بخش دوم: بازداشت، اعدام و زندانهای مرگبار
روز جهانی بشردوستی هر سال در ۱۹ اوت، با یاد ۲۲ امدادگری که در حمله ۱۹ اوت ۲۰۰۳ به مقر سازمان ملل در هتل کانال بغداد کشته شدند، برگزار میشود. این مناسبت یادآور ضرورت حفاظت از غیرنظامیان و امدادگران و احترام به کرامت انسانی در جنگها و دیگر وضعیتهای بحرانی است. (سازمان ملل و دفتر هماهنگی امور بشردوستانه، صفحه رسمی روز جهانی بشردوستی)
در ایران، حفاظت از غیرنظامیان به درهای بازداشتگاه و زندان نیز گره خورده است. دفتر حقوق بشر سازمان ملل گزارش داده که از ۱۹ مارس ۲۰۲۶ دستکم ۵۶ نفر با اتهامهای مرتبط با امنیت ملی اعدام شدهاند و بیش از ۱۰۰ نفر دیگر در معرض خطر اعدام قرار داشتهاند؛ این دفتر همچنین بازداشت بیش از ۴ هزار نفر از ۲۸ فوریه را برآورد کرده است. اطلاعات راستیآزماییشده از تیپ ۵ زندان تهران بزرگ نیز نگهداری حدود ۴۰۰ زندانی در سالنی با ۲۴۰ تخت را نشان میدهد. این بخش، بازداشتها، احکام مرگ، وضعیت زندانها و مواضع بینالمللی را بررسی میکند. (OHCHR، ۲۹ آوریل و ۵ اوت ۲۰۲۶؛ اطلاعات دریافتی، ۱۲ اوت ۲۰۲۶)
1. گسترش بازداشتها
هیئت حقیقتیاب سازمان ملل در ۲۳ ژانویه از بیش از ۲۴ هزار بازداشت گزارششده در جریان اعتراضات زمستانی سخن گفت. دفتر حقوق بشر سازمان ملل سپس در ۲۹ آوریل برآورد کرد که از ۲۸ فوریه بیش از ۴ هزار نفر دیگر با اتهامهای مرتبط با امنیت ملی بازداشت شدهاند. به گفته این دفتر، شماری از بازداشتشدگان با ناپدیدسازی قهری، شکنجه یا بدرفتاری، اعترافات اجباری و گاه تلویزیونی و اعدام نمایشی روبهرو شدهاند و افراد متعلق به اقلیتهای قومی و دینی در معرض خطر ویژه قرار داشتهاند.
اطلاعات راستیآزماییشده مربوط به ۱ تا ۷ اوت ۲۰۲۶، بیش از ۴۰ مورد بازداشت گروهی یا تداوم بازداشت بدون تعیین تکلیف را در کرمان، مریوان، خاش، اهواز و تفتان ثبت کرده است. در میان موارد مشخص، بازداشت ۲۱ شهروند در استان کرمان، شش شهروند کرد در روستای نی از توابع مریوان، ادامه بازداشت هفت طلبه اهل سنت در خاش، هشت عضو خاندان شهبخش در تفتان و چهار شهروند در اهواز گزارش شد. در بازه ۸ تا ۱۴ اوت نیز دستکم ۲۶ مورد بازداشت یا احضار امنیتی ثبت شد و ۱۵۹ بازداشتشده در زندان یزد همچنان در وضعیت نامشخص نگهداری میشدند. چون آمار دوره دوم، بازداشت و احضار را با هم شمارش میکند و رقم زندان یزد موجودی یک بازداشتگاه است، این دادهها نباید با یکدیگر یا با برآوردهای سازمان ملل جمع زده شوند.
«در زمان جنگ، تهدید علیه حقوق بشر بهطور تصاعدی افزایش مییابد. با این حال، حتی وقتی امنیت ملی مطرح میشود، حقوق بشر فقط در صورت ضرورت سختگیرانه، تناسب و برای هدفی مشروع قابل محدود شدن است؛ حقوق بنیادین مانند منع بازداشت خودسرانه و حق دادرسی عادلانه باید در همه زمانها بهطور مطلق رعایت شوند.»
ولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، ۲۹ آوریل ۲۰۲۶، OHCHR؛ ترجمه از متن انگلیسی
2. احکام اعدام و روند اجرای آنها
الف) پرونده ۱۲ معترض اصفهان
دفتر حقوق بشر سازمان ملل در ۵ اوت اعلام کرد که از ۱۹ مارس دستکم ۵۶ نفر با اتهامهای مرتبط با امنیت ملی اعدام شدهاند؛ ۲۷ نفر در پروندههای مرتبط با اعتراضات آغاز سال. بیش از ۱۰۰ نفر دیگر نیز با اتهامهای مشابه در معرض خطر اعدام قرار داشتهاند. اعدامهای مرتبط با مواد مخدر نیز، به گفته این دفتر، با نرخی «هشداردهنده» ادامه یافته است. این ارقام تفکیک موضوعی دارند و نباید با شمار کل همه اعدامها در کشور یکسان تلقی شوند.
یکی از مصادیق اصلی، پرونده ۱۲ مرد جوان بازداشتشده در ارتباط با اعتراضات ۸ ژانویه در میدان علیخانی اصفهان است. کارشناسان سازمان ملل گزارش کردند که احکام مرگ در یک رسیدگی جمعی سهساعته و پشت درهای بسته صادر شد؛ مسئولیت فردی هر متهم روشن نشد و اعترافات پخششده از تلویزیون دولتی، بنا بر ادعاها، تحت فشار اخذ شده بود. قوه قضاییه این افراد را به مشارکت در کشتهشدن چهار مأمور و تخریب متهم کرد؛ این ادعاها در متن حاضر بهعنوان موضع رسمی نقل میشود، نه واقعیت اثباتشده مستقل.
«محکوم کردن ۱۲ نفر به اعدام در یک جلسه، در دادگاهی غیرعلنی و بدون روشن بودن مسئولیت فردی هر متهم، استانداردهای شناختهشده دادرسی عادلانه را نقض میکند.»
کارشناسان مستقل سازمان ملل، ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶، OHCHR؛ ترجمه از متن انگلیسی
قوه قضاییه اجرای حکم عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی در ۱۹ ژوئیه و سپس اجرای حکم ابوالفضل سپاهی بادجانی و امیرحسین صفری حسینآبادی در ۲۸ ژوئیه را تأیید کرد. بنابراین، تا تاریخ بازبینی نهایی این گزارش، چهار نفر از متهمان این پرونده اعدام شدهاند و هشت نفر دیگر همچنان زیر حکم مرگ قرار دارند؛ در منابع رسمی بررسیشده، تصمیمی مبنی بر لغو احکام باقیمانده یافت نشد. (میزان، ۱۹ و ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶؛ OHCHR، ۲۷ ژوئیه و ۵ اوت ۲۰۲۶)
«از افزایش اعدامها و احکام مرگ صادرشده از ماه مارس نگرانم؛ مجازات اعدام همچنان برای ایجاد ترس در میان مردم و سرکوب مخالفت به کار میرود.»
ولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، ۵ اوت ۲۰۲۶، OHCHR؛ ترجمه از متن انگلیسی
ب) ثبت دستکم ۲۷ اعدام در دو هفته نخست اوت
اطلاعات راستیآزماییشده نشان میدهد در فاصله ۱ تا ۷ اوت دستکم ۱۷ نفر و در فاصله ۸ تا ۱۴ اوت دستکم ۱۰ نفر در زندانهای ایران اعدام شدند؛ در مجموع دستکم ۲۷ اعدام طی دو هفته. این شمارش دورهای با آمار موضوعی دفتر حقوق بشر سازمان ملل درباره اعدامهای مرتبط با اتهامهای امنیت ملی همپوشانی احتمالی دارد و به آن افزوده نمیشود.
