ایران: سه معترض جوان در پرونده مسجد پاکدشت در معرض خطر اجرای حکم اعدام
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، در جریان سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و رسیدگی به پروندههای سیاسی و امنیتی، مقامهای قضایی را به تسریع در رسیدگی، صدور رأی و اجرای احکام فراخواند. تأکید عالیترین مقام قضایی کشور بر شتاببخشیدن به روند رسیدگی به پروندههایی که برخی از آنها میتواند به سلب حیات متهمان منجر شود، نگرانیهای جدی درباره جایگزینشدن سرعت و ملاحظات امنیتی بهجای تحقیقات مستقل، حق دفاع مؤثر و تضمینهای دادرسی عادلانه ایجاد کرده است.
علی صالحی، دادستان تهران، روز سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵، برابر با ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶، اعلام کرد که پروندههای مرتبط با جنگ ۱۲ روزه، اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ و بازداشتهای انجامشده در جریان جنگ اخیر، با دستور مقامهای ارشد قوه قضاییه و با «دقت و سرعت» رسیدگی شدهاند و بخشی از آنها به صدور و اجرای احکام اعدام و دیگر احکام قطعی منتهی شده است. او با وجود این اعتراف رسمی، هیچ آماری درباره تعداد افراد اعدامشده یا محکومان به اعدام، هویت آنان، نوع اتهامات، ادله اثبات جرم و چگونگی رعایت حقوق دفاعی متهمان ارائه نکرد.
در چنین شرایطی، مستندسازی جداگانه هر یک از پروندههای محکومان به اعدام اهمیتی فوری دارد. این پروندهها مواردی منفرد و پراکنده نیستند، بلکه میتوانند بازتاب الگویی گستردهتر باشند: استفاده از اتهامهای امنیتی و مبهم، اتکا به اعترافات اخذشده تحت فشار، محرومیت از وکیل منتخب، محاکمههای غیرشفاف یا تلویزیونی، نادیدهگرفتن تناقضها و فقدان شواهد مستقل، و استفاده از مجازات اعدام برای سرکوب و ایجاد رعب در جامعه. مجموعه حاضر با هدف شناسایی، مستندسازی و بهروزرسانی وضعیت افرادی تهیه شده است که نام و سرنوشت آنان در اطلاعرسانی رسمی پنهان مانده و با خطر اجرای حکم اعدام روبهرو هستند.
پرونده شماره: IR-DRC-0001
احسان حسینیپور حصارلو، عرفان امیری و متین محمدی، سه نوجوان و جوان بازداشتشده در ارتباط با اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، در پروندهای مشترک به اعدام محکوم شدهاند. روند رسیدگی به پرونده آنان با ادعاهای جدی درباره شکنجه و اخذ اعتراف اجباری، محرومیت از وکیل منتخب، فقدان شواهد مستقل و پخش گزینشی جلسات دادگاه از تلویزیون حکومتی همراه بوده است.
اطلاعات کلیدی پرونده
وضعیت پرونده: بحرانی
تعداد متهمان: ۳ نفر
تعداد احکام: ۳ حکم اعدام
محل نگهداری: زندان قزلحصار / نامشخص
آخرین بهروزرسانی: ۸ مه ۲۰۲۶
شرح پرونده
در جریان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، مسجدی در شهرستان پاکدشت دچار آتشسوزی شد. مقامات جمهوری اسلامی این حادثه را اقدامی سازمانیافته توصیف کردند و احسان حسینیپور حصارلو، عرفان امیری و متین محمدی را به مشارکت در آن متهم کردند.
پرونده این سه نفر در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی رسیدگی شد. دادگاه آنان را به اتهامهای محاربه، افساد فیالارض، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، عضویت در گروه باغی و تخریب و آتشزدن مسجد مجرم شناخت و برای هر سه متهم حکم اعدام صادر کرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، متهمان تمامی اتهامها را رد کرده و اعلام کردهاند اعترافات منتسب به آنان تحت فشار و شکنجه اخذ شده است. همچنین گزارشهایی درباره محرومیت آنان از دسترسی مؤثر به وکیل منتخب، نبود شواهد مستقل برای اثبات اتهامها و انتشار گزینشی جلسات دادگاه از رسانههای حکومتی منتشر شده است.محرومیت از وکیل منتخب
میلاد پناهیپور، وکیل دادگستری که خانواده احسان حسینیپور او را برای دفاع از وی انتخاب کرده بودند، اعلام کرده است که هنگام مراجعه همراه خانواده به شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران، ایمان افشاری از پذیرش وکالت او خودداری کرده است.
