: یورش به محیطهای آموزشی، بازداشت خودسرانه دانشجویان و انسداد فضای آکادمیک
تاریخ گزارش: ۱۵ دی ۱۴۰۴
- تحولات کلیدی در دانشگاهها
بر اساس گزارشهای میدانی سیمای آزادی (روزهای اول تا چهارم قیام): در روزهای ابتدایی، اعتراضات دانشجویی از دانشگاههای بزرگ تهران آغاز شد. دانشجویان دانشگاه تهران، صنعتی شریف و پلیتکنیک (امیرکبیر) با برپایی تجمعاتی در صحن دانشگاه، حمایت خود را از قیام مردمی اعلام کردند. رژیم در مقابل، با گسیل کردن نیروهای حراست و لباسشخصی، تلاش کرد با ضرب و شتم دانشجویان، مانع از خروج آنها و پیوستن به تجمعات خیابانی شود. در این بازه، بازداشتهای هدفمند فعالان صنفی در منازل شخصیشان آغاز شد.
طبق بیانیههای منتشر شده در کانالهای شوراهای صنفی دانشجویان (۱۰ تا ۱۱ دی): در شب ۱۰ دی ماه، یکی از وحشیانهترین اقدامات رژیم رقم خورد. نیروهای امنیتی به خوابگاه دختران دانشگاه بهشتی (ملی) یورش بردند. در این حمله، نیروهای لباسشخصی با شکستن دربها و ایجاد فضای رعب و وحشت، چندین دانشجوی دختر را بازداشت کردند. همزمان در دانشگاه تهران، نیروهای امنیتی با استفاده از آمبولانس برای جابجایی نیرو و بازداشتشدگان، حریم دانشگاه را نقض کردند.
طبق گزارشهای تحلیلی خبرنامه امیرکبیر و تشکلهای دانشجویی (۱۲ تا ۱۳ دی): با گسترش قیام به شهرهای دیگر، دانشگاههای اصفهان، تبریز، شیراز و مشهد نیز به اعتراضات پیوستند. در روز ۱۳ دی، رژیم مکانیسم «تعلیقهای فلهای» را فعال کرد. طبق گزارشهای منتشر شده توسط خبرنامه امیرکبیر، صدها دانشجو در سراسر کشور پیامکهای ممنوعالورودی و تعلیق انضباطی دریافت کردند. همچنین در پی تجمعات اعتراضی در دانشگاه مازندران، خبرنامه امیرکبیر از بازداشت دانشجویانی نظیر پارسا لقمانی خبر داد. در این روزها، دانشگاهها رسماً به وضعیت نظامی درآمدند و به گزارش این منبع، ایستهای بازرسی در مقابل دربهای ورودی دانشگاههای بزرگ برای تفتیش وسایل شخصی و گوشیهای همراه دانشجویان مستقر شد تا از ورود هرگونه نماد اعتراضی جلوگیری شود.
طبق گزارشهای حقوق بشری (جمعبندی تا آخر ۱۳ دی): تا پایان روز هفتم قیام، الگوی سرکوب از «برخورد در صحنه تجمع» به «ربودن شبانه از خوابگاه» و «تعلیق سیستماتیک» تغییر یافت. هدف اصلی رژیم از غیرحضوری کردن کلاسها در دانشگاههایی مثل علامه و بهشتی (که از ۱۱ دی کلید خورد)، متلاشی کردن تجمعهای شبانه در خوابگاهها و بازگرداندن دانشجویان به شهرهایشان برای جلوگیری از تشکیل کانونهای شورشی در پایتخت بود.
