فشار مضاعف بر زنان زندانی و خانوادههای آنان در زندان قرچک
زندان قرچک ورامین تنها محل زندانی کردن زنان نیست؛ این زندان به ابزار فشار مضاعف بر خانوادههای آنان نیز تبدیل شده است. رژیم حاکم با اعمال محدودیتها، تهدیدها، و تحقیرهای مداوم، تلاش میکند نه تنها زندانیان بلکه خانوادههایشان را نیز در چرخهای از ترس و سرکوب گرفتار کند. این سیاست دوگانه – شکنجه زندانی در داخل زندان و تحت فشار قرار دادن خانواده در بیرون – یکی از ابعاد کمتر دیدهشده نقض حقوق بشر در ایران است.
ملاقات؛ ابزاری برای تحقیر
ملاقات در قرچک به ندرت به شکل انسانی برگزار میشود.
- بسیاری از خانوادهها با لغو ناگهانی ملاقاتها مواجه میشوند. بدون هیچ توضیحی، پس از طی مسافت طولانی به زندان میرسند و اجازه دیدار پیدا نمیکنند.
- در مواردی که ملاقات انجام میشود، خانوادهها مجبور به تحمل بازرسیهای تحقیرآمیز هستند. زنان و دختران خانواده باید در برابر مأموران مورد تفتیش بدنی قرار گیرند.
- گاهی اوقات، مأموران زندان به بهانههای مختلف اجازه ورود دارو، لباس گرم یا اقلام ضروری را نمیدهند.
این وضعیت، علاوه بر فشار روانی بر زندانی، خانوادهها را نیز در موقعیت بیقدرتی و تحقیر قرار میدهد.
تهدید و بازداشت بستگان
خانوادههایی که درباره وضعیت زندانیان اطلاعرسانی میکنند یا در شبکههای اجتماعی فعال میشوند، با تهدید و بازداشت روبهرو میشوند.
- در برخی موارد، نیروهای امنیتی اعضای خانواده را برای بازجویی احضار کردهاند.
- خانوادههایی که با رسانهها یا نهادهای حقوق بشری ارتباط گرفتهاند، با پروندهسازی قضایی مواجه شدهاند.
- حتی کودکان و نوجوانان خانواده نیز از این فشارها در امان نیستند.
این اقدامات آشکارا نقض ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است که حق آزادی بیان و حق دسترسی به اطلاعات را تضمین میکند.
فشار اقتصادی و مالی
زندانیان قرچک برای تأمین نیازهای اولیه مانند آب آشامیدنی، دارو و غذای سالم، ناچار به خرید از فروشگاه زندان با قیمتهای گزاف هستند. این هزینهها بر دوش خانوادهها تحمیل میشود.
- آب معدنی با قیمتی ۴۰ برابر قیمت بازار فروخته میشود.
- داروهای عمومی و حتی قرصهای مسکن ساده با قیمت چند برابر عرضه میشود.
- مواد غذایی تازه به ندرت وجود دارد و خانوادهها باید با هزینههای سنگین، اقلام مورد نیاز را به زندان برسانند.
در نتیجه، بسیاری از خانوادهها که خود در شرایط اقتصادی دشوار قرار دارند، زیر بار این فشارهای مالی کمر خم میکنند.
ابزارهای قضایی برای آزار خانوادهها
قوه قضائیه، علاوه بر زندان، از ابزارهای حقوقی برای تحت فشار قرار دادن خانوادهها استفاده میکند.
- تعیین وثیقههای سنگین و غیرواقعی برای مرخصی درمانی یا آزادی موقت زندانیان.
- تهدید خانوادهها به ضبط وثیقه در صورت اطلاعرسانی یا اعتراض.
- استفاده از پروندههای ساختگی برای جلوگیری از دادخواهی.
این اقدامات نه تنها مغایر با اصول دادرسی عادلانه است، بلکه مصداق گروگانگیری خانوادهها توسط دستگاه قضایی به شمار میرود.
آزار روانی و تحقیر
زندانیان سیاسی زن در قرچک بارها گزارش دادهاند که مأموران زندان با تهدید به قطع ملاقات یا لغو مرخصی، آنان را تحت فشار قرار میدهند. این تهدیدها بهطور مستقیم بر روان زندانیان اثر میگذارد، چرا که خانواده تنها امید آنان به دنیای بیرون است.
خانوادهها نیز در حیاط زندان یا هنگام ورود، بارها با الفاظ توهینآمیز و رفتار تحقیرکننده مأموران روبهرو شدهاند. این برخوردها بخشی از سیاستی سازمانیافته برای شکستن روحیه خانواده و قطع پیوند حمایتی آنان با زندانی است.
نمونههای مشخص
- خانوادههای زندانیان سیاسی بارها گزارش دادهاند که ملاقاتهای هفتگی بدون دلیل لغو شده است.
- در یک مورد، دختر خردسال یکی از زندانیان پس از تفتیش بدنی تحقیرآمیز دچار حمله عصبی شد.
- برخی خانوادهها، از جمله بستگان زندانیان شناختهشده مانند مریم اکبری منفرد و زهرا صفایی، بارها به دلیل اطلاعرسانی، با احضار و تهدید مستقیم مواجه شدهاند.
تحلیل حقوقی
فشار بر خانوادههای زندانیان سیاسی نقض چندین اصل بنیادین حقوق بشر است:
- ماده ۷ ICCPR: ممنوعیت شکنجه و رفتار تحقیرآمیز، که شامل اعضای خانواده نیز میشود.
- ماده ۹ ICCPR: ممنوعیت بازداشت خودسرانه (در مورد بستگان احضار و بازداشتشده).
- ماده ۱۹ ICCPR: حق آزادی بیان و اطلاعرسانی.
- ماده ۲۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر: حق حمایت از خانواده بهعنوان واحد بنیادین جامعه.
- کنوانسیون حقوق کودک (CRC): حمایت ویژه از کودکان در برابر فشارهای روانی و نقض حقوق والدین آنان.
تأثیر انسانی و اجتماعی
سیاست فشار بر خانوادهها پیامدهای گستردهای دارد:
- خانوادهها در اضطراب و بیثباتی دائمی زندگی میکنند.
- کودکان زندانیان سیاسی از حضور والدین محروم و خود نیز تحت فشار روانی قرار میگیرند.
- جامعه پیام روشنی دریافت میکند: هرکس مقاومت کند، نه تنها خودش بلکه خانوادهاش نیز مجازات خواهد شد.
- این وضعیت باعث گسترش حس بیاعتمادی و ترس در جامعه میشود.
نتیجهگیری و فراخوان اقدام
فشار مضاعف بر زنان زندانی و خانوادههایشان در قرچک، بخشی جداییناپذیر از سیاست سرکوب رژیم است. این سیاست با هدف شکستن مقاومت و خاموش کردن صدای دادخواهی اعمال میشود و نقض آشکار حقوق بشر است.
ما از کمیته حقوق بشر سازمان ملل، کمیساریای عالی حقوق بشر و تمامی سازمانهای مدافع خانواده و کودک میخواهیم:
- سیاست آزار خانوادههای زندانیان سیاسی در ایران را بهعنوان بخشی از نقض سیستماتیک حقوق بشر به رسمیت بشناسند.
- فشارهای دیپلماتیک برای توقف تهدید و آزار خانوادهها اعمال کنند.
- از طریق اسناد رسمی، شهادتهای خانوادهها را ثبت و برای پیگرد حقوقی مقامات رژیم استفاده کنند.