تحویل جنازه در ازای پول؛ «پول تیر» و استمرار جنایت علیه خانوادههای جانباختگان
روایتهای میدانی از شهرهای مختلف ایران نشان میدهد رژیم حاکم پس از کشتار معترضان، با مطالبه مبالغ سنگین برای تحویل پیکر قربانیان، سرکوب را از خیابان به خانوادهها منتقل کرده و جان، روان، مال و زندگی بازماندگان را هدف قرار داده است.
مقدمه
آنچه در دیماه امسال در ایران رخ داد، از منظر نهادهای بینالمللی حقوق بشر، صرفاً مجموعهای از حوادث پراکنده یا واکنشهای امنیتی تلقی نمیشود. گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، مای ساتو، تأکید کرده است که الگوی سرکوب اعتراضات، با توجه به گستردگی، سازمانیافتگی و هدفگیری مستقیم غیرنظامیان، واجد عناصر جنایت علیه بشریت است.
در این چارچوب، هر یک از وقایع رخداده در شهرهای مختلف ایران، نه روایتی جداگانه، بلکه بخشی از یک جنایتساختاری و فراگیر محسوب میشود؛ جنایتی که ابعاد آن از کشتار خیابانی فراتر رفته و به حوزه جان، روان، کرامت، دارایی و زندگی خانوادگی شهروندان کشیده شده است.
گزارشی که در ادامه میآید، با تمرکز بر یکی از عریانترین مصادیق این الگو، نشان میدهد چگونه سرکوب اعتراضات پس از شلیک به معترضان پایان نیافته و با تحویل جنازه در ازای پول، به شکلی غیرانسانی علیه خانوادههای جانباختگان ادامه یافته است.
تحویل جنازه در ازای پول؛ روایتهایی از رشت و تهران
به گفته منابع متعدد، تنها در هجدهم دیماه، دستکم ۷۰ جسد از کشتهشدگان اعتراضات به یک بیمارستان در رشت منتقل شده است. همزمان، ۴۰ جسد دیگر از جانباختگان به بیمارستانی در شرق تهران انتقال یافتهاند.
شاهدان میگویند مأموران امنیتی برای تحویل این اجساد به خانوادهها، مبلغ ۷۰۰ میلیون تومان را تحت عنوان «پول تیر» مطالبه کردهاند. بر اساس همین گزارشها، سردخانه بیمارستان پورسینای رشت ظرفیت نگهداری این تعداد پیکر را نداشته و مأموران تحویل اجساد قربانیان را منوط به پرداخت این مبلغ سنگین کردهاند.
منابع محلی تأکید میکنند خانوادهها در شرایطی با این مطالبه مواجه شدهاند که هنوز در شوک کشتهشدن عزیزان خود بوده و امکان اعتراض یا پیگیری مؤثر نداشتهاند.
«پول تیر»؛ از ۷۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان برای هر گلوله
یکی از پرتکرارترین نکات در روایت خانوادهها، محاسبه هزینه بهازای هر گلوله شلیکشده است. به گفته منابع آگاه، مقامات قضایی و امنیتی به خانوادهها اعلام کردهاند که باید هزینه گلولههایی را که برای کشتن عزیزانشان استفاده شده، پرداخت کنند.
بر اساس این روایتها، مبالغ مطالبهشده برای هر گلوله بین ۷۰ میلیون تومان تا ۲۵۰ میلیون تومان متغیر است. با احتساب نرخ کنونی ارز، این مبالغ معادل تقریبی ۴۸۰ تا ۱۷۲۰ دلار برآورد میشود.
این در حالی است که متوسط درآمد ماهانه یک کارگر در ایران کمتر از ۱۰۰ دلار است و پرداخت چنین مبالغی برای بسیاری از خانوادهها عملاً غیرممکن است.
رنج خانوادههایی که توان پرداخت ندارند
گزارشها نشان میدهد خانوادههایی که توان پرداخت این مبالغ هنگفت را ندارند، با فشارهای مضاعف مواجه شدهاند. در برخی موارد، پیکر جانباختگان به خانواده تحویل داده نشده و حتی محل نگهداری اجساد نیز اعلام نشده است.
به گفته یکی از منابع، خانوادهای پس از سه روز جستوجو مطلع شدهاند که پیکر عزیزشان به کهریزک منتقل شده است. از آنجا که این خانواده توان پرداخت «پول تیر» را نداشتهاند، مأموران آنها را مجبور کردهاند عضویت برادر جانباخته در بسیج را بپذیرند.
گسترش الگو؛ روایتهایی از مهاباد
مطالبه «پول تیر» به رشت و تهران محدود نمانده است. در مهاباد نیز گزارش شده پیکر دو جانباخته اعتراضات تاکنون به خانوادهها تحویل داده نشده، زیرا خانوادهها توان پرداخت مبالغ مطالبهشده را نداشتهاند.
به گفته منابع محلی، در این موارد نیز بهازای هر گلوله ۲۵۰ میلیون تومان درخواست شده و خانوادهها تحت فشار قرار گرفتهاند تا فرزندانشان را در بنیاد شهید حکومتی ثبت کنند.
روایت شاهدان از تحویل پیکر گلاله محمودی آذر
بر اساس گفتههای یک شاهد عینی در مراسم ختم گلاله محمودی آذر، پیکر او تنها پس از پرداخت ۷۰۰ میلیون تومان به خانواده تحویل داده شده است. به گفته این شاهد، نیروهای امنیتی و سپاه پیکر او را با همان کیسه سیاه دفن کردهاند و فقط سه دقیقه به خانواده اجازه دادهاند صورتش را ببینند.
خانواده از شستوشوی پیکر، کفن و دفن، انتشار آگهی ترحیم و برگزاری مراسم عزاداری محروم شدهاند. نیروهای سپاه و یگان ویژه با خودرو و سلاح مقابل منزل خانواده مستقر بوده و گزارش شده است که چند نفر در جریان این مراسم بازداشت شدهاند. یکی از نزدیکان خانواده گفته است که بهازای هر گلوله ۲۵۰ میلیون تومان مطالبه شده است.
دفن اجباری و حذف آیین سوگواری
به گفته منابع محلی، در موارد متعددی خانوادهها از انجام آیینهای سنتی سوگواری محروم شدهاند. مأموران اجازه شستوشوی پیکر، کفن و دفن، پخش آگهی ترحیم و برگزاری مراسم عزاداری را نمیدهند.
در برخی موارد، پیکر جانباختگان با همان کیسههای سیاه توسط نیروهای امنیتی دفن شده و خانوادهها تنها برای چند دقیقه اجازه دیدن چهره عزیزشان را داشتهاند. ناظران این اقدامات را بخشی از سیاست هدفمند برای شکستن روحیه خانوادهها و ایجاد رعب در جامعه میدانند.
ادامه جنایت علیه بشریت پس از کشتار خیابانی
ناظران تأکید دارند شلیک مستقیم به معترضان بیسلاح، مصادره اجساد، مطالبه پول برای تحویل جنازه و دفنهای مخفیانه، همگی اجزای یک سیاست هماهنگ سرکوب است؛ سیاستی که پس از کشتار خیابانی نیز ادامه یافته و به شکل شکنجه روحی و اقتصادی خانوادهها اعمال میشود.