در زیرزمینی تنگ و بدون تهویه در زندان وکیلآباد مشهد؛ جایی موسوم به «بند آرامش»، دهها زن بازداشتشده اعتراضات ۱۴۰۴ در شرایطی فرساینده، امنیتی و غیرانسانی نگهداری میشوند. این بند که فاقد نور و هوای کافی است، در ماههای اخیر به یکی از محلهای اصلی نگهداری زنان معترض و بازداشتشدگان تحولات پس از اعتراضات در مشهد و شهرهای اطراف تبدیل شده است.
بر اساس اطلاعات تدقیقشده، دستکم ۳۰ زن بازداشتشده در ارتباط با اعتراضات ۱۴۰۴ و تحولات امنیتی پس از آن، اکنون در زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشوند. برخی از آنان با اتهامهای سنگینی چون «محاربه»، «سبالنبی»، «اقدام علیه امنیت ملی»، «اجتماع و تبانی» و «تبلیغ علیه نظام» روبهرو شدهاند؛ اتهامهایی که در برخی موارد میتواند آنان را در معرض احکام سنگین و حتی خطر اعدام قرار دهد.
وکیلآباد مشهد؛ زندانی با سابقه اعدامهای مخفیانه و شرایط غیرانسانی برای زنان
زندان وکیلآباد مشهد طی سالهای گذشته بهعنوان یکی از مراکز اصلی سرکوب، اعدامهای مخفیانه و نگهداری زندانیان سیاسی و عقیدتی شناخته شده است. این زندان که ظرفیت رسمی آن حدود ۲۵۰۰ نفر اعلام شده، بنا بر گزارشهای پیشین با جمعیتی چندین برابر ظرفیت خود اداره میشود و تراکم شدید، کفخوابی، کمبود امکانات و محرومیت از خدمات درمانی، بخشی ثابت از وضعیت زندانیان در آن است.
در میان بخشهای مختلف این زندان، بند زنان وکیلآباد از جمله بخشهایی است که گزارشهای متعددی درباره شرایط غیرانسانی آن منتشر شده است. ازدحام شدید، فرسودگی ساختمان، وضعیت بحرانی بهداشت، کمبود مواد شوینده، غذای بیکیفیت، وجود حشرات و جانوران موذی و دسترسی محدود به درمان، سلامت جسمی و روانی زنان زندانی را بهطور جدی تهدید میکند.
زنان زندانی در این بند، علاوه بر محرومیتهای گسترده، با تهدید، تحقیر، محدودیت تماس و ملاقات و انتقالهای تنبیهی روبهرو هستند. گزارشهایی نیز درباره آزار و فشارهای جنسی، کنترل دائمی زندانیان از طریق دوربینهای مداربسته، و نگهداری مادران و کودکان در شرایطی نامناسب منتشر شده است. در برخی موارد نیز کودکان پس از رسیدن به سن مشخص از مادران زندانی جدا شدهاند؛ موضوعی که یکی از ابعاد نگرانکننده وضعیت زنان زندانی در وکیلآباد است.
زنان زندانی سیاسی و عقیدتی اما با شکل دیگری از فشار مواجهاند؛ فشارهایی که بیشتر ماهیت امنیتی و روانی دارد و شامل بازجوییهای طولانی، تهدید، محرومیت از وکیل، نگهداری در قرنطینه و بندهای امنیتی، پروندهسازی و استفاده از اتهامهای سنگین برای تشدید فشار بر زندانیان و خانوادههای آنان میشود. انتقال زنان بازداشتشده اعتراضات ۱۴۰۴ به بند «آرامش» و قرنطینه زنان وکیلآباد نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود.
بند «آرامش»؛ عنوانی آرام برای فشار، تهدید و شکنجه سفید زنان معترض
در ساختار داخلی زندان وکیلآباد، بند «آرامش» از جمله بخشهایی است که پیشتر برای نگهداری زندانیان دارای مشکلات اعصاب و روان شناخته میشد، اما در ماههای اخیر به محل نگهداری شماری از زنان بازداشتشده اعتراضات ۱۴۰۴ تبدیل شده است. همزمان، تعدادی دیگر از زنان معترض نیز در بخش قرنطینه زنان نگهداری میشوند؛ وضعیتی که به گفته منابع مطلع، فشار جسمی و روانی بر بازداشتشدگان را تشدید کرده است.