در همان زمان، وکیل تسخیری پرونده نیز با خانواده ارتباط مؤثری برقرار نکرده بود. در نتیجه، احسان حسینیپور در پروندهای که میتوانست به سلب حیات او منجر شود، عملاً از حق برخورداری از دفاع مستقل و مؤثر محروم ماند.
اعترافات مورد مناقشه و ادعای شکنجه
براساس اظهارات وکیل منتخب خانواده، سه جلسه دادگاه با حضور دوربینها و عوامل قوه قضاییه و صداوسیما برگزار شده است. احسان حسینیپور در دو جلسه نخست تمامی اتهامها را رد کرده و گفته است اعترافات قبلی او بر اثر خشونت مأموران و گذاشتن اسلحه در دهانش گرفته شده و فاقد اعتبار است.
هیچ تصویر یا گزارشی از این دو جلسه منتشر نشد. تنها جلسه سوم، که در روز جمعه ضبط شده بود، از تلویزیون پخش شد؛ جلسهای که در آن احسان به آتشزدن مسجد و قتل دو نفر اعتراف کرد.
حذف جلساتی که در آنها متهم اتهامها را رد کرده و پخش گزینشی جلسهای که در آن اعتراف کرده است، این نگرانی را تقویت میکند که پخش تلویزیونی دادگاه نه برای اطلاعرسانی، بلکه برای تثبیت روایت رسمی و آمادهسازی افکار عمومی برای صدور حکم اعدام انجام شده باشد.
شواهد و تناقضهای کلیدی در پرونده احسان حسینیپور
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی وکیل منتخب خانواده، چند تناقض اساسی در پرونده احسان حسینیپور وجود دارد:
۱. احسان ساعت ۲۱:۳۰ روز ۸ ژانویه ۲۰۲۶ بازداشت شده، در حالی که آتشسوزی مسجد بنا بر روایت رسمی از ساعت ۲۲:۳۰ آغاز شده است.
۲. تصاویر حمله گروهی از معترضان به ورودی مسجد از تلویزیون منتشر شده، اما احسان حسینیپور در هیچیک از تصاویر دیده نمیشود.
۳. بنا بر اعلام خانواده، بررسی موقعیت تلفن همراه احسان به دستور مقام قضایی نشان داده است که او در زمان حادثه در نزدیکی مسجد نبوده است.
۴. هیچ شاهد، تصویر یا مدرک مستقلی درباره حضور احسان در محل حادثه یا مشارکت او در آتشزدن مسجد ارائه نشده است.
۵. پرونده او عمدتاً بر اعترافاتی استوار است که وی اعتبار آنها را رد کرده و گفته است تحت خشونت و تهدید اخذ شدهاند.
۶. دو جلسهای که در آنها احسان اتهامها را رد کرده بود، منتشر نشد؛ اما جلسهای که شامل اعتراف او بود، از تلویزیون حکومتی پخش شد.
پروفایل متهمان
احسان حسینیپور حصارلو
شناسه پرونده: IR-DRC-0001
شناسه زندانی: IR-DRP-0001
احسان حسینیپور حصارلو، اهل پاکدشت، متولد سال ۱۳۸۶ است و هنگام بازداشت حدود ۱۸ سال داشت. او شامگاه ۸ ژانویه ۲۰۲۶ در تهران بازداشت و سپس به زندان قزلحصار کرج منتقل شد.
او در این پرونده با اتهامهای محاربه، افساد فیالارض، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، عضویت در گروه باغی و تخریب و آتشزدن مسجد به اعدام محکوم شده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، وی در دوران بازداشت چندین بار تحت شکنجه و فشار قرار گرفت و به اعتراف علیه خود وادار شد. خانواده او نیز اعلام کردهاند که حکم اعدام به آنان ابلاغ شده و وی در صف اجرای حکم قرار دارد، هرچند تاکنون زمان مشخصی برای اجرای آن اعلام نشده است.
