پروندههای زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایرا
پرونده شماره ۶ | شناسه پرونده: IRN-DP-1404-006 | آخرین بازبینی: ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ / ۱۷ اوت ۲۰۲۶
| زهرا شهباز طبری، زندانی سیاسی ۶۸ ساله محبوس در زندان لاکان رشت، در ۲۸ فروردین ۱۴۰۴، برابر با ۱۷ آوریل ۲۰۲۵، در منزل خود در رشت بازداشت شد. شعبه اول دادگاه انقلاب رشت او را به اتهام «بغی» به اعدام محکوم کرد و شعبه دوم نیز پس از رسیدگی مجدد حکم اعدام را تکرار کرد. محرومیت از وکیل منتخب، محاکمه بسیار کوتاه و گزارش فشار در بازجویی، نگرانی جدی درباره حق حیات و دادرسی عادلانه او ایجاد کرده است. |
اطلاعات کلیدی پرونده
| اطلاعات | عنوان |
| زهرا شهباز طبری | نام کامل |
| تاریخ دقیق نامشخص | تاریخ تولد |
| ۶۸ سال | سن |
| مهندس برق؛ کارشناسی ارشد انرژی پایدار، دانشگاه بوروس سوئد | شغل پیش از بازداشت |
| مادر دو فرزند؛ پسرش سروش سماک مقیم سوئد است | وضعیت خانوادگی |
| ۲۸ فروردین ۱۴۰۴ / ۱۷ آوریل ۲۰۲۵؛ منزل شخصی در رشت | تاریخ و محل دستگیری |
| بغی؛ با استناد به ارتباط ادعایی با سازمان مجاهدین خلق ایران | اتهامها |
| شعبه اول و دوم دادگاه انقلاب رشت | مرجع رسیدگی |
| احمد درویشگفتار؛ محمدعلی درویشگفتار | قاضی |
| وکیل تسخیری؛ بدون دسترسی مؤثر به وکیل منتخب | وکیل |
| اعدام؛ صدور مجدد پس از رسیدگی دوم | حکم |
| زندان لاکان رشت | محل نگهداری کنونی |
زمینه و پیشینه انسانی
زهرا شهباز طبری مهندس برق و مادر دو فرزند است. او در دانشگاه صنعتی اصفهان تحصیل کرده و کارشناسی ارشد انرژی پایدار را از دانشگاه بوروس سوئد دریافت کرده است. پسرش سروش سماک، ۳۵ ساله، در سوئد زندگی میکند. او پیشتر نیز در خرداد ۱۴۰۱ بازداشت و به ۱۸ ماه حبس محکوم شده بود.
بازداشت، محاکمه و صدور حکم
نیروهای امنیتی در ۱۷ آوریل ۲۰۲۵ بدون ارائه حکم قضایی زهرا طبری را در منزلش بازداشت کردند. او حدود یک ماه در سلول انفرادی بازجویی شد و، بنا بر اطلاعات موثق، برای اعتراف به عضویت در یک گروه مخالف و «برداشتن سلاح علیه حکومت» تحت فشار قرار گرفت؛ اتهاماتی که رد کرده است.
محاکمه نخست بهصورت ویدئوکنفرانس و در کمتر از ده دقیقه برگزار شد. او وکیل تسخیری را برای نخستین بار همان هنگام روی مانیتور دید و گفته است صدای او را نیز نشنیده است. شعبه اول دادگاه انقلاب رشت در ۳ آبان ۱۴۰۴، برابر با ۲۵ اکتبر ۲۰۲۵، او را به اتهام «بغی» به اعدام محکوم کرد. دو مورد اصلی مطرحشده علیه او یک تکه پارچه با شعار «زن، مقاومت، آزادی» و یک پیام صوتی منتشرنشده بود.
پس از ارجاع پرونده به شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت، جلسه رسیدگی مجدد در ۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، برابر با ۲۷ آوریل ۲۰۲۶، حدود نیم ساعت طول کشید. بنا بر اطلاعات موجود، محمدعلی درویشگفتار، قاضی پرونده، در میانه جلسه دادگاه را ترک کرد. شعبه دوم نیز حکم اعدام را مجدداً صادر کرد.
