وقایع رخ داده در فردیس کرج در جریان قیام سراسری دیماه ۱۴۰۴، فراتر از یک سرکوب خیابانی، مصداق بارز «جنایت علیه بشریت» و نقض سیستماتیک حق حیات است. گزارشهای مستند و شهادتهای تکاندهنده از این شهر، پرده از یک «کشتار سازمانیافته» برمیدارد که در آن نیروهای حکومتی با نقض آشکار کنوانسیونهای بینالمللی، از سلاحهای جنگی علیه غیرنظامیان استفاده کرده و با شلیک تیر خلاص به مجروحان و ربودن پیکر جانباختگان، مرتکب جنایاتی شدهاند که وجدان بشریت را جریحهدار میکند. این گزارش سندی است بر تبدیل یک شهر به منطقه جنگی و تلاش حاکمیت برای پاکسازی آثار جرم از طریق قطع ارتباطات و ارعاب بازماندگان.
فردیس؛ شهری که به میدان جنگ تبدیل شد
بر اساس شهادتهای رسیده، ابعاد سرکوب چنان گسترده بود که حاکمیت برای پنهان نگه داشتن آن، اقدام به قطع کامل جریان آزاد اطلاعات کرد.
به گفته شاهد عینی، پس از آغاز کشتار در فردیس، اینترنت بهطور گسترده قطع شد تا صدای مردم خفه شود و ابعاد واقعی سرکوب پنهان بماند. او میافزاید:
«اصلاً نمیتوانم آنچه اتفاق افتاد را کامل بگویم. باورکردنی نیست. فردیس به میدان جنگ تبدیل شده بود… در روزهای قیام، فردیس کرج از شدت حضور مردم و درگیریها قیامت بود. خیابانها حمام خون بود. جنگ بود، آن هم جنگی تمامعیار بین مردم و نیروهای خامنهای.»
آرایش جنگی نیروهای سرکوبگر
در شبهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، نیروهای سرکوبگر با تجهیزات سنگین وارد عمل شدند.
شاهد عینی: «فردیس خیلی شلوغ بود. گروههای سرکوب دائماً در بلوار پشتی فردیس آرایش جنگی میگرفتند. مردم با دست خالی فقط بلوکهای سیمانی را از زمین درمیآوردند، خرد میکردند و به سمت مزدوران پرتاب میکردند… [مزدوران] در برابر مردمی که هیچ سلاحی نداشتند، از مسلسل و سلاح جنگی استفاده میکردند.»
جنایت در فلکه سوم: از رگبار مسلسل تا تیر خلاص
این بخش شامل روایتی دقیق از لحظه حمله، پناه گرفتن شاهد و مشاهده صحنه اعدامهای خیابانی است.
حمله ناگهانی و رگبار:
این شاهد عینی درباره لحظه آغاز کشتار میگوید:
«روز جمعه ۱۹ دیماه، در یک لحظه مأموران به سمت مردم حملهور شدند. آنجا در فلکه سوم فردیس تعداد مردم خیلی زیاد بود. مزدوران حمله کردند و شروع به تیراندازی با مسلسل کردند.»
او ادامه میدهد:
«من کنج دیوار و نزدیک به یک زیرزمین بودم. خودم را سریع توی زیرزمین انداختم و از تیر در امان ماندم. اما صدای گلوله و فریاد قطع نمیشد.»
مشاهده تیر خلاص (کشتار مجروحان):
این شاهد که از پنجره کوچک همان زیرزمین صحنهها را میدیده، میگوید:
«از یک زاویه نگاه میکردم. آدمهای زیادی، حدود ۶۰ نفر تیرخورده، را دیدم که روی زمین افتاده بودند. با چشمهای خودم چیزی را دیدم که فقط در فیلمها دیده بودم. باور کنید زخمیها روی زمین افتاده بودند و مأمورین همانجا به آنها تیر خلاص زدند.»
او میافزاید:
«همه طیف آدمی در میان مجروحین بود؛ از پیر و جوان گرفته تا کودکان کمسنوسال. خیلی دردناک بود. بعد هم اجساد بیجان را جمع کردند و با خودشان بردند. من خودم کلی آدم دیدم که تیر خلاص زده بودند.»
پاکسازی خیابانها از اجساد
به گفته این شاهد، این وقایع و کشتار از ساعت ۸ شب روز ۱۹ دیماه تا حدود ۹ و نیم شب ادامه داشت و جنگ و گریز تا نیمهشب طول کشید. او میگوید: «من ساعت سه و نیم صبح توانستم از آن محل دور شوم. وقتی مطمئن شدم کسی نیست و پیکرها را جمع کردند و بردند، از منطقه فردیس دور شدم.»
کشتار در محله سیاهنوش (شلیک مستقیم)
شاهد عینی: «روز ۱۸ دی در فردیس کرج (محله سیاهنوش) نیروهای سرکوبگر با شلیک مستقیم به سوی مردم، جنایت هولناکی مرتکب شدند. در یک نمونه دستکم ۱۰ تن از جوانان به شهادت رسیده یا مجروح شدهاند و پیکرها بر زمین افتاده بود.»
کهریزک و باجگیری از خانوادهها
فاجعه پس از کشتار، با گروگانگیری اجساد و اخاذی از خانوادهها در سردخانهها ادامه یافت.
شاهد عینی (وضعیت کهریزک): «در کهریزک اصلاً نمیشد روی زمین پا گذاشت. همهجا پر از خون بود و بوی خون تمام منطقه کهریزک را گرفته بود. معلوم بود که بعضی از پیکرها خانواده دارند و کسی بالای سرشان نبود.»
شاهد عینی (اخاذی): «خانواده یکی از کشتهشدگان سه روز تمام دنبال ردی از او میگشتند تا آخرش گفتند در کهریزک است. چون نمیتوانستند پول تیر را برای تحویلگیری جسد بدهند، مجبورشان کردند که عضویت برادرشان برای بسیج را قبول کنند.»
تحلیل حقوقی (نقض اعلامیه جهانی حقوق بشر و اساسنامه رم)
وقایع فردیس مصداق بارز نقض فاحش حقوق بشر است:
- ماده ۳ (حق حیات): کشتار معترضان بیسلاح.
- ماده ۵ (منع شکنجه): شلیک تیر خلاص به مجروحان و رفتار غیرانسانی با اجساد.
- ماده ۱۲ (حریم خصوصی): فشار بر خانوادهها و دخالت در امور شخصی آنان.
- ماده ۲۵ (حق سلامت): ممانعت از رسیدگی پزشکی به مجروحان.
- جنایت علیه بشریت: طبق ماده ۷ اساسنامه رم، قتل سیستماتیک، ناپدیدسازی قهری و اعمال غیرانسانی علیه جمعیت غیرنظامی در فردیس، جنایت علیه بشریت محسوب میشود.
زمان اقدام است
الگوی سرکوب در فردیس—بهویژه استفاده مستند از «تیر خلاص» علیه مجروحان و اخاذی از خانوادههای داغدار—نشاندهنده یک ساختار فرماندهی متمرکز با هدف نابودی فیزیکی معترضان است. این اعمال دقیقاً در صلاحیت رسیدگی دیوان کیفری بینالمللی (ICC) قرار دارد. نام فرماندهان مسئول محاصره و کشتار فردیس باید فوراً شناسایی شده و در لیست تحریمهای بینالمللی و تحت پیگرد قضایی قرار گیرد، چرا که این سطح از قساوت فراتر از سرکوب داخلی و مصداق جنایت جنگی علیه شهروندان غیرنظامی است.