عرفان امیری
شناسه پرونده: IR-DRC-0001
شناسه زندانی: IR-DRP-0002
عرفان امیری هنگام بازداشت ۱۷ سال داشت و در ۸ ژانویه ۲۰۲۶ بازداشت شد. او نیز در همین پرونده با اتهامهای محاربه، افساد فیالارض، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، عضویت در گروه باغی و تخریب و آتشزدن مسجد با حکم اعدام روبهرو شده است. بر اساس اطلاعات موجود، او همراه با دیگر متهمان این پرونده محاکمه شد. با این حال، اطلاعات مربوط به محل دقیق نگهداری، دسترسی به وکیل منتخب، شرایط بازجویی و سایر جزئیات اختصاصی پرونده او هنوز بهطور کامل در دسترس نیست. —
متین محمدی
شناسه پرونده: IR-DRC-0001
شناسه زندانی: IR-DRP-0003
متین محمدی، اهل پاکدشت، هنگام بازداشت ۱۷ سال داشت و در ۸ ژانویه ۲۰۲۶ بازداشت شد. او نیز در این پرونده با اتهامهای محاربه، افساد فیالارض، اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی، عضویت در گروه باغی و تخریب و آتشزدن مسجد به اعدام محکوم شده است.
در جلسه دادگاهی که بخشهایی از آن از رسانههای حکومتی منتشر شد، از او خواسته شد خود را در تصاویر دوربینهای مداربسته شناسایی کند؛ تصاویری که بنا بر گزارشهای موجود، هویت فرد حاضر در آنها بدون اظهارات خود متهم قابل تشخیص نبود.
اطلاعات مربوط به محل دقیق نگهداری، دسترسی به وکیل منتخب و جزئیات شرایط بازجویی او نیز همچنان بهطور کامل در دسترس نیست.
خط زمانی پرونده
۸ ژانویه ۲۰۲۶: وقوع اعتراضات در پاکدشت و آتشسوزی در مسجد سیدالشهدا. احسان حسینیپور، عرفان امیری و متین محمدی بازداشت شدند.
۸ ژانویه ۲۰۲۶، ساعت ۲۱:۳۰: زمان اعلامشده برای بازداشت احسان حسینیپور.
۸ ژانویه ۲۰۲۶، ساعت ۲۲:۳۰: زمان اعلامشده برای آغاز آتشسوزی مسجد.
ژانویه و فوریه ۲۰۲۶: برگزاری دستکم سه جلسه دادگاه با حضور دوربینهای قوه قضاییه و صداوسیما.
۱۴ فوریه ۲۰۲۶: پخش بخشهایی از دادگاه از تلویزیون حکومتی.
پس از محاکمه: خانواده احسان حسینیپور از صدور حکم اعدام و قرار گرفتن او در نوبت اجرای حکم مطلع شدند.
۸ مه ۲۰۲۶: ثبت آخرین اطلاعات پرونده؛ حکم اعدام هر سه متهم همچنان برقرار و وضعیت اجرای آن نامشخص گزارش شده است.
نقضهای حقوق بشر و دادرسی عادلانه
۱. استفاده از اعترافات اجباری
بر اساس گزارشهای موجود، متهمان اعلام کردهاند اعترافات آنان تحت شکنجه، تهدید و فشار اخذ شده است. مطابق استانداردهای بینالمللی، اظهاراتی که در چنین شرایطی به دست آمده باشد نباید بهعنوان دلیل در دادرسی مورد استناد قرار گیرد. اتکای حکم اعدام به چنین اعترافاتی، اعتبار روند رسیدگی را با تردید جدی مواجه میکند.
۲. محرومیت از وکیل منتخب
گزارشها حاکی از آن است که متهمان از دسترسی مؤثر به وکیل منتخب خود محروم بودهاند. در پروندهای که مجازات آن اعدام است، محرومیت از حق انتخاب وکیل و ارتباط محرمانه با او، از مهمترین مصادیق نقض حق دفاع و دادرسی عادلانه محسوب میشود.
۳. نبود شواهد مستقل
در مورد احسان حسینیپور، اطلاعات منتشرشده نشان میدهد هیچ شاهد، تصویر یا مدرک مستقلی برای اثبات حضور او در محل حادثه ارائه نشده است. همچنین زمان بازداشت و دادههای منتسب به موقعیت تلفن همراه او با روایت رسمی اتهام ناسازگار توصیف شده است.