در میان اعدامشدگان هفته نخست، آروین خیرخواهان، معترض ۱۹ ساله، در زندان شاهرود با اتهام رسمی «محاربه» اعدام شد. فرزاد سبحانی نیز در زندان ارومیه اعدام شد؛ براساس اطلاعات پرونده، او هنگام وقوع جرم انتسابی زیر ۱۸ سال داشت. در هفته دوم، مرضیه نیری، زن ۲۴ ساله و از قربانیان کودکهمسری، در زندان قزوین اعدام شد. همزمان، حکم اعدام مهدی (سیکان) روشنی، از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه، صادر و حکم مرگ رسول رضایی، یکی دیگر از بازداشتشدگان همان اعتراضات، در دیوان عالی تأیید شد. این موارد ضرورت انتشار فوری احکام، مشخصات شعب رسیدگیکننده، وضعیت دسترسی به وکیل و مبنای احراز مسئولیت فردی را برجسته میکند.
3. زندانها در گرمای مرگبار
الف) تیپ ۵ زندان تهران بزرگ: ۴۰۰ زندانی برای ۲۴۰ تخت
براساس اطلاعات راستیآزماییشده دریافتی در ۱۲ اوت ۲۰۲۶، هر سالن تیپ ۵ زندان تهران بزرگ ۱۶ اتاق با ۱۵ تخت، در مجموع ۲۴۰ تخت، دارد؛ در حالی که جمعیت هر سالن حدود ۴۰۰ نفر گزارش شده است. حدود ۱۶۰ نفر بیش از ظرفیت تختها هستند و شماری از آنان در راهروها و حسینیه میخوابند. این نسبت، تراکم تقریبی ۱۶۷ درصدی در مقایسه با تعداد تختها را نشان میدهد.
آب موجود در این تیپ شور و نامناسب توصیف شده و زندانیان برای آشامیدن و تهیه چای ناچار به خرید آب بستهبندیشده با هزینه شخصی هستند. منابع از بیماریهای پوستی و قارچی، غذای نامناسب و نان مرتبط با ناراحتیهای گوارشی گزارش دادهاند. زندانیان گاه برای ملاقات حضوری سه تا چهار ماه انتظار میکشند و خانوادهها در روز ملاقات با معطلی طولانی و برخورد نامناسب روبهرو میشوند. این گزارشها درباره وضعیت جاری تیپ ۵ است؛ در منابع عمومی بررسیشده تا ۱۶ اوت، پاسخ مشخصی از سازمان زندانها به این موارد یافت نشد.
ب) بند ۷ اوین: بهداشت، گال و تفکیکنشدن زندانیان
اطلاعات راستیآزماییشده مورخ ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ از خرابی حمامهای بند ۷ اوین، کمبود مواد شوینده و ضدعفونیکننده و افزایش بیماریهای پوستی خبر میدهد. افراد مبتلا به گال بدون قرنطینه مؤثر به بند منتقل شدهاند و گزارش شده است که زندانیان سیاسی در کنار برخی زندانیان مالی و اتباع خارجی نگهداری میشوند. این دادهها نیازمند بازرسی مستقل پزشکی و انتشار آمار رسمی ابتلا، غربالگری و درمان است.
ج) واحد ۲ قزلحصار: اعتصاب علیه اعدام و محدودیت ارتباط
براساس اطلاعات راستیآزماییشده، اعتصاب غذای گسترده در واحد ۲ قزلحصار از ۱۳ تا ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶ و پس از انتقال شش زندانی محکوم به اعدام به سلول انفرادی ادامه داشت. پس از پایان اعتصاب، دستگاههای مختلکننده ارتباط همچنان فعال گزارش شدند. شماری از زندانیان از سردرد و ناراحتی عصبی شکایت کردهاند؛ اما رابطه علّی این عوارض با تجهیزات، بدون ارزیابی فنی و پزشکی مستقل، قابل تأیید نیست.
