ویژه ۳۰ ژوئیه – روز جهانی مبارزه با قاچاق انسان
مقدمه
۳۰ ژوئیه در جامعه جهانی بهعنوان «روز جهانی مبارزه با قاچاق انسان» شناخته شده تا علیه یکی از شنیعترین اشکال بردهداری مدرن هشدار داده و اقدام بینالمللی را طلب کند.
قاچاق انسان بهعنوان جذب، انتقال، جابجایی، پناه دادن یا دریافت افراد از طریق تهدید یا استفاده از زور، اجبار، آدمربایی، کلاهبرداری، فریب، سوءاستفاده از قدرت یا موقعیت آسیبپذیر، یا دادن و دریافت پول یا مزایا با هدف بهرهکشی برای منافع یا سود شخصی تعریف میشود. عنصر اصلی این جرم، قصد بهرهکشی از فرد است که آن را از سایر اشکال اعمال مجرمانه، از جمله قاچاق مهاجران، متمایز میسازد. این جرم در قوانین بینالمللی ممنوع است.
ایران، تحت حاکمیت رژیم ملایان، در ردیف بدترین کشورهایی قرار دارد که مرتکب این جرم سازمانیافته میشوند. این کشور بهعنوان مبدأ، ترانزیت و مقصد برای قاچاق انسان شناخته شده است. ایران در یکی از مسیرهای اصلی قاچاق زنان جوان از آسیا به اروپا و کشورهای حوزه خلیج فارس قرار دارد. همچنین، ایرانیان به کشورهای حوزه خلیج فارس، قفقاز و کردستان عراق قاچاق میشوند.
براساس گزارش سال ۲۰۲۴ وزارت خارجه ایالات متحده، رژیم ایران در پایینترین رده (Tier 3) کشورهایی قرار دارد که نهتنها هیچ اقدام مؤثری برای مبارزه با قاچاق انسان انجام نمیدهند، بلکه در مواردی، نهادهای نظامی و امنیتی آن بهطور مستقیم در این جنایت دست دارند یا از آن چشمپوشی میکنند.
نقش علنی مقامات رژیم در قاچاق زنان و دختران ایرانی
در ایران، قاچاق انسان، بهویژه زنان و کودکان، نهتنها سرکوب نمیشود بلکه با حمایت ساختاری نهادهایی نظیر سپاه پاسداران، بسیج، پلیس و حتی روحانیت حاکم تداوم مییابد.
در یکی از صریحترین افشاگریهای درونحکومتی، یکی از چهرههای امنیتی و تئوریپرداز نظام، در سخنرانی علنی اذعان کرد:
«وضعیت نظام اسلامی ما به جایی رسیده که دختران شیعه را در کشور امارات به حراج میگذارند… و هیچکدام از مسئولان، از رئیسجمهور، وزیر اطلاعات، مجمع تشخیص مصلحت نظام، سپاه پاسداران، بسیج، رئیس قوه قضائیه و فرمانده نیروی انتظامی پاسخگو نیستند».
این اعتراف سنگین، نه از سوی مخالفان یا منتقدان حاکمیت، بلکه از بلندپایهترین صداهای درون خود رژیم، مهر تأییدی است بر نقش ساختاری و حکومتی در قاچاق سازمانیافته زنان.
عدم پیگرد عاملان حکومتی
در هیچ گزارش رسمی حکومتی، نشانی از محاکمه یا محکومیت مأموران نظامی، امنیتی یا دولتی همدست در قاچاق انسان وجود ندارد.
در مقابل، زنانی که قربانی قاچاق جنسی شدهاند، گاه به اتهام زنا، فحشا یا خروج غیرقانونی از کشور محاکمه و زندانی یا حتی شلاق زده میشوند. زنانی که از قاچاق بازمیگردند، نه قربانی، بلکه «مجرم» تلقی میشوند.
مسیرهای کلیدی قاچاق زنان و کودکان در ایران
مطابق با اسناد رسمی در ایران، بیشترین تمرکز قاچاق از سه استان هرمزگان، سیستان و بلوچستان، و خوزستان است.
در بندرعباس، زنان بهعنوان صیغه به دبی و امارات قاچاق میشوند. در سیستان و بلوچستان، انتقال از طریق مرزهای شرقی به پاکستان و سپس به خلیج فارس انجام میشود. در خوزستان، مسیرهای مرزی به کویت و عراق فعالاند.
حسین کمیلی، وکیل دادگستری: «وجود فساد در دستگاههای اداری و همکاری میان قاچاقچیان و پلیس، باعث شده قاچاق زنان بهراحتی از طریق این مناطق انجام شود.»
