رویترز: اعدام دو زندانی در ارتباط با مجاهدین؛ شش اعدام در چند روز نگرانیها را تشدید کرده است
خبرگزاری رویترز گزارش داد که رژیم ایران روز شنبه دو زندانی را در ارتباط با سازمان مجاهدین خلق و اتهامات امنیتی اعدام کرده است. این گزارش در حالی منتشر شد که بامداد شنبه ۱۵ فروردینماه ۱۴۰۵، وحید بنیعامریان و ابوالحسن منتظر در زندان قزلحصار کرج اعدام شدند؛ اعدامهایی که در ادامه اجرای احکام چهار زندانی سیاسی دیگر در همین پرونده طی روزهای پیشین صورت گرفته و شمار اعدامها را در فاصلهای کوتاه به شش نفر رسانده است.
شرح واقعه
بامداد شنبه ۱۵ فروردینماه ۱۴۰۵، وحید بنیعامریان و ابوالحسن منتظر در زندان قزلحصار کرج اعدام شدند. این اعدامها در ادامه اجرای احکام در یک پرونده مشترک صورت گرفت.
در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین، چهار زندانی سیاسی دیگر شامل محمد تقوی، اکبر دانشورکار، بابک علیپور و پویا قبادی نیز در همین زندان اعدام شده بودند. اجرای شش حکم اعدام در فاصله زمانی کوتاه و در چارچوب یک پرونده مشترک، نگرانیها درباره وجود یک الگوی مشخص در اجرای اعدامها را افزایش داده است.
وحید بنیعامریان که بود؟
وحید بنیعامریان، ۳۳ ساله و اهل سنقر، از نخبگان دانشگاهی در حوزه فیزیک و فارغالتحصیل دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و دارای مدرک کارشناسی ارشد مدیریت بود. او در اول دیماه ۱۴۰۲ توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به بند ۲۰۹ زندان اوین منتقل شد.
در طول دوران بازداشت، تحت شکنجه و بازجویی قرار گرفت و گزارشها حاکی از اعمال فشار برای اخذ اعتراف از او است. شدت این فشارها بهگونهای بود که هنگام انتقال به بند عمومی، از او نامهای اخذ شد که در آن ذکر شده بود این شکنجهها پیش از ورود به بند عمومی انجام شده است.
او پیش از این نیز سابقه بازداشت و محکومیت داشت و در سالهای گذشته به اتهامهای امنیتی به حبس و تبعید محکوم شده بود. همچنین گزارشهایی از مشکلات جسمی و محدودیت در دسترسی به خدمات درمانی در دوران بازداشت او منتشر شده است.
ابوالحسن منتظر که بود؟
ابوالحسن منتظر، ۶۶ ساله و اهل تهران، از زندانیان سیاسی باسابقه بود که از پیش و پس از انقلاب بارها بازداشت و زندانی شده و سالهای طولانی از عمر خود را در زندان گذرانده بود. او دارای مدرک لیسانس معماری، متأهل و دارای دو فرزند بود.
او در سالهای اخیر بهدلیل شرایط زندان و فشارهای وارده دچار بیماریهای متعدد از جمله بیماری قلبی شده و تحت عمل جراحی قلب باز قرار گرفته بود. با این حال، بهدلیل عدم رسیدگیهای پزشکی پس از عمل، وضعیت جسمی او بهبود نیافت و نیاز به درمانهای تکمیلی داشت.
گزارشها همچنین از ابتلای او به بیماریهایی مانند دیابت، مشکلات کلیوی و پوستی حکایت دارد. با وجود این شرایط، او از دسترسی به مراقبتهای پزشکی کافی محروم مانده بود و حتی در یک مورد، پس از انتقال به بیمارستان، به تخت زنجیر شد و ناچار شد درمان را نیمهتمام رها کرده و به زندان بازگردد.
ادامه جزئیات؛ انتقال به انفرادی و اجرای مرحلهای احکام
پیش از اجرای اعدامها، گزارشهایی از انتقال دستکم ۲۲ زندانی سیاسی از واحد ۴ زندان قزلحصار به مکان نامعلوم منتشر شد. در میان آنان، زندانیان محکوم به اعدام نیز حضور داشتند. پس از مدتی بیخبری، مشخص شد که برخی از این زندانیان از جمله بنیعامریان و منتظر به سلولهای انفرادی منتقل شدهاند.
انتقال به انفرادی، که در بسیاری از موارد مقدمه اجرای حکم اعدام است، در این پرونده نیز با فاصلهای کوتاه به اجرای احکام انجامید و اعدامها بهصورت مرحلهای طی چند روز انجام شد.