منابع نزدیک به خانوادههای زندانیان میگویند برخی از زنان بازداشتشده هفتهها و حتی ماهها در قرنطینه یا بند «آرامش» نگهداری شدهاند؛ فضاهایی که بهدلیل شرایط تحقیرآمیز، آلودگی شدید، بوی فاضلاب و نبود امکانات اولیه، برای زندانیان به محیطی فرساینده تبدیل شدهاند. زندانیان قرنطینه زنان، این بخش را با عنوان «شاشخانه» توصیف میکنند؛ اصطلاحی که زندانیان برای توصیف فضایی آلوده، تحقیرآمیز و شبیه سرویس بهداشتی به کار میبرند.
به گفته منابع مطلع، استفاده از این بخشها برای نگهداری زنان معترض، تنها به معنای حبس فیزیکی نیست؛ بلکه بخشی از روند اعمال فشار مستمر، انزوا، تهدید، شکنجه سفید و تلاش برای شکستن روانی زندانیان محسوب میشود. محدودیت تماس و ملاقات، بیخبری خانوادهها از وضعیت بازداشتشدگان، نگهداری طولانیمدت در قرنطینه، بازجوییهای امنیتی، تهدید به احکام سنگین و تعیین وثیقههای میلیاردی، فشار مضاعفی بر زنان بازداشتشده و خانوادههای آنان وارد کرده است.
زنان معترض در وکیلآباد؛ بخشی از بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۴-1405
پروندههای این زنان نشان میدهد که بازداشتها تنها به حضور مستقیم در اعتراضات محدود نبوده است. برخی بهدلیل گذاشتن گل یا روشنکردن شمع بر مزار جانباختگان، تماس تلفنی با یک برنامه تلویزیونی، فعالیت در شبکههای اجتماعی، کمک به مجروحان اعتراضات یا ارتباط خانوادگی با افراد بازداشتشده هدف قرار گرفتهاند.
در بسیاری از این پروندهها، اتهامهایی چون «اجتماع و تبانی»، «تبلیغ علیه نظام»، «اقدام علیه امنیت ملی»، «محاربه»، «سبالنبی»، «توهین به مقدسات» و «همکاری با اسرائیل» مطرح شده است. طرح چنین اتهامهایی، در کنار محرومیت از وکیل انتخابی، فشار بازجویی، وثیقههای میلیاردی و نگهداری طولانیمدت در بند «آرامش» یا قرنطینه، این زنان را در معرض خطر احکام سنگین قرار داده است.
اسامی و وضعیت شماری از زنان بازداشتشده در زندان وکیلآباد مشهد
| نام | خلاصه وضعیت | ||||
| نجمه امینی | ۲۲ ساله؛ بازداشتشده در پاساژ فردوسی مشهد؛ نزدیک به سه ماه است به بند امنیتی منتقل شده و با اتهامهایی چون محاربه، توهین به رهبری، سبالنبی و درگیری با نیروهای امنیتی روبهرو است. | ||||
| سیما انبایی فریمانی | ۳۳ ساله، اهل فریمان؛ شاعر، بازیگر تئاتر و دانشآموخته کارشناسی ارشد حقوق؛ روز ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ بازداشت شده و با اتهامهایی چون «لیدری اعتراضات»، «تشویق به تجمع»، «تبلیغ علیه نظام» و «اقدام علیه امنیت ملی» روبهرو است. | ||||
| سهیلا حسینی | از زنان بازداشتشده نگهداریشده در زندان وکیلآباد مشهد. | ||||
| مهدیه افقهی | همراه همسرش ابوالقاسم علیمرادی، تنها بهدلیل تماس تلفنی با یک برنامه تلویزیونی بازداشت شده است. برای او وثیقه ۸ میلیارد تومانی و برای همسرش وثیقه ۵ میلیارد تومانی تعیین شده است. | ||||
| حدیثه بابازاده | به اتهام حضور در اعتراضات بازداشت شده و هماکنون در بند قرنطینه زندان وکیلآباد نگهداری میشود. | ||||
| مهسا بهادری | از ۲۹ اسفند در بند زنان زندان وکیلآباد نگهداری میشود. اتهام او روشنکردن چند شمع بر سر مزار جانباختگان اعتراضات دیماه عنوان شده و با اتهامهایی چون اجتماع و تبانی و تبلیغ علیه نظام روبهرو است. | ||||