براساس رصد گزارشهای «خبرنامه امیرکبیر»، «شوراهای صنفی دانشجویان کشور» و گزارشهای میدانی «سیمای آزادی» تا پایان روز ۱۳ دی ماه، لیست تعدادی از دانشجویان بازداشتشده که هویت آنها قطعی شده است، به شرح زیر است. لازم به ذکر است که به دلیل فضای امنیتی و یورشهای شبانه به خوابگاهها، آمار واقعی بسیار فراتر از این اسامی است:
| نام و نام خانوادگی | دانشگاه / رشته تحصیلی | تاریخ بازداشت | توضیحات |
| ابوالفضل مروتی | ارشد مهندسی کامپیوتر – دانشگاه شریف | ۱۳ دی ۱۴۰۴ | بازداشت با ضرب و شتم شدید مقابل درب دانشگاه |
| سریره کریمی | حقوق – دانشگاه تهران | ۱۱ دی ۱۴۰۴ | دبیر سابق شورای صنفی |
| شاهین شکوهی | دکتری جامعهشناسی – دانشگاه تهران | ۱۰ دی ۱۴۰۴ | بازداشت توسط نیروهای امنیتی در منزل |
| پارسا لقمانی | علوم اجتماعی – دانشگاه مازندران | ۱۳ دی ۱۴۰۴ | در پی تجمعات اعتراضی داخل دانشگاه |
| مطهر (مطهره) گونهای | دندانپزشکی – دانشگاه علوم پزشکی تهران | ۱۰ دی ۱۴۰۴ | بازداشت همراه با خشونت |
| امیرحسین عسگری | دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلیتکنیک) | ۱۱ دی ۱۴۰۴ | بازداشت توسط نیروهای لباسشخصی |
| زهرا (نیلوفر) صفریان | دانشگاه تهران | ۱۰ دی ۱۴۰۴ | بازداشت در جریان یورش به محیطهای دانشجویی |
همچنین:
دانشگاه یاسوج: بازداشتهای این دانشگاه مربوط به روزهای ۱۱ و ۱۲ دی است. در پی تظاهرات گسترده در سطح شهر یاسوج، نیروهای امنیتی به سراغ فعالان دانشجویی این دانشگاه رفتند و چندین نفر را در منازل یا خوابگاههای خودگردان بازداشت کردند.
دانشگاه چمران اهواز: طبق خبرنامه امیرکبیر، در روز ۱۳ دی فشار امنیتی بر خوابگاهها به اوج رسید و تعدادی از دانشجویان این دانشگاه نیز بازداشت شدهاند.
دانشگاه بوعلی سینا همدان: در پی جانباختن «امیرحسین بیاتی» در همدان (۱۲ دی)، فضای دانشگاه بوعلی در روز ۱۳ دی به شدت امنیتی شد و چندین دانشجو که قصد برگزاری مراسم یادبود داشتند، بازداشت شدند.
جزئیات یورش به خوابگاهها (۱۰ تا ۱۳ دی):
- خوابگاه دختران دانشگاه بهشتی (ملی): طبق بیانیههای دانشجویی، در شامگاه ۱۰ دی، نیروهای امنیتی به کوی دختران یورش بردند. در این حمله، چندین دانشجوی دختر بازداشت شدند. گزارشها حاکی از آن است که نیروهای لباسشخصی از لیستهای از پیش آماده شده برای ربودن دانشجویان استفاده کردهاند. هویت برخی از این دختران به دلیل تهدید خانوادهها هنوز بهطور رسمی در رسانهها منتشر نشده است.
- خوابگاههای دانشگاه تهران و شریف: گزارشهای «خبرنامه امیرکبیر» حاکی از ورود غیرقانونی نیروهای حراست به همراه مأموران امنیتی به داخل اتاقهای خوابگاه در ساعات پایانی شب برای ایجاد ارعاب و شناسایی لیدرهای تجمعات است.
وضعیت بازداشتشدگان:
طبق بیانیههای مشترک تشکلهای دانشجویی، اکثر این دانشجویان پس از ربوده شدن به مکانهای نامعلومی منتقل شدهاند و تماس آنها با خانوادههایشان قطع شده است. این گزارشها تأکید میکنند که بازداشتها بدون ارائه حکم قضایی و در بسیاری از موارد با ضرب و شتم وحشیانه (مانند مورد ابوالفضل مروتی و پارسا لقمانی) همراه بوده است.
