قضات مرگ: چهرههای عدالتسوز در دستگاه قضایی رژیم ملایان
🔹 مقدمه
در حافظهی جمعی مردم ایران، واژهی «قاضی» بهجای آنکه تصویر عدالت، قانون و بیطرفی را تداعی کند، به هیولایی بدل شده است سرشار از ترس، ظلم و مرگ. این واژگان تغییر معنا دادهاند، چرا که در رژیم ملایان، قضاوت نه ضامن قانون، بلکه شریک جرم در جنایت بوده است. «قضات مرگ» اصطلاحی است که ملت ایران برای توصیف آن دسته از چهرههای سیاه دستگاه قضایی بهکار میبرند که با صدور هزاران حکم اعدام، حبسهای سنگین و ناعادلانه مشارکت مستقیم در شکنجهی زندانیان سیاسی و عقیدتی داشتهاند.. چهرههایی که عدالت را با جوهر خون نوشتهاند و نامشان با کابوسهای دستهجمعی گره خورده است.
🔹 «قضات مرگ» چگونه شکل گرفتند؟
از آغاز دههی شصت، رژیم حاکم با اتکا به حاکمان شرعی منصوب از سوی خمینی، دادگاههایی تأسیس کرد که نه قانون مدنی را رعایت میکردند، نه اصول دادرسی عادلانه را. احکام مرگ در عرض چند دقیقه صادر میشدند، بدون وکیل، بدون دفاع، بدون دلیل. در این ساختار، قاضی بیش از آنکه حافظ عدالت باشد، بازوی دینی و سیاسی سرکوب بود.
این پدیده در گذر زمان نه تنها از میان نرفت، بلکه با تعویض چهرهها و نهادینهسازی سرکوب قضایی، به یکی از ستونهای استمرار حکومت تبدیل شد. نتیجه آن بود که نسل به نسل، از خلخالی تا صلواتی، قضاوت با مرگ پیوند خورد.
🔹 معرفی چهرههای اصلی قضات مرگ
این جدول نگاهی اجمالی به چهرههای شناختهشدهای است که نماد این قضاوت خونین هستند. در شمارههای آینده، هر کدام از این چهرهها در پروندهای مستقل و مفصل بررسی خواهند شد.
| نام | نقش کلیدی | دوره فعالیت | نمونه اقدامات |
| صادق خلخالی | حاکم شرع انقلاب، قاضی بدون قانون | 1358 تا 1361 | صدور هزاران حکم اعدام فوری، اعدامهای خیابانی، انهدام آثار تاریخی |
| حسینعلی نیری | رئیس هیئت مرگ | 1367 تا 1403 | امضای حکم اعدام هزاران زندانی سیاسی در عرض چند دقیقه |
| ابراهیم رئیسی | عضو هیئت مرگ، رئیسجمهور | 1367 تا 1402 | مشارکت در قتلعام 67، صدور احکام مرگ برای معترضان 98 و 1401 |
| سعید مرتضوی | دادستان مطبوعات، قاضی کهریزک | دهه 70 و 80 | قتل زهرا کاظمی، جنایات بازداشتگاه کهریزک، توقیف مطبوعات |
| محمد مقیسه (ناصریان) | قاضی دادگاه انقلاب | 1388 تا 1403 | احکام سنگین برای معترضان پس از انتخابات، همکاری نزدیک با بازجویان اطلاعات |
| ابوالقاسم صلواتی | معروف به «خلخالی دوم» | 1388 تا امروز | صدور احکام اعدام برای معترضان قیام 1401، شکنجه قضایی و اعترافات اجباری |
| علی رازینی | قاضی انقلاب مشهد، دوست نزدیک لاجوردی | دهه 60 تا 90 | اعدامهای سریع و جمعی، نقش فعال در تثبیت قضاوت امنیتی |
🔹 نقش نهادهای امنیتی در هدایت قضات
اغلب این قضات نه تنها مستقل نبودهاند، بلکه وابستگان مستقیم یا غیرمستقیم وزارت اطلاعات، سازمان اطلاعات سپاه، یا نهاد رهبری بودهاند. در بسیاری موارد، احکام در نهادهای امنیتی نوشته میشده و قاضی در دادگاههایی چون دادگاه انقلاب یا دادگاه ویژه روحانیت مجری آن بوده است. این ساختار به قضاوت، نه بهعنوان ابزار اجرای عدالت، بلکه بهعنوان سلاحی عقیدتی و سیاسی هویت داد.