| سیده سهیلا حسینی بایگی | همراه همسرش دکتر احمد رحیمی، بهدلیل نگهداری اینترنت استارلینک در منزل و کمک به مجروحان اعتراضات دیماه در مشهد بازداشت شده است. | ||||
| ملیکا خاوری خراسانی | ۲۱ ساله؛ کمکدندانپزشک و در آستانه مهاجرت تحصیلی به آلمان؛ بهدلیل ریختن مایع ضدعفونی از پنجره محل کار بر سر نیروهای حکومتی بازداشت شده و با اتهام «اسیدپاشی» روبهرو است. چهار ماه است در بازداشت موقت نگهداری میشود. | ||||
| آرزو دهقان | ۱۸ ساله؛ تنها بهدلیل حضور در اعتراضات دیماه بازداشت شده است. | ||||
| شهرزاد ضمیری | معاون اجتماعی پلیس فتای خراسان رضوی؛ پس از ۴۳ روز نگهداری در سلول انفرادی اطلاعات سپاه، حدود سه ماه پیش به بند زنان منتقل شده است. گفته میشود دلیل بازداشت او پاسخدادن به تماس یکی از بستگانش درباره راههای مقابله با آثار گاز اشکآور در اعتراضات مشهد بوده است. | ||||
| فاطمه رضوانیفر | روز ۲۷ دیماه و در ارتباط با اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی بازداشت شده است. با اتهام «اجتماع و تبانی» روبهرو است و با وجود تعیین وثیقه سنگین، خانوادهاش تاکنون نتوانستهاند آن را تأمین کنند. | ||||
| طاهره دهقان | بهدلیل شرکت در اعتراضات چناران به یک سال زندان محکوم شده و حدود چهار ماه است به بند امنیتی منتقل شده است. گفته میشود قرار است پس از گذراندن نیمی از دوران محکومیت، با عفو مشروط آزاد شود. | ||||
| مینا زارعی | پس از انتشار خبر کشتهشدن علی خامنهای و بهدلیل رقصیدن بازداشت شده است. منابع مطلع میگویند هنگام بازداشت بهشدت مورد ضربوشتم قرار گرفته و از ۱۰ اسفند تاکنون در بند قرنطینه زندان نگهداری میشود. | ||||
| محبوبه شعبانی | به اتهام شرکت در اعتراضات بازداشت شده و در زندان وکیلآباد نگهداری میشود. | ||||
| فائزه صالحآبادی | نزدیک به چهار ماه پیش در ارتباط با اعتراضات بازداشت شد و بیش از دو ماه و نیم است که به بند امنیتی منتقل شده است. با وجود صدور قرار وثیقه، بهدلیل ناتوانی خانواده در تأمین مبلغ تعیینشده همچنان در زندان باقی مانده است. | ||||
| نادیا صدقعلی | همراه خواهر ۱۸ سالهاش مبینا صدقعلی، تنها بهدلیل گذاشتن گل بر مزار جانباختگان اعتراضات دیماه در مشهد بازداشت شد. نادیا بهدلیل ناتوانی در تأمین وثیقه ۶ میلیارد تومانی، سه ماه است که در زندان نگهداری میشود. | ||||
| مبینا صدقعلی | ۱۸ ساله؛ همراه خواهرش نادیا بهدلیل گذاشتن گل بر مزار جانباختگان اعتراضات دیماه بازداشت شده است. برای این دو خواهر اتهامهایی چون اجتماع و تبانی، تبلیغ علیه نظام و تشویق به آشوب مطرح شده است. | ||||
| ریحانه کفشکنان | ۵۲ ساله؛ حدود ۴۵ روز پیش به بند منتقل شده و همچنان از حق تماس و ملاقات محروم است. گفته میشود در آخرین جلسه بازپرسی با تهدید به شکنجه و اعدام مواجه شده است. او در بند قرنطینه نگهداری میشود. | ||||
| حدیثه مرواریدی | ۲۴ ساله؛ ۱۸ دیماه در فریمان بازداشت شد و پس از پایان بازجوییها به بند امنیتی منتقل گردید. بهدلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی با اتهامهای «توهین به مقدسات» و «سبالنبی» روبهرو است. | ||||
