خلاصه فوری
- وضعیت اضطراری: کوروش برنجانی، جوان ۲۳ ساله اهل اصفهان و دارای اصالت لُر، در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۴۰۵ بار دیگر بازداشت و به زندان دستگرد اصفهان منتقل شد. وی در بازداشت قبلی خود در دیماه ۱۴۰۴، تحت شکنجه شدید قرار گرفته و هنگام آزادی با وثیقهای سنگین، دارای آثار متعدد شکنجه از جمله کشیده شدن ناخنها، شکستگی دنده و زخمهای عمیق شلاق بود.
- وضعیت فعلی: از زمان بازداشت مجدد—که بنا بر گزارشها صرفاً به دلیل ابراز حمایت از علیرضا سپاهی، زندانی محکوم به اعدام صورت گرفته—برنجانی در شرایط بیخبری کامل (Incommunicado Detention) نگهداری میشود و هیچگونه تماسی با خانواده، دسترسی به وکیل یا اطلاعات روشنی از وضعیت جسمانی خود نداشته است. با توجه به تهدیدهای نگرانکننده مأموران مبنی بر اینکه «وقتش تمام شده است»، برگزاری قریبالوقوع جلسه دادگاه خطری جدی و فوری علیه جان و سلامت او محسوب میشود.
- اقدام مورد نیاز: مداخله فوری گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران، گروه کاری بازداشتهای خودسرانه و گزارشگر ویژه شکنجه برای پایان دادن به نگهداری در شرایط بیخبری، تضمین دسترسی به خدمات درمانی و دفاع حقوقی، و حفاظت از امنیت جانی او در چارچوب سازوکارهای پاسخگویی بینالمللی ضروری است.
پیشینه و زمینه بازداشت مجدد
کوروش برنجانی، متولد ۱۸ فروردین ۱۳۸۲، ساکن اصفهان، پیشتر در جریان اعتراضات و فضای امنیتی پس از دیماه ۱۴۰۴ بازداشت شده بود. او تا ۲۵ اسفندماه ۱۴۰۴ در بازداشت به سر برد و سپس با قرار وثیقهای سنگین و همراه با پابند الکترونیکی آزاد شد. هنگام آزادی آثار شکنجه شدید از جمله «کشیده شدن ناخنهای دست و پا، شکستگی دنده و زخمهای عمیق شلاق بر کمر و کف پا» در وی مشاهده شده بود.
صبح روز سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵، کوروش برنجانی بار دیگر در مقابل منزل خود بازداشت و به زندان دستگرد اصفهان منتقل شد. علت این بازداشت مجدد، حمایت از علیرضا سپاهی عنوان شده است—از معترضان محکوم به اعدام در پرونده «میدان علیخانی اصفهان» که در ۶ مرداد ۱۴۰۵ هنگام انتقال پای چوبه دار دچار سکته قلبی و به بیمارستان منتقل شده بود.
بازداشت مجدد و نگرانیهای تازه
صبح روز سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵، کوروش برنجانی بار دیگر در مقابل منزل خود بازداشت و به زندان دستگرد اصفهان منتقل شد.
بر اساس اطلاعات موجود، از زمان بازداشت مجدد:
- هیچ تماس تلفنی با خانواده برقرار نشده است؛
- محل دقیق نگهداری و وضعیت جسمی او روشن نیست؛
- اطلاعاتی درباره دسترسی وی به وکیل منتشر نشده است؛
- خانواده در بیخبری کامل به سر میبرند.
همچنین گزارش شده است که جلسه دادگاه او در روزهای پیش رو برگزار خواهد شد.
در کنار این موارد، گزارشهایی نیز وجود دارد که مأموران پیشتر به او یا نزدیکانش گفته بودند «وقتش تمام شده است»؛ موضوعی که نگرانی نسبت به امنیت جانی او را افزایش داده است.
نگرانیهای حقوق بشری
بر اساس اطلاعات موجود، پرونده کوروش برنجانی چند نگرانی جدی حقوق بشری را مطرح میکند:
بازداشت خودسرانه
اگر بازداشت مجدد او صرفاً در ارتباط با حمایت از یک زندانی دیگر صورت گرفته باشد، این امر میتواند با حق آزادی بیان و ابراز عقیده در تعارض قرار گیرد.
