پرونده شهری شماره ۴ – تیراندازی مستقیم، کشتار ۴۸ ساعته و سرکوب امنیتی پس از قیام
۱. تمرکز مرگ در بازهای ۴۸ ساعته
در استان کرمانشاه، بیشترین موارد جانباختگی در فاصله دو روز ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ ثبت شده است؛ بازهای کمتر از ۴۸ ساعت که در آن، در چندین محله شهری به طور همزمان تیراندازی گزارش شده است.
شهرک معلم، درهدرژ، صابونی، بلوار طاقبستان، دولتآباد، جعفرآباد و الهیه تنها بخشی از نقاطی هستند که در آنها شلیک مستقیم به سوی معترضان گزارش شده است.
تمرکز بالای جانباختگان در این بازه کوتاه زمانی و در این گستره جغرافیایی، نشاندهنده استفاده هماهنگ و همزمان از سلاح گرم در سطح شهر است؛ نه یک درگیری محدود یا پراکنده.
یک شاهد میگوید:
«از فاصله نزدیک شلیک میکردند. این تیراندازی برای متفرق کردن نبود.»
۲. الگوی شلیک به بالاتنه؛ استفاده مرگبار از زور
بر اساس اطلاعات مربوط به نحوه جانباختن شماری از قربانیان، اصابت گلوله به سر، قفسه سینه و شکم گزارش شده است.
در میان جانباختگان، کودک، نوجوانان ۱۷ ساله، زنان، یک کادر درمان، معلم، ورزشکار و دانشجو دیده میشود. این ترکیب نشان میدهد که استفاده از نیروی مرگبار بدون تفکیک میان افراد مسلح و غیرمسلح صورت گرفته است.
یکی از شاهدان اظهار میکند:
«کسی سلاح نداشت. اما تیرها مستقیم به بدن میخورد.»
در برخی موارد، قربانیان در حال عبور یا انجام کار روزمره بودهاند. این امر، در صورت بررسی مستقل، میتواند نشاندهنده عدم تناسب در استفاده از زور باشد.
۳. روایت رسمی؛ «برخورد قاطع با اغتشاشگران»
در روزهای پس از اعتراضات، مقامات امنیتی و قضایی استان کرمانشاه از «برخورد قاطع با عوامل اغتشاش» و «بازداشت لیدرهای میدانی» خبر دادند.
دادستان کرمانشاه اعلام کرد با بازداشتشدگان «بدون مماشات» برخورد خواهد شد و اداره اطلاعات استان نیز از شناسایی و دستگیری عناصر اصلی ناآرامیها سخن گفت.
با این حال، هیچیک از مقامات استانی درباره تعداد کشتهشدگان، علت مرگ آنان یا نحوه استفاده از سلاح گرم توضیحی منتشر نکردند.
در حالی که روایت رسمی بر «مقابله با اغتشاشگران» تأکید دارد، فهرست جانباختگان شامل افراد غیرمسلح، نوجوانان و شهروندانی است که در فعالیتهای روزمره حضور داشتهاند.
۴. آغاز تیراندازی پیش از اوج قیام
موارد ثبتشده در ۱۳ و ۱۴ دی در محله جعفرآباد نشان میدهد که استفاده از سلاح گرم پیش از اوج اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی آغاز شده بود. دو نوجوان ۱۷ ساله در ۱۳ دی جانباختهاند و یک جوان دیگر پس از زخمیشدن، روز بعد در بیمارستان جان باخته است.
این امر نشان میدهد که استفاده از نیروی مرگبار صرفاً واکنشی آنی به تشدید درگیریها نبوده است.
۵. قطع اینترنت؛ محدودسازی انتقال شواهد
همزمان با اوج تیراندازی، گزارشهایی از قطع یا اختلال شدید اینترنت در استان کرمانشاه منتشر شد. این اقدام مانع انتقال گسترده تصاویر و مستندات مربوط به وقایع شد.