د) یافتههای هیئت حقیقتیاب درباره قرچک
گزارش کنفرانس هیئت حقیقتیاب سازمان ملل، منتشرشده در ۱۳ مارس ۲۰۲۶، شرایط زندان قرچک را با ازدحام، سلولهای غیربهداشتی، آلودگی و حشرات، تهویه ضعیف، گرمای شدید و دسترسی ناکافی به آب سالم و غذا توصیف کرد. این یافتهها مستقل از اطلاعات جاری تهران بزرگ و اوین است، اما نشان میدهد مشکلات آب، تهویه، ازدحام و بهداشت محدود به یک زندان یا یک گزارش موردی نیست. (A/HRC/61/CRP.2، ۱۳ مارس ۲۰۲۶)
«شرایط بازداشت در زندانهای ایران وخیم است. بازداشتشدگان از ازدحام شدید و کمبود حاد غذا، آب، لوازم بهداشتی و دارو رنج میبرند و از مراقبت پزشکی محروم میشوند.»
ولکر ترک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، ۲۹ آوریل ۲۰۲۶، OHCHR؛ ترجمه از متن انگلیسی
هـ) خشونت گارد و محرومیت درمانی در اوت
در بازه ۱ تا ۷ اوت، نیروهای گارد زندان اوین به بند ۷ یورش بردند و امیرحسین مرادی، احسان رستمی و افشین رنگریز را بهشدت مورد ضربوشتم قرار دادند. هر سه زندانی در وضعیت مجروح به محلی نامعلوم منتقل شدند. با توجه به بیاطلاعی از محل نگهداری و وضعیت درمانی آنان، مقامها موظفاند فوراً محل انتقال، وضعیت جسمی و مبنای حقوقی اقدام را به خانوادهها و وکلای آنان اعلام کنند.
در فاصله ۸ تا ۱۴ اوت، تکتم رمضانی، ۳۷ ساله، پس از پارگی کیسه صفرا و چهار روز تأخیر در انتقال از زندان وکیلآباد مشهد به بیمارستان جان باخت. مرگ نصرت خالدی نیز در همان دوره در ارتباط با محرومیت از دسترسی ضروری به خدمات پزشکی گزارش شد. کامران (یهودا) حکمتی، زندانی مبتلا به سرطان، پیش از تکمیل مراحل ضروری شیمیدرمانی به اوین بازگردانده شد و جواد علیکردی، وکیل دادگستری، پس از چهار ماه حبس در سلول انفرادی با آسیبهای جدی جسمی روبهرو گزارش شده است. این موارد مستلزم تحقیق مستقل درباره رابطه میان تصمیمها یا تأخیرهای مسئولان زندان و آسیب یا مرگ زندانیان است.
4. خانوادهها؛ قربانیان خارج از زندان
در پروندههای اعدام، بیخبری از محل نگهداری، انتقال به سلول انفرادی و نبود اطلاع شفاف درباره زمان اجرای حکم، خانواده را در وضعیت اضطراب مستمر قرار میدهد. در پرونده ۱۲ معترض اصفهان، اجرای چهار حکم در فاصله ۱۹ تا ۲۸ ژوئیه، در حالی رخ داد که کارشناسان سازمان ملل درباره روند جمعی و غیرعلنی محاکمه هشدار داده بودند. اثر انسانی چنین روندی فقط به فرد محکوم محدود نمیماند و حق خانواده به اطلاع، ملاقات و وداع را نیز درگیر میکند.
5. پاسخ قضایی و سیاسی حکومت
الف) موضع قضایی درباره بازداشتها و اعدامها
«بررسیهای ما نشان میدهد که ۹۰ درصد از دستگیرشدگان حوادث اخیر فاقد سابقه کیفری هستند.»
علی مظفری، معاون قضایی قوه قضاییه، ۱۰ فوریه ۲۰۲۶؛ منتشرشده در ایرنا و رسانههای داخلی
این اظهارنظر رسمی نشان میدهد اکثریت بزرگی از بازداشتشدگان، برخلاف برخی روایتهای امنیتی، سابقه کیفری نداشتهاند. با این حال، قوه قضاییه همزمان بر تسریع رسیدگیها تأکید کرده است.
«مردم از ما توقع دارند تا فرایند رسیدگی به پرونده عناصر اصلی اغتشاشات با شتاب بیشتری اجرا شود و این یک مطالبه به حق است.»
