عقبنشینی مقامات در پی همبستگی زندانیان، اعتراض خانوادهها و فشارهای بینالمللی
در پی شش روز اعتصاب غذای گسترده در زندان قزلحصار کرج، زندانیان محکوم به اعدام روز یکشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۴ (۱۹ اکتبر ۲۰۲۵) اعلام کردند که بهطور موقت و برای دادن فرصت به تحقق وعدههای مقامات، به اعتصاب خود پایان میدهند.
این تصمیم پس از حضور مقامات قضایی در بند، وعدهٔ توقف اعدامها و بازنگری در قانون مواد مخدر اتخاذ شد.
گزارش حاضر ضمن حفظ دادههای کامل اعتراض درون زندان، نقش تعیینکنندهٔ حمایتهای عمومی، واکنشهای بینالمللی و همبستگی سایر زندانیان در تحقق این عقبنشینی را بررسی میکند.
روایت از درون زندان
اعتصاب از شنبه ۲۱ مهر آغاز شد و بیش از ۱۵۰۰ زندانی با لبهای دوخته و تحصن در واحد ۲ به موج اعدامها اعتراض کردند.
پلاکاردهایی با شعار «نه به اعدام» و «به خاکسپاریمان نیایید، به یاریمان بشتابید» در راهروها نصب شد.
قطع آب، اختلال تلفن، وخامت حال برخی زندانیان و ممانعت از دسترسی به بهداری بخشی از فشارهای اعمالشده بود.
اما با وجود همه تهدیدها، مقاومت جمعی ادامه یافت. یکی از زندانیان در پیام صوتی گفت: «ما لب دوختهایم تا مرگ را متوقف کنیم، نه برای خود، برای حق زندگی فرزندانمان.»
وعدههای حکومت و واکنش زندانیان
صبح یکشنبه ۲۷ مهر، هیأتی از مقامات قضایی از جمله حیاتالغیب، حشمتی، عزیزی و فردی به نام اسدی (نماینده قوه قضاییه) در بند حاضر شدند و وعده دادند که «تا چند ماه آینده هیچ اعدامی نخواهد بود».
شش زندانی منتقلشده به انفرادی به بند بازگردانده شدند.
در برابر تهدید مقامات مبنی بر اینکه «ادامه اعتصاب میتواند نشانه ارتباط با گروههای معاند تلقی شود»، زندانیان پاسخ دادند:
«دروغگو شما هستید، نه ما. قانون اعدام از ابتدا ناعادلانه بود؛ این کشور فقط متعلق به شما نیست.»
همبستگی خانوادهها و جامعه مدنی
همزمان، خانوادههای زندانیان محکوم به اعدام در برابر مجلس شورای اسلامی تجمع کردند و شعار «اعدام نکنید» سر دادند.
با وجود برخورد خشونتآمیز نیروهای امنیتی، شهروندان با بوق زدن خودروها از آنان حمایت کردند.
در فضای مجازی، هشتگهای #نه_به_اعدام و #قزلحصار ترند شد و هزاران کاربر در داخل و خارج از ایران تصاویر لبهای دوخته زندانیان را بازنشر کردند.
کمپینهای بینالمللی از جمله Stop Executions in Iran در پاریس، برلین، استکهلم و ونکوور تجمعهای همبستگی برگزار کردند.
حمایت سایر زندانیان
در داخل قزلحصار، زندانیان سیاسی از جمله سعید ماسوری با انتشار پیامهایی از مقاومت زندانیان حمایت کردند.
او نوشت:
«اینان چنان عاشق زندگیاند که حاضرند برای حق زیستن بمیرند، تا این حق برای دیگران به دست آید. حکومت مرگ از چنین عشقی میترسد.»
بیانیهای از گروهی دیگر از زندانیان سیاسی نیز اعلام کرد:
«ما لب دوختهایم تا بگوییم اعدام راهحل نیست. مهر امسال خونینترین ماه برای محکومان به مرگ بود.»