یک شاهد میگوید:
«وقتی اینترنت قطع شد، دیگر هیچکس نتوانست چیزی منتشر کند.»
قطع ارتباطات در همزمانی با تیراندازی گسترده، نگرانیها درباره پنهانسازی شواهد را افزایش داده است.
۶. مرحله دوم سرکوب؛ انتقال از خیابان به منازل
پس از فروکش کردن تجمعات خیابانی، بازداشتهای گسترده در سطح استان آغاز شد. گزارشها از یورش شبانه به منازل، بازداشتهای خودسرانه و انتقال افراد به مکانهای نامعلوم حکایت دارد.
این تغییر الگو، نشاندهنده انتقال سرکوب از میدان عمومی به فضای خصوصی و امنیتیسازی گسترده پس از اعتراضات است.
یک منبع محلی میگوید:
«بعد از دو روز تیراندازی، شبها شروع کردند به بردن آدمها از خانهها»
۷. فشار بر خانوادهها و کنترل روایت
برخی خانوادههای جانباختگان از محدودسازی مراسم و تهدید برای سکوت خبر دادهاند.
یکی از منابع میگوید:
«گفتند درباره نحوه کشته شدن صحبت نکنید.»
چنین الگوهایی میتواند نشاندهنده تلاش برای کنترل روایت عمومی و جلوگیری از انتشار جزئیات باشد.
ارزیابی حقوقی؛ انطباق احتمالی با چارچوب جنایت علیه بشریت
بر اساس حقوق بینالملل کیفری، بهویژه ماده ۷ اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی، جنایت علیه بشریت زمانی محقق میشود که اعمالی نظیر قتل، ناپدیدسازی قهری، حبس یا سایر محرومیتهای شدید از آزادی، شکنجه یا سایر رفتارهای غیرانسانی، در قالب «حملهای گسترده یا سیستماتیک علیه جمعیت غیرنظامی» و با آگاهی از آن حمله ارتکاب یابد.
در پرونده استان کرمانشاه، عناصر زیر قابل توجه است:
۱. حمله علیه جمعیت غیرنظامی
فهرست جانباختگان شامل کودک، نوجوانان، زنان، کادر درمان، معلم، ورزشکار و شهروندان غیرمسلح است. هیچ شواهد عمومی از مسلح بودن این افراد در زمان جانباختن ارائه نشده است. این ترکیب، دلالت بر هدف قرار گرفتن جمعیت غیرنظامی دارد.
۲. گستردگی و تمرکز زمانی
تمرکز بالای جانباختگان در بازهای کمتر از ۴۸ ساعت و در چندین نقطه شهری، نشاندهنده استفاده همزمان و گسترده از نیروی مرگبار است. چنین الگویی فراتر از یک حادثه منفرد یا واکنش پراکنده به درگیری موضعی است.
۳. سیستماتیک بودن الگو
پس از تیراندازیهای ۱۸ و ۱۹ دی، بازداشتهای گسترده و یورشهای شبانه آغاز شد. این انتقال مرحلهای از سرکوب خیابانی به بازداشتهای سازمانیافته، میتواند نشاندهنده وجود یک الگوی هماهنگ باشد.
۴. آگاهی و موضع رسمی
مقامات استان کرمانشاه بهصورت رسمی از «برخورد قاطع» و «بازداشت لیدرهای میدانی» سخن گفتهاند. اگرچه جزئیات استفاده از سلاح گرم منتشر نشده است، اما اذعان به عملیات گسترده امنیتی در همان بازه زمانی، عنصر آگاهی از حمله را تقویت میکند.
۵. فشار بر خانوادهها و محدودسازی اطلاعرسانی
گزارشهای مربوط به تهدید خانوادهها، محدودسازی مراسم و قطع اینترنت همزمان با اوج تیراندازی، میتواند در چارچوب تلاش برای کنترل پیامدهای یک عملیات گسترده ارزیابی شود.