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه، ۱۶ فوریه ۲۰۲۶؛ ایرنا، ۱۷ فوریه ۲۰۲۶
علی بحرینی، نماینده جمهوری اسلامی ایران در ژنو، در نشست ویژه شورای حقوق بشر در ۲۳ ژانویه اعلام کرد ایران حق اعتراض مسالمتآمیز را به رسمیت میشناسد، اما مدعی شد رویدادهای ۸ تا ۱۰ ژانویه به «خشونت سازمانیافته» تبدیل شده است. او جلسه و قطعنامه را «صرفاً ابزاری برای فشار علیه ایران» خواند. این ادعاهای رسمی، از جمله اتهامهای مطرحشده علیه متهمان اصفهان، بدون انتشار کامل احکام، اسناد پرونده و امکان نظارت مستقل، بهعنوان واقعیت اثباتشده پذیرفته نمیشوند.
ب) پاسخ به ازدحام و شرایط زندان
مقامهای زندان در ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶ از قرار گرفتن ۲۷۴ زندانی قزلحصار تحت نظارت الکترونیکی در خارج از زندان بهعنوان اقدامی برای کاهش جمعیت خبر دادند. با این حال، این اقدام پاسخ مشخصی به گزارشهای جاری درباره تیپ ۵ زندان تهران بزرگ، بند ۷ اوین یا واحد ۲ قزلحصار نیست. تا ۱۶ اوت ۲۰۲۶، در منابع عمومی بررسیشده توضیح رسمی مشخصی درباره ظرفیت سالنها، آب آشامیدنی، تهویه، شیوع بیماری، خرید اجباری اقلام ضروری یا زمان انتظار ملاقات در این سه محل یافت نشد.
ج) واکنش به بیانیه مشترک بینالمللی
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، محکومیت بینالمللی اعدامها را رد کرد و در واکنش به موضع مشترک ۳۲ کشور و نماینده عالی اتحادیه اروپا، کشورهای منتقد را به استاندارد دوگانه متهم کرد.
«کشورهایی مانند فرانسه باید موعظه کردن جهان درباره «حقوق بشر» و قوانین بینالمللی را متوقف کنند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۳ اوت ۲۰۲۶؛ پیام منتشرشده در شبکه ایکس
6. مواضع بینالمللی
الف) مواضع نهادهای سازمان ملل
«در زمینه رویدادهای تکاندهنده اخیر در ایران، اولویت اکنون باید گردآوری شواهد و تعیین این باشد که آیا نقض حقوق بشر و جرایم بینالمللی، از جمله جنایت علیه بشریت، رخ داده است یا نه.»
سارا حسین، رئیس هیئت حقیقتیاب مستقل بینالمللی درباره ایران، ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶، شورای حقوق بشر سازمان ملل؛ ترجمه از متن انگلیسی
شورای حقوق بشر در همان روز مأموریت هیئت حقیقتیاب را برای دو سال و مأموریت گزارشگر ویژه را برای یک سال تمدید کرد. در ۲۹ آوریل، کمیسر عالی حقوق بشر خواستار توقف اعدامها، برقراری تعلیق مجازات مرگ، تضمین دادرسی عادلانه و آزادی بازداشتشدگان خودسرانه شد. کارشناسان سازمان ملل در ۲۷ ژوئیه خواستار لغو احکام ۱۲ معترض اصفهان شدند و تأکید کردند: «اعترافات اخذشده تحت اجبار هرگز نباید بهعنوان دلیل پذیرفته شود و پخش آنها پیش از محاکمه، اصل برائت را نقض میکند.»
ب) موضع مشترک ۳۲ کشور و اتحادیه اروپا
در ۱۲ اوت ۲۰۲۶، نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجی و ۳۲ کشور، از جمله آلبانی، آلمان، استرالیا، بریتانیا، کانادا، فرانسه، نروژ، نیوزیلند و سوئد، در بیانیهای مشترک اجرای حکم اعدام علیه معترضان و ادامه استفاده از مجازات مرگ در ایران را «به شدیدترین وجه» محکوم کردند. امضاکنندگان خواستار توقف فوری مجازات اعدام و آزادی همه افرادی شدند که خودسرانه بازداشت شدهاند.