روند قضایی
این زندانیان در دیماه ۱۴۰۲ بازداشت و به اتهام «بغی» محاکمه شدند. حکم اعدام آنان در ابتدا توسط دیوان عالی کشور نقض شد، اما در ادامه، همان حکم در شعبه ۲۶ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ایمان افشاری مجدداً صادر و اجرا شد؛ موضوعی که نگرانیهای جدی درباره روند رسیدگی قضایی را مطرح کرده است.
واکنشها
در کنار گزارش خبرگزاریهای بینالمللی، سازمان عفو بینالملل نیز نسبت به موج جدید اعدامها در ایران هشدار داده است.
این سازمان اعلام کرد که پس از اعدام چهار زندانی در مدت ۲۴ ساعت، دستکم هفت زندانی دیگر در زندان قزلحصار با خطر قریبالوقوع اعدام مواجه هستند. در این بیانیه بهطور مشخص از وحید بنیعامریان، ابوالحسن منتظر، محمدامین بیگلری، علی فهیم، ابوالفضل صالحی سیاوشانی، امیرحسین حاتمی و شاهین واحدپرست کولو نام برده شده است.
دیانا الطحاوی، معاون مدیر منطقهای عفو بینالملل در امور خاورمیانه و شمال آفریقا، تأکید کرد که مقامات باید فوراً هرگونه برنامه برای اجرای احکام اعدام را متوقف کنند. او هشدار داد که ادامه اعدامها حتی در شرایط جنگ و بمباران نیز نشاندهنده استفاده از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای برخورد با مخالفان است.
بر اساس این بیانیه، در بازهای ۲۴ ساعته، چهار زندانی شامل اکبر (شاهرخ) دانشورکار، محمد تقوی سنگدهی، بابک علیپور و پویا قبادی بهصورت مخفیانه اعدام شدهاند. این اعدامها بدون اطلاع قبلی به زندانیان، خانوادهها و وکلای آنان انجام شده و به آنان اجازه خداحافظی نهایی داده نشده است. همچنین گزارش شده که در برخی موارد، اجساد اعدامشدگان به خانوادهها تحویل داده نشده است.
عفو بینالملل این موارد را مصداق «اعدامهای مخفیانه و خودسرانه» دانسته و نسبت به تداوم این روند هشدار داده است.
همزمان، مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، پیش از اجرای این احکام نسبت به خطر اعدام این زندانیان هشدار داده بود. او اعلام کرد که در شرایط جنگ و همزمان با قطع اینترنت در ایران، همچنان گزارشهایی از اجرای احکام اعدام دریافت میکند.
وی تأکید کرد که قطع مداوم اینترنت، نظارت مستقل بر وضعیت زندانیان و روند اجرای احکام را بهشدت دشوار کرده و نسبت به خطر اجرای اعدامهای بیشتر هشدار داد. او همچنین از مقامهای مسئول خواست که فوراً تمامی اعدامها را متوقف کرده و امکان دسترسی خانوادهها به زندانیان را فراهم کنند.
تحلیل حقوقی
در این پرونده، نشانههای متعددی از نقض دادرسی عادلانه مشاهده میشود؛ از جمله اجرای حکم اعدام پس از نقض آن در دیوان عالی کشور، گزارشهای مربوط به شکنجه برای اخذ اعتراف و محدودیت دسترسی به وکیل.
اجرای این احکام در شرایطی که بهدلیل قطع اینترنت امکان نظارت مستقل بهشدت محدود شده، نگرانیها درباره شفافیت و عدالت در روند رسیدگی را افزایش داده است.
ابعاد انسانی
خانوادههای این زندانیان در روزهای پیش از اجرای احکام از وضعیت آنان بیاطلاع بودهاند و تلاشهای آنان برای برقراری تماس یا ملاقات بیپاسخ مانده است. این بیخبری، فشار روانی قابل توجهی بر خانوادهها وارد کرده و نگرانیها درباره وضعیت سایر زندانیان محکوم به اعدام را افزایش داده است.
الگوی سرکوب
اعدام شش زندانی سیاسی در یک پرونده مشترک و در فاصله زمانی کوتاه، نشاندهنده الگویی از استفاده از مجازات اعدام بهعنوان ابزار سرکوب است. اجرای مرحلهای احکام، انتقالهای جمعی به انفرادی و همزمانی این روند با شرایط جنگی و محدودیت اطلاعرسانی، بر وجود یک روند تشدیدی دلالت دارد.
جمعبندی
اعدامهای اخیر در زندان قزلحصار، فراتر از یک رویداد منفرد، بیانگر یک روند ساختاری در برخورد با زندانیان سیاسی در ایران است. تداوم این روند، خطر تکرار اعدامهای مشابه را افزایش داده و ضرورت توجه و واکنش جامعه بینالمللی را برجسته میکند.