نتیجهگیری حقوقی
مجموعه این عناصر شامل قتلهای متعدد در بازه زمانی کوتاه، استفاده گسترده از سلاح گرم علیه افراد غیرمسلح، بازداشتهای سازمانیافته پس از اعتراضات و فشار بر خانوادهها؛ در صورت احراز در تحقیقات مستقل و بیطرفانه، میتواند در چارچوب «حمله گسترده یا سیستماتیک علیه جمعیت غیرنظامی» مورد بررسی قرار گیرد.
تعیین نهایی وصف حقوقی این وقایع مستلزم:
- دسترسی کامل به اسناد پزشکی قانونی
- بررسی دستورات عملیاتی و زنجیره فرماندهی
- مصاحبه امن با شاهدان و بازداشتشدگان
- و ارزیابی الگوی مشابه در سایر استانها
است.
درخواست از هیئت حقیقتیاب
با توجه به انطباق احتمالی عناصر فوق با چارچوب حقوق بینالملل کیفری، ضروری است:
- نقش و مسئولیت مقامات استانی و نیروهای عملیاتی در صدور و اجرای دستور استفاده از سلاح گرم بررسی شود؛
- زنجیره فرماندهی و سطح آگاهی مقامات بالادستی روشن گردد؛
- موارد احتمالی ناپدیدسازی قهری و بازداشتهای خودسرانه مستندسازی شود؛
- و از حفظ و جمعآوری فوری شواهد اطمینان حاصل شود.
ضمیمه :
اسامی جانباختگان تأییدشده استان کرمانشاه
فهرست کامل اسامی جانباختگان شناساییشده در شهر کرمانشاه و شهرستانهای تابعه، تا تاریخ ۲۵ بهمن ۱۴۰۴، در آنکس زیر ارائه شده است.
شهر کرمانشاه (۴۹ نفر)
- غلامحسین احدی
- سید آرمان موسوی
- ایرج فیضی
- سینا رسولیزاده
- شهلا کاکایی
- حمیدرضا یوسفی
- ابوالفضل قلعهگری
- امید شجاعیان
- فرهاد چراغیزاد
- نازنین صالحی
- ماهان رستمی
- حسن نوری
- محمدامین سلامی
- ارشان قاسمی
- امیرعلی عباسیفر
- آزاد الهی
- رضا رسایی
- سهیل خزایی
- سینا ملکی
- عبدالرضا عزیزی
- علی طاهری
- محسن رضایی
- مسعود رضایی
- مهران حاجی علیانی
- میثم رزمی
- میلاد فیضی نامیوندی
- مجرد رشیدی
- ملیکا دستیاب (شاهمرادی)
- الهام زینالی
- طیبه رضایی
- سامان نظری
- سامان فتاحی
- سجاد فیضی
- عرفان جامه شورانی
- نوید صالحی
- بیات سبحانی
- یاسین میرزایی قلعه زنجیری
- کیوان رضایی
- کامران اکبری
- امیرمحمد اربابپوری
- تیام (محمدرضا) کیانیمنش
- ابراهیم یوسفی
- فرهاد بالش زر
- محمدمهدی بدری
- حسان فلاحی
- محمد جعفری
- رضا قنبری
- رسول کدیوریان
- رضا کدیوریان
اسلامآباد غرب (۶ نفر)
- دکتر سجاد کیانی
- رضا درویشی
- مسعود سهامی
- میلاد فرخی
- نوید میرزایی
- جابر عبدی
هرسین (۱ نفر)
- علی عزیزی جعفرآبادی
مجموع جانباختگان تأییدشده در استان کرمانشاه: ۵۶ نفر
اهالی استان کرمانشاه که در شهرهای دیگر جانباختهاند
- روبینا امینیان – اهل نودشه (پاوه، استان کرمانشاه)؛ جانباخته در جریان اعتراضات تهران.
- حسنعلی نوروزی سامله – اهل کرمانشاه؛ جانباخته بر اثر شلیک در اعتراضات مشهد.