| بیبی زهرا موسوی | ۲۱ ساله، اهل فریمان و نانآور خانواده؛ روز ۳۰ دیماه ۱۴۰۴ بازداشت شد. با اتهامهایی چون حضور در اعتراضات، تبلیغ و ترغیب به ارتکاب جرم، ایجاد گروه و اقدام علیه امنیت ملی روبهرو است. چهار ماه را در سلول انفرادی سپری کرده و روند بررسی پرونده دریافت شناسنامه ایرانی او نیز پس از بازداشت متوقف شده است. | ||||
| زینب موسوی، معروف به «آبان» | از ۵ اسفند ۱۴۰۴ در بازداشت است و اکنون در قرنطینه زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود. پرونده او بهدلیل اتهام محاربه و بازداشت همزمان برادرش حسن موسوی، بهصورت جداگانه در ادامه گزارش بررسی میشود. | ||||
| مریم نوری | همسر اشکان ترابزاده، جانباخته اعتراضات؛ تنها پنج روز پس از کشتهشدن همسرش بازداشت شد و از آن زمان تاکنون در زندان بهسر میبرد. همزمان با او، پدر و داییاش نیز بازداشت شدند. | ||||
| عادله نعیمی | همراه خواهرش آسیه، بهدلیل تماس تلفنی با یک برنامه زنده تلویزیونی در شبکه ماهوارهای یورتایم بازداشت شده است. عادله پیشتر در حال درمان بیماری سرطان بوده است. | ||||
| آسیه نعیمی | همراه خواهرش عادله بازداشت شده است. آسیه پس از بازداشت دچار مشکلات شدید عصبی شده است. | ||||
| آذر یاهو طرقبه | متولد ۱۳۶۶؛ روز ۱۴ اسفند توسط اطلاعات سپاه بازداشت شد. بهدلیل آنچه «ابراز خوشحالی از کشتهشدن علی خامنهای» عنوان شده، با اتهامهایی چون همکاری با اسرائیل و اقدام علیه امنیت ملی روبهرو است. | ||||
| معصومه، معروف به آزاده، یعقوبی | متولد ۱۳۵۸؛ چهارم بهمنماه و در ارتباط با اعتراضات دیماه بازداشت شد. منابع مطلع میگویند در دوران بازجویی تحت فشار شدید وزارت اطلاعات قرار داشته است. برای او وثیقه ۵ میلیارد تومانی تعیین شده، اما خانوادهاش توان تأمین آن را ندارد. او هماکنون در بند قرنطینه نگهداری میشود. |
زینب موسوی و حسن موسوی؛ اتهام محاربه و خطر احکام سنگین
زینب موسوی، معروف به «آبان»، از ۵ اسفند ۱۴۰۴ در بازداشت بهسر میبرد و هماکنون در قرنطینه زندان وکیلآباد مشهد نگهداری میشود. او به همراه برادرش حسن موسوی، در ارتباط با اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده و هر دو با اتهام «محاربه» روبهرو شدهاند.
بر اساس اطلاعات دریافتی، نهادهای امنیتی در جریان بازجوییها، این خواهر و برادر را به پرتاب کوکتل مولوتف در جریان اعتراضات متهم کردهاند. تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات دقیقی درباره نحوه بازداشت، محل نگهداری اولیه، شرایط بازجویی و مستندات ارائهشده علیه آنان منتشر نشده است.
یک منبع مطلع اعلام کرده است که جلسه رسیدگی به پرونده زینب موسوی و حسن موسوی روز ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ برگزار شده است. اتهام محاربه از جمله سنگینترین اتهامها در قوانین کیفری رژیم حاکم بر ایران است و میتواند مجازات اعدام را در پی داشته باشد.
با وجود حساسیت این پرونده، تاکنون اطلاعات شفافی درباره دسترسی زینب موسوی و حسن موسوی به وکیل مستقل، امکان ارتباط منظم با خانواده، روند دقیق دادرسی و مبنای اتهامات منتشر نشده است. نبود شفافیت در پروندهای با چنین اتهام سنگینی، نگرانیها درباره نقض حقوق دادرسی عادلانه و خطر صدور احکام شدید علیه این دو بازداشتشده را افزایش داده است.