«استفاده از مجازات اعدام برای خاموش کردن مخالفت، مرعوب ساختن جوامع و مجازات افرادی که حقوق بشر خود را اعمال میکنند، هرگز قابل توجیه نیست. مردم ایران باید بتوانند بدون ترس از حقوق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز برخوردار شوند.»
بیانیه مشترک ۳۲ کشور و نماینده عالی اتحادیه اروپا، ۱۲ اوت ۲۰۲۶؛ ترجمه از متن انگلیسی
ژاننوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، در پیامی همزمان نوشت که هفت ماه پس از نقضهای گسترده علیه مردمی که برای عدالت و کرامت به پا خاستند، حکومت با افزایش اعدامها همچنان به خونریزی ادامه میدهد. این موضع بینالمللی، برخلاف گزارشها یا بیانیههای سازمانهای غیردولتی، موضع رسمی دولتهای امضاکننده و نماینده عالی اتحادیه اروپا است.
ج) بیانیه کتبی سازمانهای غیردولتی در نشست شصتویکم
در ۹ مارس ۲۰۲۶، یازده سازمان غیردولتی دارای مقام مشورتی در شورای اقتصادی و اجتماعی، بیانیه کتبی مشترک A/HRC/61/NGO/412 را برای بررسی ذیل بند ۴ دستور کار نشست شصتویکم شورای حقوق بشر ارائه کردند. این سند درباره خطر اعدام زندانیان سیاسی، رسیدگیهای تسریعشده و غیرشفاف، محرومیت از وکیل و استفاده از اعترافات اجباری هشدار داد و از جمله به وضعیت زهرا طبری، احسان فریدی و محمدجواد وفاییثانی پرداخت.
بیانیه خواستار توقف اعدامها، حمایت از هیئت حقیقتیاب و گزارشگر ویژه، حفظ شواهد، جلوگیری از تخریب محلهای دفن احتمالی و استفاده از سازوکارهای پاسخگویی، از جمله صلاحیت قضایی جهانی، شد. ارائه و توزیع این سند در چارچوب شورای حقوق بشر به معنای تصویب محتوای آن از سوی شورا یا تأیید مستقل همه ارقام آن نیست؛ این تمایز برای انتساب دقیق مواضع ضروری است.
7. معیارهای حقوقی قابل اعمال
میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، بهویژه مواد ۶، ۷، ۹، ۱۰، ۱۴، ۱۹ و ۲۱، حق حیات، منع شکنجه، آزادی از بازداشت خودسرانه، رفتار انسانی با افراد محروم از آزادی، دادرسی عادلانه و آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز را تضمین میکند. در کشورهایی که هنوز مجازات اعدام را لغو نکردهاند، کاربرد آن باید به «جدیترین جرایم» محدود باشد؛ کمیته حقوق بشر این اصطلاح را به جرایم با قصد قتل و منتهی به مرگ تفسیر کرده است. صدور یا اجرای حکم مرگ پس از محاکمه غیرعلنی جمعی، اتکا به اعتراف اجباری یا محرومیت از وکیل انتخابی، خطر سلب خودسرانه حیات را ایجاد میکند.
قواعد نلسون ماندلا نیز دولت را مسئول مستقیم نگهداری زندانیان میداند. قواعد ۱۳، ۱۸، ۲۲ و ۲۴ بر شرایط اقلیمی و تهویه مناسب، آب و بهداشت، دسترسی همیشگی به آب آشامیدنی و خدمات درمانی همسطح جامعه تأکید میکنند. نگهداری حدود ۴۰۰ نفر برای ۲۴۰ تخت، وابسته کردن آب آشامیدنی به توان خرید و رها کردن بیماریهای واگیردار بدون قرنطینه مؤثر، در صورت تأیید بازرسی مستقل، با این استانداردها ناسازگار است.