اظهارات زهرا شهباز طبری از زندان
زهرا طبری در پیامی از زندان گفته است: «تنها چیزی که به من نسبت دادند یک تکه پارچه هست و یک ویس، همین! هیچ چیز دیگری در پرونده من نیست.» درباره وکیل گفته است: «اصلاً من صدای این وکیل را نشنیدم.» او همچنین تأکید کرده است: «من هیچ جرمی مرتکب نشدم… شما صرفاً به خاطر عقیده هست که دارید من را مجازات میکنید» و حکم را «یک قتل قضایی و نه حکم قضایی» خوانده است.
واکنش و عملکرد حکومت
مقامهای قضایی اتهام «بغی» را مبنای حکم قرار داده و پرونده را به ارتباط ادعایی او با سازمان مجاهدین خلق ایران مرتبط دانستهاند. در زندان نیز گزارشهایی از فشار روانی، ایجاد مزاحمت و محرومیت از ملاقاتهای هفتگی وجود دارد. اطلاعاتی درباره تحقیق مستقل پیرامون فشارهای بازجویی ارائه نشده است.
واکنشهای بینالمللی
کارشناسان مستقل سازمان ملل خواستار توقف فوری اعدام شدهاند و تأکید کردهاند که در این پرونده هیچ قتل عمدی مطرح نیست. آنان هشدار دادهاند: «اجرای حکم اعدام زهرا طبری در چنین شرایطی مصداق اعدام خودسرانه خواهد بود.»
عفو بینالملل نیز خواستار لغو محکومیت و حکم اعدام شده و روند قضایی را «بهشدت ناعادلانه و ناقض اصول اولیه دادرسی منصفانه» توصیف کرده است.
بیش از ۴۰۰ زن برجسته جهان، از جمله چهار برنده جایزه نوبل و شماری از رؤسای جمهور و نخستوزیران سابق، نیز در فراخوانی عمومی خواستار آزادی فوری او شدند: «ما خواستار آزادی فوری زهرا هستیم.»
وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم
زهرا شهباز طبری همچنان در زندان لاکان رشت تحت حکم اعدام است. صدور مجدد حکم، محدودیت ارتباط با خانواده و نامشخص بودن مرحله بعدی رسیدگی، خطر اجرای حکم را جدی نگه داشته است.
تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه
حق حیات: ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی مجازات اعدام را به «جدیترین جرائم» محدود میکند. نبود اتهام قتل عمد در این پرونده، انطباق حکم با این معیار را بهشدت زیر سؤال میبرد.
حق محاکمه عادلانه: ماده ۱۴ میثاق دسترسی مؤثر به وکیل و فرصت کافی برای دفاع را تضمین میکند. محاکمه چنددقیقهای، نبود وکیل منتخب و نبود فرصت مؤثر دفاع، نگرانی جدی درباره اعتبار دادرسی ایجاد میکند.
ممنوعیت اعتراف اجباری: گزارش بازجویی طولانی در انفرادی و فشار برای اعتراف نیازمند تحقیق مستقل است و هرگونه اظهارات حاصل از اجبار باید از روند قضایی حذف شود.
جمعبندی
زهرا شهباز طبری پس از بازداشت بدون حکم، بازجویی در انفرادی و دادرسیهایی همراه با نقضهای گزارششده، همچنان با حکم اعدام روبهروست. توقف فوری اجرای حکم و تضمین دادرسی منصفانه ضروری است.
فراخوان اقدام فوری
از نهادهای سازمان ملل، دولتها و سازمانهای بینالمللی حقوق بشری درخواست میشود فوراً برای جلوگیری از اجرای حکم زهرا شهباز طبری اقدام کنند.
• توقف فوری اجرای حکم و اعلام رسمی وضعیت قضایی او به خانواده و وکیل.
• لغو حکم اعدام و اعلام شفاف وضعیت اعتراض یا فرجامخواهی.
• تضمین دسترسی فوری و محرمانه به وکیل منتخب و امکانات کافی دفاع.
• انتشار متن رأی، ادله و مبانی حقوقی حکم.
• تحقیق مستقل درباره فشارهای بازجویی و حذف اظهارات حاصل از اجبار.
• برگزاری رسیدگی مجدد در دادگاهی مستقل و بیطرف، بدون مجازات اعدام.
• تضمین تماس و ملاقات منظم با خانواده و حفاظت از او در برابر فشار و آزار در زندان.