الگوی مشترک پروندهها؛ از حضور در اعتراضات تا وثیقههای میلیاردی
بررسی وضعیت زنان نامبرده در این گزارش نشان میدهد که برخورد قضایی و امنیتی با آنان بر پایه یک الگوی مشترک شکل گرفته است: بازداشت در ارتباط با اعتراضات، انتقال به بندهای امنیتی یا قرنطینه، محرومیت یا محدودیت در دسترسی به وکیل، فشار بازجویی، طرح اتهامهای سنگین و تعیین وثیقههایی که بسیاری از خانوادهها توان تأمین آن را ندارند.
در شماری از موارد، دلیل بازداشت نه اقدام خشونتآمیز، بلکه کنشهایی مانند روشنکردن شمع، گذاشتن گل بر مزار جانباختگان، تماس تلفنی با یک برنامه تلویزیونی، فعالیت در شبکههای اجتماعی یا کمک به مجروحان اعتراضات عنوان شده است. این موارد نشان میدهد که دایره سرکوب پس از اعتراضات ۱۴۰۴، نهتنها شرکتکنندگان مستقیم در تجمعات، بلکه خانوادهها، زنان جوان، فعالان فرهنگی، شهروندان عادی و حتی افرادی را که با قربانیان یا مجروحان اعتراضات ارتباط داشتهاند، هدف قرار داده است.
در کنار این روند، استفاده از اتهامهایی مانند «محاربه»، «سبالنبی»، «اقدام علیه امنیت ملی» و «همکاری با اسرائیل» نگرانیها را درباره خطر صدور احکام سنگین افزایش داده است. چنین اتهامهایی در پروندههایی که روند دادرسی آنها غیرشفاف است و اطلاعات مستقلی درباره دسترسی متهمان به وکیل منتشر نشده، میتواند ابزار فشار برای اخذ اعترافات اجباری و تشدید فضای ارعاب باشد.
نگرانیهای حقوق بشری و ضرورت واکنش بینالمللی
وضعیت زنان بازداشتشده در بند «آرامش» و قرنطینه زندان وکیلآباد مشهد، نگرانیهای جدی حقوق بشری را درباره نحوه برخورد رژیم حاکم بر ایران با زنان معترض و زندانیان سیاسی افزایش داده است. نگهداری طولانیمدت زنان در شرایط غیرانسانی، محرومیت از دسترسی آزاد به وکیل، فشارهای روانی، تهدید، نگهداری در قرنطینه و طرح اتهامهای سنگینی چون «محاربه» و «سبالنبی»، نشانه تشدید سرکوب پس از اعتراضات ۱۴۰۴-1405 است.
این وضعیت میتواند مصداق نقض حق آزادی و امنیت فردی، حق دادرسی عادلانه، حق دسترسی به وکیل، منع شکنجه و رفتارهای غیرانسانی و تحقیرآمیز، و اصل منع استفاده از اعترافات اجباری باشد. نگهداری زنان بازداشتشده در فضاهایی فاقد حداقل استانداردهای بهداشتی و انسانی، بهویژه در شرایطی که برخی از آنان با اتهامهای سنگین و خطر احکام شدید روبهرو هستند، ضرورت نظارت مستقل و فوری را برجسته میکند.
نهادهای بینالمللی حقوق بشر، گزارشگران ویژه سازمان ملل، سازوکارهای مرتبط با حقوق زنان و نهادهای ناظر بر وضعیت زندانیان باید نسبت به وضعیت زنان بازداشتشده در زندان وکیلآباد مشهد واکنش فوری نشان دهند. پیگیری وضعیت بند «آرامش» و قرنطینه زنان، بررسی روند دادرسی پروندههای امنیتی، نظارت بر خطر اعترافات اجباری، و درخواست دسترسی این زنان به وکیل مستقل و خدمات درمانی، از جمله اقدامات فوری ضروری است.
پرونده زنان بازداشتشده در وکیلآباد تنها یک فهرست از بازداشتهای پراکنده نیست؛ بلکه تصویری از یک الگوی سرکوب سازمانیافته علیه زنان معترض است. بند «آرامش» با نامی آرام، در عمل به یکی از نمادهای فشار، انزوا، تهدید و فرسایش تدریجی زنان معترض در زندان وکیلآباد تبدیل شده است.