8. جمعبندی و اقدامات فوری پیشنهادی
شواهد این گزارش یک زنجیره قابل پیگیری را نشان میدهد: بازداشتهای گسترده و بیخبری خانوادهها، رسیدگیهای غیرعلنی و شتابزده، خطر اجرای احکام مرگ و انتقال جمعیت تازه به زندانهایی که با کمبود تخت، آب سالم، تهویه، بهداشت و درمان روبهرو هستند. مواضع سازمان ملل، ۳۲ کشور و نماینده عالی اتحادیه اروپا نیز بر توقف اعدامها، آزادی بازداشتشدگان خودسرانه، دادرسی عادلانه و پاسخگویی تأکید دارد. در روز جهانی بشردوستی، محرومیت از آزادی نمیتواند به محرومیت از حق حیات، سلامت و کرامت تبدیل شود.
- اجرای همه احکام اعدام فوراً متوقف و احکام صادرشده در روندهای فاقد تضمین دادرسی عادلانه لغو شود؛ تعلیق رسمی مجازات مرگ برقرار گردد.
- نام، محل نگهداری و وضعیت حقوقی همه بازداشتشدگان اعلام و دسترسی فوری آنان به وکیل انتخابی، خانواده و مراقبت پزشکی مستقل تضمین شود.
- سازمان زندانها آمار ظرفیت، جمعیت، بیماری و مرگ را منتشر و امکان بازرسی مستقل از تهران بزرگ، اوین، قزلحصار و قرچک را فراهم کند.
- آب سالم، تهویه، فضای خواب، غذای کافی، مواد بهداشتی و درمان بدون وابستگی به توان مالی زندانی یا خانواده او فوراً تأمین شود.
- شواهد مربوط به بازداشت، شکنجه، ناپدیدسازی قهری، مرگ در بازداشت و اعدام حفظ و دسترسی سازوکارهای مستقل سازمان ملل به اطلاعات و محلهای نگهداری تسهیل شود.
منابع عمومی منتخب
نام نهاد و تاریخ در متن، بلافاصله پس از ادعا یا نقلقول آمده است. فهرست زیر برای بازیابی اسناد اصلی یا نزدیکترین نسخه عمومی معتبر تنظیم شده است. اطلاعات داخلی راستیآزماییشده برای حفاظت از منبع، بدون نام و پیوند عمومی درج شده است.
۱. سازمان ملل، صفحه رسمی روز جهانی بشردوستی، بازبینی اوت ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۲. OHCHR، Iran: After unprecedented violence, priority must be on gathering evidence، ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۳. شورای حقوق بشر سازمان ملل، گزارش نشست ویژه درباره ایران، ۲۳ ژانویه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۴. ایرنا، اظهارات علی مظفری درباره سابقه کیفری بازداشتشدگان، ۱۰ فوریه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۵. ایرنا، اظهارات رئیس قوه قضاییه در اصفهان، ۱۷ فوریه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۶. OHCHR، گزارش تفصیلی هیئت حقیقتیاب، A/HRC/61/CRP.2، ۱۳ مارس ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۷. OHCHR، Iran: Türk deplores crackdown on dissent، ۲۹ آوریل ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۸. OHCHR، UN experts urge Iran to quash death sentences of 12 protesters، ۲۷ ژوئیه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۹. میزان، تأیید اجرای حکم عرفان اسفندیاری و گلمحمد محمدی، ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۰. میزان، تأیید اجرای حکم ابوالفضل سپاهی و امیرحسین صفری، ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۱. OHCHR، Iran: Türk says executions used to instill fear, suppress dissent، ۵ اوت ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۲. دولت سوئد، بیانیه مشترک درباره اعدامها در ایران، ۱۲ اوت ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۳. شورای حقوق بشر، بیانیه کتبی مشترک سازمانهای غیردولتی، A/HRC/61/NGO/412، ۹ مارس ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۴. ایرنا، اجرای نظارت الکترونیکی برای ۲۷۴ زندانی قزلحصار، ۲۸ ژانویه ۲۰۲۶. پیوند مستقیم
۱۵. سازمان ملل، قواعد حداقل استاندارد رفتار با زندانیان (قواعد نلسون ماندلا)، ۱۷ دسامبر ۲۰۱۵. پیوند مستقیم
۱۶. OHCHR، میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، ۱۶ دسامبر ۱۹۶۶. پیوند مستقیم