«دلالان ایرانی بهازای هر گروه دختر ایرانی تا ۷۰۰ هزار درهم امارات سود میبرند و نرخ شبانه بهرهکشی برای برخی از این دختران تا ۲۰۰۰ درهم است.»– دیدارنیوز
روشهای قاچاق و الگوهای فریب
قاچاق زنان و کودکان در ایران از الگوهایی استفاده میکند که با پوششهای مذهبی، خانوادگی یا شغلی طراحی شدهاند تا مسیر جذب و انتقال قربانیان را مشروع جلوه دهند.
- ازدواج موقت (صیغه) بهعنوان پوشش شرعی بهرهکشی جنسی
وزارت خارجه آمریکا در گزارش ۲۰۲۴ خود اعلام کرده است: «دولت ایران با تأیید ضمنی پدیده صیغه، زمینه بهرهکشی جنسی از زنان و کودکان را فراهم کرده و از پیگرد عاملان خودداری میکند.» - فریب اقتصادی و وعده شغل
دختران فقیر یا فراری، به بهانه کار در منزل یا مهاجرت، فریب داده شده و پس از گرفتن اسناد هویتی، به خودفروشی وادار میشوند. - خواستگاری دروغین و ازدواج قلابی
قاچاقچیان با وعده ازدواج، دختران را جذب کرده و پس از عقد موقت یا رسمی، آنان را به کشورهای مقصد منتقل میکنند. - سربازگیری کودکان با اهداف نظامی و امنیتی
این شیوه از قاچاق، بهرهکشی سازمانیافته از کودکان زیر ۱۵ سال برای جنگ یا سرکوب اعتراضات است. سپاه و بسیج نقش مستقیم در این روند دارند. - بهرهکشی از اعضای بدن و تجارت غیرقانونی اعضا
باندهایی تحت پوشش خیریهها، در شهرهای تهران، شیراز و تبریز با هدف تجارت اعضای بدن فعالیت میکنند و برخی از اتباع خارجی نیز برای استفاده از اعضای بدنشان به شبکه های بازار سیاه فروخته میشوند.
تحلیل حقوقی: نقض سیستماتیک تعهدات بینالمللی
ایران به پروتکل سازمان ملل موسوم به پالرمو نپیوسته و قوانین داخلی آن نیز با استانداردهای جهانی مغایر است.
بر اساس گزارشهای سالانه وزارت خارجه آمریکا (TIP Reports 2020–2024)، ایران در رده سوم (Tier 3) باقی مانده است:
«بهطور کامل استانداردهای حداقلی را رعایت نمیکند و هیچ تلاشی معنادار برای اصلاح این وضعیت انجام نمیدهد.» TIP 2023
«نیروهای امنیتی و سپاه پاسداران، در قاچاق زنان، دختران و کودکان نقش دارند. دولت ایران قربانیان را مجازات کرده و عاملان حکومتی را مصون از پیگرد نگه میدارد.» TIP 2024
تأثیر انسانی و اجتماعی: قربانیان خاموش، جامعه ویرانشده
این جنایت، فروپاشی کرامت فردی، ساختار خانواده و بافت اجتماعی ایران است. دختران زیر ۱۴ سال به بازارهای بهرهکشی جنسی در کشورهای همسایه منتقل میشوند. برخی کودکان تا رسیدن به سن مناسب، در پناهگاههای مخفی نگهداری میشوند.
در موارد متعدد، خانوادهها از ترس بیآبرویی یا تهدید، سکوت میکنند.
یک مادر گفت: «دو هفتهست دخترم گم شده. دوستانش گفتن رفته خارج برای ما پول بفرسته… من فقط دعا میکنم زنده باشه.»
(کلینیک حقوقی دانشگاه تهران)
قاچاق در ایران، به یک بیماری اجتماعی مزمن بدل شده؛ جایی که دختران بهجای آینده، معامله میشوند. صیغه، ازدواج کودکان و فقر سیستماتیک، همگی زنجیره این جنایت را تغذیه میکنند.
نتیجهگیری و فراخوان اقدام بینالمللی
ما از شورای حقوق بشر سازمان ملل، کمیسر عالی حقوق بشر و دفتر مقابله با جرم سازمان ملل متحد میخواهیم:
- تحقیقات فوری، مستقل و بینالمللی درباره نقش سپاه و نهادهای حکومتی در قاچاق انسان در ایران آغاز شود.
- اسامی مقامات دخیل در این جنایت در فهرست ناقضان حقوق بشر قرار گیرد.
- قربانیان ایرانی، بهویژه زنان و دختران، تحت حمایت فوری بینالمللی قرار گیرند.
- سازوکارهای جهانی برای مستندسازی و افشای بردهداری جنسی در ایران فعال شود.
رژیم ملایان، نهتنها ناقض تعهدات بینالمللی، بلکه یکی از بازیگران اصلی قاچاق انسان در منطقه است.
سکوت در برابر این جنایت، همراهی با آن است.
