چگونه جمهوری اسلامی در ایران برای حفظ خود کنوانسیون حقوق کودک را زیر پا می گذارد
موضوع «آموزش سلاح به نوجوانان دیشموک»، شهری در ایران، مربوط به یک برنامه نظامی با عنوان «جوانان مبارز» است که طبق گزارشها در شهرستان دیشموک برگزار شده و در آن کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال آموزش کار با سلاح، از جمله سلاحهای سنگین را دیدهاند. (دیشموک شهری است که در استان کهگیلویه و بویراحمد قرار دارد.)
این برنامه که به عنوان «جوانان مبارز» برگزار شده است، هدف اعلام شده آن «تقویت روحیه دفاع از کشور» است. در این طرح:
- به کودکان و نوجوانان آموزش اسلحهشناسی داده شده
- سلاحهای جنگی سنگین در اختیارشان قرار گرفته
- آموزشهای نظامی و شبهنظامی ارائه شده
مغایرت با پیماننامه حقوق کودک
ایران عضو پیماننامه حقوق کودک و امضا کننده آن است و طبق این پیمان:
- افراد زیر ۱۸ سال کودک محسوب میشوند
- بهکارگیری آنها در فعالیتهای نظامی ممنوع است
چنین آموزشی نشانگر:
- استفاده ابزاری از کودکان
- نقض حقوق کودک
- و نظامیسازی فضای آموزشی و تربیتی
گستردگی آموزش نظامی کودکان
ایران: آموزش نظامی به نوجوانان؛ طرح «جوانان مبارز» برای حفظ نظام
مقدمه: نقض کنوانسیون حقوق کودک در ایران در زیر سایهٔ نظامیسازی
چگونه جمهوری اسلامی در ایران برای حفظ خود، کنوانسیونهای بینالمللی و حقوق بنیادین کودکان را زیر پا میگذارد؟ گزارشهای نگرانکننده از نقض سیستماتیک حقوق کودک، این بار در ابعادی خطرناکتر نمایان شده است. موضوع «آموزش سلاح به نوجوانان دیشموک» (شهری در استان کهگیلویه و بویراحمد)، پرده از یک برنامه ساختاری به نام طرح «جوانان مبارز» برمیدارد. در این طرح، کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال تحت آموزش نظامی شدید، از جمله کار با سلاحهای جنگی سنگین قرار گرفتهاند؛ اقدامی که هدف اعلامشدهٔ آن «تقویت روحیه دفاع از کشور» نامیده میشود، اما در عمل، نقض صریح معاهداتی است که دولت ایران متعهد به اجرای آنهاست.
۱. ابعاد میدانی طرح «جوانان مبارز» در دیشموک
گزارشهای میدانی از شهرستان دیشموک نشان میدهند که این برنامه صرفاً یک دورهٔ تربیتی یا عقیدتی نبوده، بلکه یک پلتفرم کاملاً نظامیسازی شده است که در آن:
- به کودکان و نوجوانان آموزشهای فشردهٔ اسلحهشناسی داده شده است.
- سلاحهای جنگی سنگین و واقعی در اختیار افراد زیر سن قانونی قرار گرفته است.
- آموزشهای نظامی و شبهنظامی ساختاریافته به دانشآموزان ارائه شده است.
در سالهای اخیر برنامههایی مشابه با عنوانهایی مثل «نوجوان مبارز» یا «آموزش دفاعی» در نقاط مختلف کشور دیده شده است، اما گزارش دیشموک بهدلیل حضور کودکان کمسن و استفاده مستقیم از سلاحهای سنگین، در نوع خود برجسته و تکاندهنده است. این رویکرد آشکارا نشاندهنده استفاده ابزاری از کودکان، نقض حقوق کودک و نظامیسازی نظاممند فضای آموزشی و تربیتی در ایران است. طبق پیماننامه حقوق کودک که ایران نیز از امضاکنندگان آن است، افراد زیر ۱۸ سال کودک محسوب شده و بهکارگیری یا آمادهسازی آنها برای فعالیتهای نظامی و شبهنظامی مطلقاً ممنوع است.
