مقدمه
محمدعلی اکبری منفرد، زندانی سیاسی بیمار ۵۸ ساله و از بازماندگان دهه ۶۰، در زندان فشافویه در شرایطی بحرانی بهسر میبرد. او از دیابت حاد، مشکلات قلبی و فلج کامل هر دو پا رنج میبرد و بارها بهدلیل عفونت شدید پا به بیمارستان منتقل شده، اما هر بار بدون تکمیل درمان به اجبار به زندان بازگردانده شده است.
پزشکی قانونی اعلام کرده که او توان تحمل زندان را ندارد و باید آزاد یا دستکم به مرخصی درمانی اعزام شود، اما وزارت اطلاعات مانع اجرای این حکم شده است. اکنون جان این زندانی سیاسی بهشدت در خطر است و پرونده او نمونهای روشن از استفاده عامدانه رژیم از بیماری زندانیان بهعنوان ابزار فشار و شکنجه است.
شرح وضعیت پزشکی و شرایط زندان
محمدعلی اکبری منفرد بهدلیل فلج کامل هر دو پا وابسته به ویلچر است و بدون کمک همبندیها حتی از انجام امور روزانه خود ناتوان است. او همزمان با دیابت حاد، بیماریهای قلبی، فشار خون و پروستات نیز دست و پنجه نرم میکند.
عفونت ناشی از دیابت در پاهای او بارها شدت یافته و حتی به خون سرایت کرده است. در شهریور ۱۴۰۴ (سپتامبر ۲۰۲۵)، بهدلیل عفونت شدید به بیمارستان شهدای تجریش منتقل شد، اما درمان او نیمهتمام رها شد و او را به زندان برگرداندند. بیمارستانهای دیگر، از جمله هفتتیر شهرری، نیز از پذیرش او خودداری کردند. پزشکان نسبت به خطر قطع عضو یا مرگ هشدار دادهاند.
حتی در زمان بستری در بیمارستان، او با دستبند و پابند به تخت بسته میشد. این رفتار نهتنها غیرانسانی است، بلکه نشان میدهد مقامات امنیتی درمان را به مجازات مضاعف تبدیل کردهاند.
زندان فشافویه که بهخاطر شرایط غیربهداشتی، کمبود امکانات درمانی و تراکم جمعیت شناخته میشود، برای یک زندانی سیاسی بیمار همچون اکبری منفرد عملاً حکم مرگ تدریجی دارد.
روند بازداشت و پرونده امنیتی
محمدعلی اکبری منفرد از جمله زندانیان سیاسی دهه ۶۰ است. او در جریان قیام سراسری ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) دوباره بازداشت و پنج ماه در سلول انفرادی بند ۲۰۹ اوین تحت بازجویی و تهدید به اعدام قرار گرفت.
آخرین بازداشت او در ۲ بهمن ۱۴۰۳ (۲۲ ژانویه ۲۰۲۵)، تنها سه روز پس از دستگیری پسرش امیرحسن، در تهران صورت گرفت. مأموران امنیتی پدر و پسر را با خشونت بازداشت و به اوین منتقل کردند. پس از حوادث موسوم به «جنگ ۱۲ روزه» در زندان اوین، هر دو به اجبار به زندان فشافویه فرستاده شدند.
براساس اطلاعات موثق از خانواده او در ایران، محمدعلی و امیرحسن همراه با شماری دیگر از زندانیان سیاسی تحت فشار شدید برای اعترافگیری اجباری درباره هلاکت ابراهیم مقیسه (قاضی مقیسه) و علی رازینی قرار داشتهاند. گزارشها حاکی از شکنجههای جسمی و روانی و نگهداری طولانیمدت در شرایط غیرانسانی است.
با وجود تبرئه از اتهام قتل، او همچنان در بازداشت نگه داشته شده است. پرونده او ماهیت آشکاراً سیاسی دارد و محرومیت عامدانه از درمان بخشی از فشار مضاعف بر خانوادهای است که دههها هدف سرکوب بودهاند.
