در حالی که بیست و دومین روز از قطع سراسری اینترنت در ایران سپری میشود، گزارشهای تایید شده از یک جنایت هولناک در زندان چابهار پرده برمیدارد. بامداد چهارشنبه ۲۷ اسفندماه ۱۴۰۴، نیروهای امنیتی اعتراض زندانیان به قطع چندروزه جیره غذایی را با شلیک مستقیم اسلحه جنگی پاسخ دادند که منجر به کشته شدن تعدادی و زخمی شدن دهها تن از زندانیان بلوچ شده است.
جزئیات کشتار در چابهار و استناد به تماس خانوادهها
اعتراضات از شامگاه سهشنبه و پس از آن آغاز شد که زندانیان به مدت چهار روز متوالی از دریافت هرگونه وعده غذایی محروم بودند. زندانیان با خروج از بندها، خواستار تامین حداقل نیازهای اولیه و انتقال به مکانهای امن در برابر حملات هوایی شدند. نیروهای یگان ویژه با محاصره هواخوری، بدون هیچ هشدار قبلی به سوی معترضان آتش گشودند.
اعتبار این خبر زمانی دوچندان شد که دهها زندانی مجروح پس از انتقال به بیمارستان «امام علی» چابهار، در تماسهای کوتاه و اضطراری با خانوادههایشان، از صحنههای تکاندهنده تیراندازی و جان باختن همبندیهای خود خبر دادند. گزارشها حاکی از انتقال مخفیانه پیکر جانباختگان به سردخانهها توسط نهادهای امنیتی است تا از افشای هویت و تعداد دقیق کشتهشدگان جلوگیری شود.
نقض صریح قوانین داخلی و بینالمللی
اقدامات اخیر رژیم در زندان چابها، نقض فاحش قوانین خودساخته و میثاقهای جهانی است:
- نقض ماده ۲۱۱ آئیننامه اجرایی سازمان زندانها: طبق این ماده، اداره زندان مکلف به تامین جیره غذایی متناسب و بهداشت زندانیان است. قطع غذا به مدت ۴ روز، مصداق بارز شکنجه و نقض مستقیم این قانون است.
- ماده ۱۱۴ و ۱۱۷: بر ضرورت حفظ «امنیت جانی» و «پدافند غیرعامل» در زندانها تاکید دارد. طبق این مواد، سازمان مکلف است در شرایط بحرانی (بمباران یا حوادث غیرمترقبه)، طرحهای حفاظتی برای نجات جان محبوسان اجرا کند. رها کردن زندانیان در بندهای بسته زیر موشکباران، نقض مستقیم وظیفه «حفاظت از افراد تحت نظارت» است.
- اصل مسئولیت دولت: در حقوق اداری و کیفری ایران، دولت «ضامن» (Guarantor) جان زندانی است. وقتی فردی امکان فرار ندارد، هرگونه قصور در تامین امنیت او در زمان جنگ، «قتل در حکم عمد» محسوب میشود.
- مسئولیت در شرایط جنگی: طبق عرف حقوقی و انسانی، در شرایطی که دولت توانایی تامین امنیت و غذای محبوسان را در برابر حملات نظامی ندارد، ملزم به گشودن دربها و آزادی عمومی زندانیان است. رها کردن زندانیان پشت دربهای بسته در زیر بمباران، مصداق «شروع به قتل عمد» است.
باید تاکید شود که طبق ماده ۱۰ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، تمام افرادی که سلب آزادی شدهاند باید با «انسانیت و احترام به کرامت ذاتی» رفتار شوند. همچنین طبق کنوانسیون چهارم ژنو، حتی در زمان جنگ، غیرنظامیان (از جمله زندانیان) نباید در معرض آسیبهای ناشی از جنگ قرار گیرند و دولتِ مستقر مسئول جان آنهاست.
فراخوان به جامعه جهانی و نهادهای مسئول؛ اقدام فوری ضروری است
ما نسبت به وقوع یک فاجعه انسانی بیسابقه در پشت دیوارهای بلند زندانهای ایران هشدار میدهیم. رژیم جمهوری اسلامی از وضعیت جنگی و بلکاوت اینترنتی به عنوان پوششی برای تصفیه فیزیکی زندانیان استفاده میکند. لذا موارد زیر را به طور جدی مطالبه میکنیم:
۱. کمیته بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) باید فوراً و بدون فوت وقت برای نظارت بر توزیع غذا و امنیت جانی زندانیان در چابهار و سایر زندانها و بازداشتگاه ها دخالت کند.
۲. شورای حقوق بشر سازمان ملل باید آمران این کشتار، بهویژه مسئولان سازمان زندانها که با قطع غذا و رها کردن بندها در زیر حملات موشکی مرتکب جنایت علیه بشریت شدهاند، تحت پیگرد قرار دهد.
۳. دسترسی آزاد به اطلاعات به عنوان تنها راه نظارت بر جان زندانیان باید تضمین شود؛ چرا که هر دقیقه سکوت خبری، به معنای شلیک گلولهای دیگر به قلب یک زندانی محصور است.
در شرایطی که حاکمیت قانون در ایران به کلی فروپاشیده و دستگاه قضایی به بازوی کشتار تبدیل شده است، مسئولیت نهایی بر عهده جامعه جهانی است. رژیم ایران با استفاده از “سلاح گرسنگی” و “شلیک مستقیم” به زندانیان محصور، مرتکب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت شده است. ما خواهان اعمال صلاحیت قضایی جهانی (Universal Jurisdiction) علیه سران رژیم هستیم. شورای حقوق بشر و دیوان کیفری بینالمللی باید پیش از آنکه فاجعه چابهار به یک قتلعام گسترده در سکوت اینترنتی تبدیل شود، با ورود مستقیم و الزامآور، از حق حیات هزاران زندانی بیدفاع صیانت کنند. زمان برای بیانیههای تشریفاتی به پایان رسیده؛ اقدام فوری بینالمللی تنها راه جلوگیری از فاجعهای است که تاریخ آن را نخواهد بخشید.