در حالی که قیام سراسری وارد هشتمین روز خود شد، دانشگاهها به کانون همبستگی با بازاریان و مردم معترض شهرهای تحت محاصره (مانند ملکشاهی) تبدیل شدند. رژیم در واکنش، اقدامات سرکوبگرانه زیر را به اجرا گذاشت:
- دانشگاه تربیت مدرس (تهران): دانشجویان با شعار «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه» دست به تجمع زدند. نیروهای امنیتی با بستن دربهای اصلی دانشگاه، دانشجویان را در داخل محوطه محبوس کرده و مانع پیوستن آنها به معترضان در خیابان شدند. طبق بیانیه منتشر شده توسط دانشجویان این دانشگاه، در روز ۱۴ دی، نیروهای امنیتی با قفل کردن دربهای دانشگاه، دانشجویان را «گروگان» گرفته تا مانع از پیوستن آنها به قیام مردمی در سطح شهر شوند.
- دانشگاههای تهران، صنعتی شریف و امیرکبیر: تجمعات گستردهای گزارش شده که با شعار «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه چه رهبر» علیه دیکتاتوری موضعگیری کردند.
- تعطیلی اجباری: دانشگاههای بزرگ از جمله علامه و بهشتی، به بهانههای واهی مانند «ناترازی انرژی» و «برودت هوا»، کلاسها را غیرحضوری اعلام کردند که هدفی جز تخلیه خوابگاهها و جلوگیری از تجمع دانشجویان ندارد. بر اساس اطلاعیه رسمی معاونت آموزشی (که دانشجویان آن را «حکومت نظامی آموزشی» نامیدهاند)، کلاسها به بهانه ناترازی انرژی تعطیل شدهاند تا با تخلیه خوابگاهها، کانونهای اعتراض متلاشی شود.
بازداشتهای گسترده و خودسرانه در ۱۴ دیماه
دانشگاه علم و صنعت (تهران): طبق گزارشهای دانشجویی، در پی تجمع اعتراضی در صحن دانشگاه، نیروهای حراست با همکاری لباسشخصیها اقدام به شناسایی و ربودن حداقل ۳ دانشجو در هنگام خروج از دانشگاه کردند.
دانشگاه سیستان و بلوچستان: گزارشها از فضای ملتهب خوابگاهها در روز ۱۴ دی خبر میدهند. نیروهای امنیتی چند دانشجوی معترض را که در روزهای قبل شناسایی شده بودند، در محوطه دانشگاه بازداشت کردند.
دانشگاه تربیت مدرس: همانطور که قبلاً اشاره شد، در این روز دانشجویان در داخل دانشگاه محبوس (گروگان) شدند و گزارشهایی از بازداشتهای پراکنده در حاشیه دربهای خروجی مخابره شده است.
۲. نقض آزادیهای بنیادین (تحلیل حقوقی)
اقدامات اخیر رژیم فراتر از سرکوب عادی و مصداق نقض فاحش معاهدات بینالمللی است:
- نقض حق امنیت و ممنوعیت بازداشت خودسرانه (ماده ۹ اعلامیه جهانی): ربودن دانشجویان از اتاقهای خوابگاه بدون حکم قضایی.
- نقض آزادی تجمع و بیان (مواد ۱۹ و ۲۰): استفاده از گاز اشکآور و گلولههای ساچمهای در محوطههای بسته دانشگاهی.
- شکنجه و رفتارهای تحقیرآمیز: گزارشهای سیمای آزادی حاکی از ضرب و شتم دانشجویان در هنگام بازداشت (مانند مورد ابوالفضل مروتی) و انتقال به بازداشتگاههای غیررسمی است.
- تبعیض جنسیتی و خشونت هدفمند علیه زنان: یورش به خوابگاههای دخترانه و استفاده از خشونت فیزیکی علیه دانشجویان زن، نقض آشکار کنوانسیونهای حمایت از حقوق زنان است.
- حق تجمع مسالمتآمیز: محصور کردن دانشجویان در دانشگاه تربیت مدرس.
- حق امنیت شخصی: ربودن دانشجویان از داخل یا حاشیه محیطهای آموزشی.
- حق آموزش: تعلیق فلهای دانشجویان و غیرحضوری کردن اجباری دانشگاهها برای مقاصد امنیتی.
