پرونده‌های زندانیان سیاسی محکوم به اعدام در ایران

پرونده شماره ۲۰  |  شناسه پرونده: IRN-DP-1404-020  |  آخرین بازبینی: ۲۱ آبان ۱۴۰۵

اطلاعات کلیدی پرونده

زمینه و پیشینه انسانی

آرمان معرفتی اهل سقز در استان کردستان و پیش از بازداشت ساکن تهران بود. در گزارش موجود، سن او حدود ۳۸ سال اعلام شده است. درباره شغل، تحصیلات و وضعیت خانوادگی او اطلاعات مستندی ارائه نشده است.

بازداشت، محاکمه و صدور حکم

آرمان معرفتی در جریان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ در تهران بازداشت شد. پس از مدتی نگهداری در زندان تهران بزرگ، به زندان قزلحصار کرج منتقل شد. تاریخ دقیق بازداشت، شرایط بازجویی و وضعیت دسترسی او به وکیل در اطلاعات موجود مشخص نیست.

پرونده او در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی رسیدگی شد. بنا بر گزارش منتشرشده، نماینده دادستان ابتدا اتهام «اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت داخلی کشور از طریق حضور در اعتراضات» را مطرح کرد؛ اما دادگاه در جریان رسیدگی با استناد به ماده ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری، عنوان اتهام را تغییر داد. اتهام‌های بعدیِ منتسب شامل مشارکت در اقدامات عملیاتی علیه امنیت کشور، ورود به اماکن مذهبی با قصد تخریب، مشارکت در آتش‌زدن مسجد و حوزه علمیه و واردکردن خسارت بود. این ادعاهای قضایی در اطلاعات موجود به‌طور مستقل احراز نشده‌اند.

معرفتی با مهرداد محمدی‌نیا و اشکان مالکی هم‌پرونده بود. طبق گزارش ارسالی، حکم اعدام دو هم‌پرونده‌ای او پیش‌تر اجرا شده است؛ تاریخ و جزئیات اجرای احکام در اطلاعات موجود نیامده است. حکم اعدام معرفتی در شعبه ۱۵ صادر شد و بنا بر گزارش ۱۱ آبان ۱۴۰۵ در دیوان عالی کشور تأیید شده است.

واکنش و عملکرد حکومت

اقدام‌های گزارش‌شده نهادهای قضایی شامل صدور حکم اعدام، تغییر عنوان اتهامی در جریان دادگاه و تأیید حکم در دیوان عالی کشور است. متن دادنامه، دلایل قضایی، جزئیات رسیدگی فرجامی و توضیح رسمی درباره رعایت حقوق دفاعی در اطلاعات موجود ارائه نشده است. وضعیت درخواست احتمالی اعاده دادرسی نیز روشن نیست.

وضعیت کنونی و خطر اجرای حکم

بر پایه آخرین گزارش ارائه‌شده، معرفتی در واحد ۳، سالن ۳۷ زندان قزلحصار کرج نگهداری می‌شود. تأیید حکم در دیوان عالی، خطر ورود پرونده به مرحله اجرای مجازات را تشدید می‌کند، هرچند تاریخ اجرای حکم اعلام نشده است. درباره تماس با خانواده، ملاقات، وضعیت پزشکی و دسترسی محرمانه به وکیل اطلاعات کافی موجود نیست.

تحلیل حقوق بشری و دادرسی عادلانه

حق حیات: ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی اعمال مجازات اعدام را در کشورهایی که آن را لغو نکرده‌اند، به «جدی‌ترین جرایم» محدود می‌کند. در شرح اتهام‌های منتشرشده علیه معرفتی، قتل عمدی ذکر نشده است. با توجه به تفسیر کمیته حقوق بشر سازمان ملل از این معیار، انطباق حکم اعدام با ماده ۶ نیازمند بررسی جدی است.

حق محاکمه عادلانه: تغییر عنوان اتهامی به‌خودی‌خود نقض دادرسی عادلانه را ثابت نمی‌کند، اما باید بررسی شود آیا اتهام جدید به‌موقع و روشن به متهم ابلاغ شده و فرصت و امکانات واقعی دفاع و دسترسی مؤثر به وکیل فراهم بوده است. ماده ۱۴ میثاق چنین تضمین‌هایی را مقرر می‌کند.

شفافیت قضایی: نبود اطلاعات درباره رأی، ادله و روند رسیدگی امکان ارزیابی مستقل رعایت این تضمین‌ها را محدود کرده است. درباره شکنجه یا اعتراف اجباری در داده‌های ارائه‌شده شواهد مشخصی وجود ندارد و نمی‌توان وقوع آن را نتیجه گرفت.

جمع‌بندی

با تأیید گزارش‌شده حکم اعدام آرمان معرفتی و در شرایطی که دو هم‌پرونده‌ای او اعدام شده‌اند، روشن‌شدن فوری وضعیت قضایی، تضمین حقوق دفاعی و جلوگیری از هرگونه اجرای حکم ضروری است. اطلاعات موجود تاریخ مشخصی برای اجرای حکم نشان نمی‌دهد.

فراخوان اقدام فوری

از نهادهای سازمان ملل متحد، دولت‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری درخواست می‌شود برای حفاظت از حق حیات آرمان معرفتی و جلوگیری از اجرای حکم اعدام اقدام کنند.

• توقف فوری هرگونه اقدام برای اجرای حکم و اعلام رسمی وضعیت قضایی.

• لغو حکم اعدام و شفاف‌سازی وضعیت فرجام‌خواهی و اعاده دادرسی احتمالی.

• تضمین دسترسی فوری و محرمانه به وکیل منتخب و امکانات کافی دفاع.

• انتشار متن رأی، ادله و مبانی حقوقی حکم در صورت عدم دسترسی عمومی.

• بررسی مستقل رعایت حقوق دفاعی و چگونگی تغییر عنوان اتهامی در دادگاه.

• برگزاری هرگونه رسیدگی مجدد در دادگاهی مستقل و بی‌طرف، بدون توسل به مجازات اعدام.

• تضمین تماس و ملاقات منظم با خانواده و مراقبت پزشکی مورد نیاز.