدور حکم اعدام برای سپهر امیرزاده، دانشجوی پزشکی، در پروندهای که بر اساس گزارشها با امدادرسانی و ارائه کمکهای اولیه به مجروحان مرتبط بوده است، با اصول بنیادین حقوق بشر، حق دسترسی به مراقبت درمانی و اصول اخلاق پزشکی، از جمله بیطرفی خدمات درمانی، مغایرت دارد.
بخش چهارم: ضرورت اقدامات عملی جامعه بینالمللی
با توجه به گزارشهای مستمر درباره صدور و اجرای احکام اعدام در پروندههای مرتبط با اعتراضات، نگرانیهای جدی در خصوص رعایت تعهدات بینالمللی حقوق بشر، از جمله حق حیات و حق دادرسی عادلانه، مطرح شده است. در این چارچوب، جامعه بینالمللی، سازمان ملل متحد و سایر سازوکارهای حقوق بشری میتوانند اقدامات زیر را مورد توجه قرار دهند:
- پیوند دادن همکاریهای بینالمللی به موازین حقوق بشر:
دولتها و نهادهای بینالمللی میتوانند در چارچوب روابط سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک خود، رعایت تعهدات حقوق بشری از جمله توقف اجرای احکام اعدام در پروندههای مورد مناقشه و تضمین حق دادرسی عادلانه را مورد تأکید قرار دهند. - بررسی امکان پاسخگویی و پیگرد بینالمللی:
در مواردی که شواهد معتبر از نقضهای جدی حقوق بشر یا جرائم مشمول حقوق بینالملل وجود داشته باشد، سازوکارهای موجود از جمله اصل صلاحیت جهانی، تحقیقات مستقل و سایر ابزارهای پاسخگویی بینالمللی میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. - تقویت نظارت مستقل بینالمللی:
تسهیل دسترسی گزارشگران ویژه سازمان ملل، هیئتهای حقیقتیاب و سایر نهادهای مستقل بینالمللی به بازداشتگاهها و زندانها، بهویژه برای ملاقات محرمانه و بدون محدودیت با زندانیان در معرض مجازات اعدام، میتواند به افزایش شفافیت و ارزیابی مستقل وضعیت حقوق بشر کمک کند.