واکنشهای بینالمللی
انتشار تصاویر و گزارشها از وضعیت قزلحصار موجی از واکنشهای جهانی را برانگیخت:
- ایالات متحده در بیانیهای رسمی اعلام کرد:
«زندان قزلحصار بهدلیل رفتار غیرانسانی با زندانیان اعتصابی در فهرست تحریمهای حقوق بشری قرار میگیرد. ما در کنار مردم ایران و حق آنان برای زندگی بدون ترس میایستیم.» - اتحادیه اروپا از تهران خواست اجرای احکام مرگ را متوقف کند و هشدار داد:
«هرگونه توسعهٔ روابط اقتصادی با ایران، منوط به پایان دادن به مجازات اعدام است.» - عفو بینالملل در ۲۷ مهر تأکید کرد:
«حکومت ایران از طناب دار برای ایجاد وحشت استفاده میکند. خواستار توقف فوری تمام احکام مرگ و دسترسی نهادهای مستقل به زندانها هستیم.» - کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، فولکر تورک، بار دیگر خواستار موراتوریوم جهانی بر اعدامها شد و گفت:
«اعدامهای گسترده در ایران از آستانهٔ جرایم سنگین فراتر رفته و به ابزاری برای ارعاب جامعه تبدیل شده است.» - کارشناسان ویژه سازمان ملل هشدار دادند که تداوم اعدامها در ایران میتواند «الگوی خطرناک تکرار قتلهای جمعی دهه شصت» را تداعی کند و خواستار اعزام هیأت حقیقتیاب شدند.
همچنین بیش از ۳۰۰ شخصیت جهانی — از جمله ماری لور لانسَن (نماینده پارلمان اروپا از فرانسه)، تونی لوید (نماینده مجلس عوام بریتانیا)، شیری بلر (حقوقدان بینالمللی)، و چند برنده جایزه نوبل صلح از جمله جودی ویلیامز و لیمه گبوئی — با امضای بیانیهای مشترک خواستار توقف فوری اعدامها و آزادی زندانیان معترض شدند.
در این بیانیه آمده است:
«افزایش افسارگسیخته اعدامها در ایران نشانه آمادگی برای جنایتی در مقیاس گستردهتر است. جامعه جهانی باید اکنون اقدام کند، پیش از آنکه دیر شود.»
تحلیل حقوق بشری
۱. اعتصاب قزلحصار نقطهٔ عطفی در تاریخ جنبش ضد اعدام است؛ نخستین اتحاد گسترده میان زندانیان سیاسی و غیرسیاسی.
۲. وعدههای مقامات بدون نظارت بینالمللی فاقد ضمانت اجرایی است.
۳. حمایتهای داخلی، کمپینهای مدنی و واکنشهای جهانی نشان دادند که جنبش «نه به اعدام» از محدودهٔ ملی عبور کرده و به مطالبهای جهانی تبدیل شده است.
۴. عقبنشینی مقامات نتیجهٔ مستقیم «فشار از پایین» (مقاومت و همبستگی زندانیان) و «فشار از بالا» (فشار بینالمللی و افکار عمومی) بود.
نتیجهگیری و فراخوان اقدام
پایان موقت اعتصاب، آزمونی برای راستیآزمایی وعدههای حکومت است. قزلحصار اکنون نماد مقاومت علیه سیاست مرگ و مطالبه حق حیات است.
جامعهٔ جهانی باید این فرصت را به اقدام مؤثر تبدیل کند:
۱. اعزام هیأت حقیقتیاب سازمان ملل برای نظارت بر وضعیت زندانها و توقف اعدامها؛
۲. تحریم هدفمند مسئولان قضایی و مدیران زندانهای درگیر در سرکوب؛
۳. تضمین ارتباط آزاد خانوادهها با رسانهها و نهادهای مدنی؛
۴. شرطیسازی روابط سیاسی و اقتصادی با رژیم حاکم بر ایران بر توقف کامل مجازات اعدام.
قزلحصار امروز تنها یک زندان نیست؛ صدای وجدان جهانی است — فریادی که میگوید حتی در تاریکترین سلولها نیز، حق زندگی خاموششدنی نیست.