ممانعت از درمان و نظر پزشکی قانونی
در تابستان ۱۴۰۴ (ژوئیه ۲۰۲۵)، پزشکی قانونی رسماً اعلام کرد که اکبری منفرد «توان تحمل کیفر» ندارد و باید آزاد یا به مرخصی درمانی اعزام شود. با این حال، وزارت اطلاعات اجرای این حکم را متوقف کرد و بر نگهداری او در فشافویه پافشاری دارد.
این تصمیم نشان میدهد که سلامت زندانیان سیاسی بهطور سیستماتیک نادیده گرفته میشود و بیماری آنان به ابزار شکنجه سفید تبدیل شده است. چرخه اعزامهای نیمهکاره به بیمارستان، بازگرداندن اجباری و محرومیت از دارو، نمونه بارز این سیاست است.
ابعاد خانوادگی و سیاسی
خانواده محمدعلی اکبری منفرد از قربانیان برجسته دهه ۶۰ هستند. چهار تن از خواهر و برادرهای او ـ علیرضا، غلامرضا، عبدالرضا و رقیه ـ در جریان اعدامهای سیاسی جان باختند.
مریم اکبری منفرد، خواهر او، اکنون بیش از پانزده سال است که بدون حتی یک روز مرخصی در زندان بهسر میبرد. او به دلیل پیگیری دادخواهی درباره اعدامشدگان دهه ۶۰ به حبس طولانی محکوم شد و پس از پایان محکومیت اولیه، دوباره به دو سال حبس اضافی محکوم گردید. مریم، مادر سه فرزند، خود نیز از بیماریهای متعدد رنج میبرد و همواره از درمان محروم بوده است.
بازداشت دوباره محمدعلی و پسرش امیرحسن در بهمن ۱۴۰۳ بخشی از همین فشار سیستماتیک بر این خانواده است. امیرحسن در شهریور ۱۴۰۴ دست به اعتصاب غذا زد تا نسبت به خطر مرگ پدرش اعتراض کند. این پیوند خانوادگی نشان میدهد که سرکوب نه به یک فرد، بلکه به نسلهای مختلف یک خانواده گسترش یافته است.
ابعاد حقوق بشری و نقض تعهدات بینالمللی
وضعیت محمدعلی اکبری منفرد مصداق روشن نقض تعهدات بینالمللی رژیم است. حق حیات در ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی با محرومیت او از درمان نقض شده است. منع شکنجه در اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز زیر پا گذاشته شده، چراکه نگهداری یک زندانی فلج و بیمار در شرایط غیرانسانی، نوعی شکنجه خاموش است.
همچنین، قواعد نلسون ماندلا سازمان ملل تأکید میکند که زندانیان باید به خدمات درمانی مشابه جامعه بیرون دسترسی داشته باشند. در حالی که حتی ابتداییترین خدمات مانند کنترل دیابت یا داروهای قلبی از او دریغ شده است. ممانعت از اجرای حکم پزشکی قانونی نیز نقض صریح حق دادرسی عادلانه محسوب میشود.
نتیجهگیری و مطالبه بینالمللی
زندانی سیاسی بیمار محمدعلی اکبری منفرد در آستانه مرگ است. ادامه نگهداری او در زندان فشافویه، با وجود وضعیت وخیم جسمی و تأیید پزشکی قانونی، مسئولیت مستقیم مقامات قضایی و امنیتی را ثابت میکند.
این پرونده نشاندهنده سیاست عامدانه محرومیت درمانی علیه زندانیان سیاسی است. فعالان حقوق بشر، نهادهای بینالمللی و افکار عمومی باید خواستار آزادی فوری یا دستکم اعطای مرخصی درمانی به او شوند.
ادامه این وضعیت میتواند به مرگ تدریجی او در زندان منجر شود. سکوت در برابر چنین شرایطی، همراهی با سیاست سرکوب و مرگ زندانیان سیاسی در ایران خواهد بود. اکنون زمان اقدام فوری برای نجات جان او فرارسیده است.