۲. مستندات دکترین رسمی نظام: متن کامل گزارش خبرگزاری آنا
برای درک ابعاد سازمانی این پدیده، بررسی اظهارات مقامات رسمی حاکمیت ضرورت دارد. خبرگزاری آنا در تاریخ ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ در مقالهای با تیتر «مسلمی: نوجوانان، خط شکنان و کنشگران اصلی میدان دفاع از انقلاب هستند» دکترین پشت این آموزش نظامی را به طور رسمی تشریح کرده است. متن کامل این گزارش بدون تغییر به شرح زیر است:
«اولین نشست قرارگاه ملی «نوجوان مبارز» با حضور نمایندگان جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و تشکلهای دانشآموزی از جمله سازمان بسیج دانشآموزی، اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشآموزان و سازمان دانشآموزی از سراسر کشور برگزار شد. در این نشست سیاوش مسلمی به عنوان مسئول قرارگاه ملی نوجوان مبارز و دوستدار به عنوان دبیر این قرارگاه معرفی شدند.
سردار مسلمی با اشاره به شرایط حساس کنونی و تقابل همهجانبه با جبهه استکبار اظهار داشت: در شرایطی که رژیم صهیونیستی و آمریکای جنایتکار بیرحمانه به کشور ما تجاوز و تعدی کردهاند، نوجوانان ما میتوانند مهمترین کنشگران کف خیابان برای دفاع از انقلاب باشند.
مسئول قرارگاه ملی نوجوان مبارز در ادامه با گریز به حماسهآفرینیهای هشت سال دفاع مقدس، به نقش بیبدیل این قشر اشاره کرد و یادآور شد: در دوران دفاع مقدس، قریب به ۵۵۰ هزار دانشآموز با وجود سن کم و ممانعت از اعزام، با دست بردن در شناسنامههایشان راهی جبهههای نبرد شدند که تقدیم ۳۶ هزار شهید دانشآموز، گواه روشنی بر این عمق فداکاری است.
وی با تاکید بر استمرار این روحیه سلحشوری تصریح کرد: امروز نیز دقیقاً همان شرایط شور و شعور و همان آمادگی برای دفاع از وطن در بین جوانان و نوجوانان ما وجود دارد؛ لذا نوجوان نباید تنها یک نظارهگر باشد، بلکه باید بیش از پیش، خودش به یک کنشگر فعال انقلاب تبدیل شود….
مسئول قرارگاه ملی نوجوان مبارز برای تحقق این هدف، از راهاندازی شبکه گستردهای تحت عنوان «پاتوق نوجوان مبارز» خبر داد و گفت: باید پاتوقهای نوجوان مبارز در تمامی شهرهای کشور ایجاد شود. این پاتوقها در واقع تسهیلگر فعالیتهای نوجوانان کنشگر در میدان دفاع از انقلاب خواهند بود و در آنها کنشهای نوجوانپسند و جذاب برای این قشر برنامهریزی و اجرا میشود.
مسلمی با تشریح جزئیات طرحنامه این پاتوقها بیان کرد: هدف اصلی این طرح، تقویت حضور و کنشگری فعالانه نوجوانان در میادین و تجمعات مردمی است. مخاطب اصلی ما دانشآموزان مقطع متوسطه اول با اولویت دانشآموزان کلاس نهم و متوسطه دوم هستند. در فاز اول، این پاتوقها حداقل به مدت دو هفته و روزانه دستکم سه ساعت در میادین و معابر پرتردد شهرها برپا خواهند شد…
وی با تاکید بر لزوم استفاده از قالبهای خلاقانه، مشارکتی و مبتنی بر بازیوارسازی افزود: هر پاتوق شامل حداقل پنج غرفه متنوع خواهد بود. فضای این پاتوقها بستری برای راهاندازی گفتوگوهای آزاد، گعدههای نوجوانانه، آموزش مهارتهای مورد نیاز در دوران جنگ و ساماندهی نوجوانان جهت خدمترسانی در محلات است.
مسلمی به برخی از جذابترین اقدامات طراحی شده در این پاتوقها اشاره کرد و گفت: برنامهها باید دارای مؤلفههای هیجان، رقابت و حس پیشرفت باشند. از جمله این اقدامات میتوان به آموزش خبرنگاری و روایتگری، ثبتنام و آموزش برای اقدامات سایبری تهاجمی علیه رسانههای صهیونیستی، آموزش دیدهبانی و اطلاعات مردمی در محلات برای شناسایی عوامل نفوذی، رجزخوانی و میدانداری نوجوانان در تجمعات، ایجاد فضایی برای ارائه آثار هنری، و همچنین آموزش کار با اسلحه، مسابقات تیراندازی با تفنگ بادی و عکاسی حماسی اشاره کرد…
وی افزود: این قرارگاه با همافزایی جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی، سازمان دانش آموزی، اتحادیه انجمن های اسلامی دانش آموزان، بسیج، آموزش و پرورش، شهرداریها، بنیاد برکت و سایر نهادها پیش میرود. در بخش پشتیبانی پلتفرمی نیز از “سکوی نوجهان” برای حفظ تداوم ارتباط و آموزشهای رقابتی استفاده میشود. همچنین با هماهنگی برنامههای تلویزیونی فعالیتهای میدانی نوجوانان در شبکههای استانی و ملی ضریب رسانهای پیدا کرده و الگوسازی خواهد شد.