خطر شکنجه و بدرفتاری
گزارشات مربوط به شکنجه شدید در بازداشت قبلی، در کنار بازداشت مجدد و قطع ارتباط او با خانواده، نگرانیهای جدی درباره احتمال تداوم بدرفتاری، شکنجه یا رفتار غیرانسانی ایجاد میکند.
نگهداری در بیخبری
عدم دسترسی خانواده به اطلاعات مربوط به وضعیت و محل نگهداری وی از مصادیق نگرانکننده بازداشت در شرایط بیخبری (Incommunicado Detention) محسوب میشود.
حق دادرسی عادلانه
در شرایطی که اطلاعات روشنی درباره دسترسی به وکیل، امکان دفاع مؤثر و وضعیت پرونده در دست نیست، نگرانیهای جدی نسبت به رعایت استانداردهای دادرسی عادلانه مطرح میشود.
تحلیل حقوقی
اطلاعات موجود نگرانیهایی را درباره نقض تعهدات جمهوری اسلامی ایران ذیل موارد زیر ایجاد میکند:
- ماده ۷ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی (ICCPR): منع شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز.
- ماده ۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: منع بازداشت خودسرانه و حق آگاهی از دلایل بازداشت.
- ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی: حق دسترسی به وکیل و برخورداری از دادرسی عادلانه.
- قواعد نلسون ماندلا: بهویژه در زمینه رفتار با افراد محروم از آزادی، دسترسی به خانواده، دسترسی به خدمات درمانی و منع بدرفتاری.
نتیجهگیری
پرونده کوروش برنجانی فراتر از یک مورد بازداشت عادی است. گزارشات مربوط به شکنجه شدید در بازداشت قبلی، بازداشت مجدد، قطع کامل ارتباط با خانواده، نبود اطلاعات شفاف درباره وضعیت حقوقی وی و نگرانی از خطرات احتمالی پیش از برگزاری دادگاه، این پرونده را به یک مورد فوری حقوق بشری تبدیل کرده است.
با توجه به سابقه گزارششده رفتار با او و نبود هرگونه امکان نظارت مستقل بر وضعیت فعلیاش، اقدام فوری سازوکارهای بینالمللی برای روشن شدن وضعیت او ضروری است.
درخواستهای فوری
- از گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران درخواست میشود فوراً درباره وضعیت کوروش برنجانی از مقامات جمهوری اسلامی ایران توضیح خواسته و وضعیت سلامت، محل نگهداری و دلایل بازداشت وی را پیگیری کند.
- از گروه کاری بازداشتهای خودسرانه درخواست میشود مشروعیت بازداشت مجدد کوروش برنجانی و شرایط نگهداری وی را بررسی کند.
- از گزارشگر ویژه شکنجه و سایر رفتارها یا مجازاتهای ظالمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز درخواست میشود گزارشات مربوط به شکنجه شدید در بازداشت قبلی و خطر تکرار این رفتارها را مورد توجه فوری قرار دهد.
- از کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل درخواست میشود این پرونده را در چارچوب سازوکارهای مستندسازی و پایش وضعیت حقوق بشر در ایران ثبت و پیگیری کند.
- از گزارشگران ویژه ذیربط سازمان ملل درخواست میشود پرونده کوروش برنجانی را در اولویت اقدامات فوری خود قرار داده و با ثبت و مستندسازی این پرونده در سازوکارهای نظارتی و پاسخگویی سازمان ملل، از ایجاد هرگونه آسیب جبرانناپذیر به جان و سلامت وی جلوگیری کنند.
- از نهادهای بینالمللی حقوق بشر و تشکلهای حقوقی مستقل درخواست میشود وضعیت این پرونده را تحت نظارت مستمر قرار داده و نسبت به هرگونه خطر متوجه جان یا سلامت کوروش برنجانی واکنش فوری نشان دهند.
یک نکته کوچک قبل از ترجمه انگلیسی: در بخش ابتدایی متن فارسی، جمله مربوط به بازداشت صبح سهشنبه و علت آن دو بار تکرار شده بود و یادداشت خواننده هم هنوز در متن حضور داشت. برای اینکه نسخه ترجمه انگلیسی کاملاً یکدست، بدون تکرار و متناسب با استانداردهای گزارشنویسی سازمان ملل باشد، این تکرارها در ترجمه اصلاح و یکپارچه شدند