🔹 شهادتهای انسانی
- یکی از بازماندگان قتل عام ۶۷: « نیری حتی به چشمهای ما نگاه نمیکرد، فقط میپرسید: هنوز سر موضعی؟ اگر میگفتی آری، حکمت امضا شده بود.»
- زندانی سیاسی دهه ۸۰: « قاضی مقیسه گفت: یا اعتراف کن، یا با حکم اعدامت برو توی بند.»
🔹 تحلیل حقوقی
مطابق ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، حکم اعدام تنها در شرایط بسیار محدود و پس از محاکمه عادلانه جایز است. اما در تمامی این موارد، قضات مرگ در نقض آشکار این اصل بنیادین عمل کردهاند.
این رفتارها، بهویژه در قتلعام ۱۳۶۷ و اعدامهای قیام ۱۴۰۱، میتواند در ردهی «جنایت علیه بشریت» تحت ماده ۷ اساسنامه رم طبقهبندی شود.
پرونده سیاه قضات مرگ در حاکمیت ملایان
🔹 معرفی چهرهها (سوابق قضایی، و جنایات ثبتشده):
- صادق خلخالی
حاکم شرع اول انقلاب، نماد اعدامهای بدون محاکمه
– صدور دهها حکم اعدام در تهران، کردستان، و خوزستان
– تخریب آرامگاهها و آثار تاریخی
– اعتراف به بینیازی از قانون - محمدی گیلانی
رئیس دادگاه انقلاب، عضو شورای نگهبان
– صدور احکام اعدام برای فرزندان خود بهخاطر فعالیت سیاسی
– صدها حکم اعدام و شلاق در دهه ۶۰
– توجیه فقهی شکنجه - غلامحسین محسنی اژهای
دادستان ویژه روحانیت، وزیر اطلاعات، رئیس فعلی قوه قضاییه
– نقش مستقیم در صدور احکام اعدام و حبسهای طویلالمدت برای فعالان سیاسی
– متهم به صدور دستور شکنجه و اعترافگیری در دهههای ۷۰–۸۰
– شریک خاموش در کشتار ۶۷ و قیام ۸۸ و ۱۴۰۱ - ابوالقاسم صلواتی
معروف به «قاضی مرگ» در قیام ۱۴۰۱
– صدور احکام اعدام برای محسن شکاری، مجیدرضا رهنورد
– همکاری با سپاه برای اعترافات اجباری
– احکام شلاق، حبس ابد، تبعید - محمد مقیسه (ناصریان)
رئیس بند ۲۰۹ اوین، قاضی دادگاه انقلاب
– مشارکت مستقیم در شکنجه
– احکام قیام ۸۸ و دستورات امنیتی
– مرگ مشکوک در ۱۴۰۳ - حسینعلی نیری
رئیس هیئت مرگ تابستان ۱۳۶۷
– دادگاههای چند دقیقهای برای اعدام هزاران زندانی
– امضای احکام قتلعام با رئیسی و پورمحمدی
– مرگ در سکوت حکومتی - ابراهیم رئیسی
عضو هیئت مرگ، رئیسجمهور منصوب خامنهای
– مشارکت در قتلعام ۶۷
– امضای احکام مرگ قیام ۹۸ و ۱۴۰۱
– مرگ در سقوط هلیکوپتر در خرداد ۱۴۰۴ - سعید مرتضوی
دادستان مطبوعات و کهریزک
– قتل زهرا کاظمی
– وقایع کهریزک و مرگ چند بازداشتی
– محرومیت قضایی، ولی بدون محاکمه واقعی - علی رازینی
قاضی مشهد و عضو ستاد مرگ
– احکام اعدام فوری در قیامها
– همکاری با لاجوردی در سرکوب سیاسی دهه ۶۰
– قتل توسط یک آبدارچی در سال ۱۴۰۳ - اسدالله لاجوردی
دادستان انقلاب تهران، مشهور به «جلاد اوین»
– شکنجهگر مستقیم زندانیان
– صدور و اجرای شخصی احکام
– قتل توسط یکی از بازماندگان دهه ۶۰
🔹 نتیجهگیری و فراخوان
قضات مرگ، تنها مأمورانی قضایی نیستند؛ آنها معماران پروژه سرکوباند. در برابر آنها باید پروندهسازی دقیق، مستند و بینالمللی صورت گیرد.
ما خواستار تشکیل کمیسیون حقیقتیاب توسط شورای حقوق بشر سازمان ملل برای بررسی نقش قوه قضاییه رژیم ملایان در نقض سیستماتیک حقوق بشر و پیگیری قضات مرگ در مراجع بینالمللی هستیم.