گفتنی است طبق برنامهریزیهای انجام شده، گامهای اجرایی این طرح با انتخاب متولیان محوری در هر استان آغاز شده و به زودی با فراخوان گسترده در سطح مدارس، شاهد آغاز به کار این پاتوقها در مراکز استانها و شهرستانهای دارای زیرساخت خواهیم بود.»
موخره و راهکارهای اجرایی-حقوقی (حقوق بشر در میدان عمل)
انتظار میرود که رویارویی با این سطح از نقض سیستماتیک پیماننامه حقوق کودک، از قالب صدور قطعنامههای نمادین و محکومیتهای بیانیهای فرارود و به فاز اقدامات اجرایی و مکانیسمهای حقوقی بینالمللی ارتقا یابد. پروژهٔ سازمانیافتهٔ حاکمیت در ایران تحت لوای قرارگاههای ملی و پاتوقهای شهری، فرآیندی علنی برای تبدیل مدارس به پادگان و تبدیل دانشآموزان به پیادهنظام شبهنظامی است.
برای توقف این ماشین جذب و آموزش نظامی کودکان، اقدامات زیر بر اساس معاهدات بینالمللی ضروری و قابل پیگیری است:
۱. فعالسازی مکانیسم گزارشدهی ویژه به کمیته حقوق کودک سازمان ملل (CRC): با توجه به اینکه ایران عضو این پیماننامه است، مستندات رسمی فوق (بهویژه اعترافات خبرگزاریهای دولتی مبنی بر هدفگیری دانشآموزان کلاس نهم به بالا و آموزشهای سایبری و تسلیحاتی) باید فوراً به عنوان سند نقض غرض و نقض پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک در مورد اشتراک کودکان در مناقشات مسلحانه (OPAC) به این کمیته ارجاع داده شود تا دولت ایران ملزم به پاسخگویی حقوقی گردد.
۲. ارجاع پرونده به گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران: مستندات ناظر بر استفاده ابزاری از کودکان زیر سن قانونی در دکترینهای امنیتی (مانند طرح جوانان مبارز)، باید به عنوان یکی از محورهای اصلی نقض حقوق بشر در گزارشهای دورهای شورای حقوق بشر ثبت شده و حاکمیت را تحت فشارهای نظارتی مستقیم قرار دهد.
۳. پاسخگو کردن نهادهای پشتیبان از طریق اهرمهای مالی بینالمللی: بر اساس متن گزارش رسمی، نهادهایی چون «بنیاد برکت»، «شهرداریها» و ساختارهای واسطهای پلتفرمی (مانند سکوی نوجهان) بازوهای مالی و لجستیکی این نظامیسازی هستند. نهادهای بینالمللی و سازمانهای غیردولتی (NGOs) باید زنجیره تامین مالی این برنامهها را ردیابی کرده و بانیان آن را به اتهام نقض حقوق بنیادین کودک تحت پیگردهای حقوقی و تحریمهای هدفمند صنفمحور قرار دهند.
۴. مستندسازی مستقل حقوقی جهت حسابرسی آتی: ثبت اسامی مسئولان ارشد این قرارگاهها (مانند سیاوش مسلمی و دیگر فرماندهان قرارگاههای استانی) به عنوان عاملان مستقیم «سربازگیری و آموزش نظامی کودکان»، پتانسیل حقوقی بالایی را برای تعقیب قضایی در محاکم بینالمللی بر مبنای صلاحیت قضایی جهانی (Universal Jurisdiction) در آینده فراهم میسازد.
فضای آموزشی باید حریمی امن برای رشد، آگاهی و صلح باشد؛ بدل کردن کلاسهای درس و معابر عمومی به پاتوقهای نظامی، نهتنها آیندهٔ کودکان را به مخاطره میاندازد، بلکه نقض آشکار تعهدات بینالمللی حاکمیت است که نیازمند یک پاسخ عملی، هماهنگ و قاطع از سوی جامعه جهانی است.