۳. فراخوان به مجامع بینالمللی
ما از تمامی نهادهای حقوق بشری و ارگانهای بینالمللی درخواست میکنیم: ۱. برای آزادی فوری و بیقید و شرط دانشجویان بازداشتی که تحت شکنجه هستند، به رژیم ایران فشار آورند. ۲. هیئت تحقیق بینالمللی برای بررسی وضعیت بازداشتگاههای مخفی و وضعیت دانشجویان مفقودالاثر تشکیل دهند. ۳. اقدامات رژیم در نظامیسازی دانشگاهها را به عنوان جنایت علیه جامعه مدنی محکوم کنند.
۴. توصیه های عملی
مجامع حقوق بشری و ارگانهای بینالمللی فراتر از صدور بیانیه، ابزارهای حقوقی و اجرایی مشخصی دارند که میتوانند فشار «روی زمین» (On the ground) را بر ماشین سرکوب رژیم افزایش دهند. راهکارهای عملی پیشنهادی ما در زیر آورده شده است:
۱. اعزام هیئت حقیقتیاب (Fact-Finding Mission) با دسترسی به زندانها
مجامع بینالمللی میتوانند از طریق شورای حقوق بشر سازمان ملل درخواست اعزام فوری یک هیئت مستقل برای بازدید از زندانهای اوین، فشافویه و بازداشتگاههای غیررسمی (مانند بازداشتگاههای سپاه) را داشته باشند. حضور فیزیکی بازرسان، هزینهی شکنجه و قتل تحت شکنجه را برای رژیم بالا میبرد.
۲. اعمال اصل «صلاحیت جهانی» (Universal Jurisdiction)
نهادهای بینالمللی میتوانند پروندههای حقوقی علیه رؤسای دانشگاههایی که اجازه ورود نیروهای امنیتی به خوابگاهها را دادهاند (مانند رئیس دانشگاه بهشتی یا تربیت مدرس) و فرماندهان یگانهای یورشبرنده تشکیل دهند. طبق این اصل، این افراد در صورت سفر به کشورهای عضو کنوانسیونهای بینالمللی، قابل بازداشت و محاکمه هستند.
۳. فشار دیپلماتیک برای لغو «حکومت نظامی آموزشی»
مجامع جهانی (مانند یونسکو) میتوانند رژیم را بابت تعلیق فلهای دانشجویان و غیرحضوری کردن اجباری دانشگاهها بازخواست کنند. آنها میتوانند از دولتهای خود بخواهند که سفیران رژیم را احضار کرده و آزادی فوری دانشجویان ربوده شده را به عنوان شرط ادامه روابط دیپلماتیک مطرح کنند.
۴. بایکوت آکادمیک و تعلیق همکاری با دانشگاههای «سرکوبگر»
ارگانهای بینالمللی میتوانند از دانشگاههای سراسر جهان بخواهند که هرگونه تفاهمنامه و همکاری علمی با دانشگاههایی که محیط خود را در اختیار نیروهای امنیتی قرار دادهاند، به حالت تعلیق درآورند. این اقدام، اعتبار بینالمللی مدیران سرکوبگر را کاملاً از بین میبرد.
۵. الزام به شفافیت در مورد وضعیت «ناپدیدشدگان قهری»
با توجه به ربوده شدن دانشجویان از خوابگاهها بدون حکم (مانند دانشجویان دختر دانشگاه بهشتی)، سازمانهای حقوق بشری میتوانند از کارگروه ناپدیدشدگان قهری سازمان ملل (WGEID) بخواهند که رژیم را مجبور به اعلام محل نگهداری و وضعیت سلامت این افراد کند.
۶. ایجاد «کریدور امن اطلاعاتی» برای دانشجویان
نهادهای بینالمللی میتوانند با ارائه ابزارهای دور زدن سانسور و اینترنت ماهوارهای به نهادهای دانشجویی، کمک کنند تا صدای سرکوب دانشگاهها بدون وقفه به خارج از مرزها برسد و مستندسازی جنایات (مانند فیلمهای یورش به خوابگاهها) متوقف نشود.