۴. محاکمه تلویزیونی و نقض اصل برائت
انتشار گزینشی تصاویر دادگاه و اعترافات متهمان از رسانههای حکومتی پیش از پایان روند رسیدگی، با اصل برائت و حق برخورداری از محاکمه بیطرفانه مغایرت دارد و میتواند بر افکار عمومی و روند دادرسی تأثیر بگذارد.
۵. صدور حکم اعدام برای متهمان زیر ۱۸ سال
بر اساس اطلاعات موجود، عرفان امیری و متین محمدی هنگام بازداشت ۱۷ سال داشتهاند. در صورت اثبات اینکه آنان در زمان ارتکاب جرم انتسابی کمتر از ۱۸ سال داشتهاند، اجرای حکم اعدام با تعهدات بینالمللی ایران مغایر است. حتی در صورت وجود اختلاف درباره سن، مقامات قضایی موظفاند پیش از هر اقدام، سن متهمان را بهطور مستقل و شفاف احراز کنند.
۶. خطر اجرای ناگهانی حکم
نبود اطلاعرسانی شفاف درباره وضعیت پرونده، زمان اجرای حکم و شرایط نگهداری متهمان، همراه با انتقال احسان حسینیپور به زندان قزلحصار، نگرانیها درباره احتمال اجرای ناگهانی حکم اعدام را افزایش داده است.
اقدام فوری
از تمامی دولتها، نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری درخواست میشود با استفاده از همه ابزارهای دیپلماتیک، حقوقی و سازوکارهای اضطراری، برای جلوگیری از اجرای احکام اعدام این سه متهم اقدام فوری کنند. در همین راستا، از دبیرکل سازمان ملل متحد، کمیسر عالی حقوق بشر، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی، خودسرانه یا شتابزده، هیئت مستقل بینالمللی حقیقتیاب درباره ایران، گروه کاری بازداشتهای خودسرانه، یونیسف (در صورت احراز زیر ۱۸ سال بودن متهمان)، عفو بینالملل، دیدبان حقوق بشر و سایر نهادهای بینالمللی ذیربط درخواست میشود بدون تأخیر اقدامات لازم را برای جلوگیری از اجرای این احکام انجام دهند.
بهویژه لازم است:
- خواستار توقف فوری اجرای احکام اعدام احسان حسینیپور حصارلو، عرفان امیری و متین محمدی شوند.
- از مقامهای جمهوری اسلامی ایران بخواهند احکام اعدام و هرگونه محکومیت مبتنی بر اعترافات اجباری یا دادرسی ناعادلانه را لغو کنند.
- بر دسترسی فوری، مؤثر و محرمانه هر سه متهم به وکلای منتخب و امکان ملاقات با خانوادههایشان اصرار کنند.
- انجام تحقیقی مستقل، بیطرف و مؤثر درباره ادعاهای شکنجه، تهدید، رفتارهای غیرانسانی، گذاشتن اسلحه در دهان احسان حسینیپور و اخذ اعترافات اجباری را مطالبه کنند.
- خواستار حذف تمامی ادله و اعترافاتی شوند که تحت شکنجه یا سایر اشکال اجبار به دست آمدهاند.
- بر احراز مستقل سن عرفان امیری و متین محمدی تأکید کنند و در صورت اثبات زیر ۱۸ سال بودن آنان در زمان ارتکاب جرم انتسابی، ممنوعیت مطلق اجرای حکم اعدام را یادآور شوند.
- خواستار رسیدگی مجدد به پرونده در دادگاهی مستقل، بیطرف و منطبق با استانداردهای بینالمللی دادرسی عادلانه، بدون امکان صدور یا اجرای مجازات اعدام، شوند.
- از مقامهای جمهوری اسلامی ایران بخواهند امکان دسترسی هیئتهای مستقل بینالمللی، از جمله سازوکارهای ذیربط سازمان ملل، به محل نگهداری متهمان و بررسی شرایط بازداشت، بازجویی و سلامت آنان را فراهم کنند.
این سه متهم در زمان انتشار این گزارش همچنان زنده هستند. هرگونه تأخیر در اقدام مؤثر جامعه بینالمللی میتواند خطر اجرای قریبالوقوع احکام اعدام آنان را افزایش دهد.
این پرونده با هدف کمک به اقدام فوری (Urgent Action) نهادهای بینالمللی و جلوگیری از اجرای احکام اعدام تهیه شده است.