جهان بداند در ایران چه گذشت
روایتهای میدانی و شواهد تصویری نشان میدهد نیروهای امنیتی رژیم حاکم بر ایران با آتشزدن بازار پرتردد رشت، محبوسکردن شهروندان و شلیک مستقیم به افراد بیسلاح، یکی از خشنترین صحنههای سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ را رقم زدند.
در روزهای پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴، همزمان با گسترش اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران، بازار تاریخی شهر رشت به صحنه یک اقدام مرگبار و سازمانیافته از سوی نیروهای امنیتی و انتظامی رژیم حاکم بر ایران تبدیل شد.
بر اساس روایتهای متعدد شاهدان عینی، تصاویر و ویدئوهای منتشرشده، نیروهای سرکوبگر با آتشزدن عمدی بخشهایی از بازار پرتردد، معترضان و شهروندان غیرنظامی را در فضای بسته و دودآلود محبوس کردند و سپس به سوی افرادی که برای نجات جان خود از محل خارج میشدند، تیراندازی مستقیم انجام دادند.
بازسازی صحنه؛ از تجمع تا کشتار
شاهدان میگویند از ساعات اولیه تجمع، جمعیت گستردهای از معترضان از خیابانهای منتهی به شهرداری و مرکز شهر به سمت بازار تاریخی رشت حرکت کردند. نیروهای امنیتی ابتدا تلاش کردند با گاز اشکآور جمعیت را متفرق کنند، اما با ادامه اعتراضات، یگانهای ویژه و نیروهای مسلح وارد عمل شدند.
به گفته شاهدان، مسیرهای خروجی بازار بهتدریج بسته شد و همزمان آتشسوزی در بخشهایی از بازار آغاز گردید. با گسترش دود و شعلهها، افرادی که در داخل بازار پناه گرفته بودند، ناچار شدند برای نجات از خفگی و سوختگی، از مغازهها و راهروها خارج شوند.
در همین مرحله، نیروهای امنیتی به سوی کسانی که از بازار خارج میشدند، با سلاحهای جنگی و شاتگان شلیک مستقیم کردند. شاهدان تأکید دارند که افراد هدف قرارگرفته بیسلاح بوده اند.
روایتهای شاهدان عینی
یکی از شاهدان عینی گفت نیروهای امنیتی به افرادی که برای نجات از دود و آتش با دستهای بالا از بازار خارج میشدند و خود را تسلیم نشان میدادند، شلیک کردند. او صحنه را فضایی توصیف کرد که در آن «مردم یا در دود و آتش جان میدادند یا ناچار بودند بیرون بیایند و زیر رگبار قرار بگیرند»
شاهد دیگری در ویدیویی که شامگاه ۱۸ دی ضبط شده، با اشاره به صدای مداوم تیراندازی میگوید که طی چند دقیقه، چندین نفر در محدوده استانداری رشت کشته یا زخمی شدند.
شاهدی دیگر توضیح داد که پس از گرفتارشدن در یک کوچه بنبست نزدیک بازار، آتش تا دهانه کوچه پیش آمد. با وجود درخواستهای مکرر برای کمک و تماس با آتشنشانی، نیروهای امنیتی واکنشی نشان ندادند و پس از خروج افراد از کوچه، به آنها از پشت شلیک شد.
شواهد بصری؛ کفشها و بقایای سوخته بازار
تصاویر منتشرشده از رشت، تودههایی از کفشهای رهاشده را نشان میدهد که در اطراف بازار باقی ماندهاند. به گفته شاهدان، این کفشها متعلق به معترضان و شهروندانی است که در جریان آتشسوزی و تیراندازی ناچار به فرار شدند یا جان خود را از دست دادند.
ویدئوهای دیگر، بقایای سوخته بازار، دیوارهای سیاهشده و مغازههای نیمسوخته را نشان میدهد؛ شواهدی عینی که حاکی از اقدامی خشونتآمیز و هماهنگ علیه غیرنظامیان است.
تحلیل حقوق بشری
آتشزدن عمدی محل تجمع غیرنظامیان، محاصره مسیرهای خروجی و شلیک مستقیم به افراد بیسلاح، نقض همزمان چندین اصل بنیادین حقوق بشر از جمله حق حیات، منع شکنجه و رفتار غیرانسانی، و اصل کرامت انسانی است.
بر اساس استانداردهای حقوق بینالملل، چنین اقداماتی، در صورت اثبات گستردگی و سازمانیافتگی، میتواند در چارچوب جنایت علیه بشریت مورد بررسی و پیگرد قرار گیرد.
جمعبندی و هشدار حقوقی
آنچه در بازار تاریخی رشت رخ داد، یک حادثه مقطعی یا برخورد کنترلنشده نبود. روایتهای میدانی و شواهد موجود نشان میدهد که جان غیرنظامیان بهطور مستقیم هدف قرار گرفت.
مستندسازی این رویداد و موارد مشابه، آزمونی جدی برای تعهد جامعه بینالمللی به اصول بنیادین حقوق بشر است. بیتوجهی به چنین شواهدی، خطر عادیسازی خشونت مرگبار علیه غیرنظامیان را در پی دارد؛ خطری که وجدان انسانی را در سطح جهانی به چالش میکشد.